Tin kinh doanh: Thị trường, tài chính, kinh tế

Tương lai tài sản số Việt Nam dưới góc nhìn quỹ đầu tư mạo hiểm

Thị trường tài sản số (crypto) đã chứng kiến bước ngoặt lớn vào năm 2025. Tháng 6, Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số, theo sau là Nghị quyết 05 về thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong 5 năm. Lần đầu tiên Việt Nam có một khung pháp lý thực sự dành cho crypto, công nhận nó là một loại tài sản, và mở đường để khai phá tiềm lực của thị trường tỷ đô này.

Năm 2024, Việt Nam nằm trong nhóm dẫn đầu về tỷ lệ người dùng tiền số với khoảng 17 triệu người có sở hữu ví điện tử liên quan, chiếm 17% dân số, theo thống kê của Triple-A. Còn theo báo cáo “Global Crypto Adoption Index 2024” của Chainalysis, Việt Nam xếp thứ 5 toàn cầu về sở hữu tiền số, sau Ấn Độ, Nigeria, Indonesia và Hoa Kỳ.

Nhưng thực tế, cho đến trước tháng 6/2025, Việt Nam chưa từng có khung pháp lý nào dành cho crypto. Tài sản mã hóa, khi chưa được công nhận là tài sản đúng nghĩa, đã tạo ra một trạng thái pháp lý lấp lửng đối với thị trường có giá trị kinh tế tới hàng tỷ USD.

Luật Công nghiệp công nghệ số và Nghị định 05 về thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa được xem là bước ngoặt lớn. Giới chuyên gia nhận định, việc có quy định và thí điểm sàn giao dịch là một cách tiếp cận hợp lý, cho phép Chính phủ quan sát, đánh giá, điều chỉnh quy định một cách linh hoạt; đưa các giao dịch từ thị trường không chính thức vào tầm giám sát của cơ quan quản lý. Các sàn giao dịch khi được cấp phép triển khai bắt buộc phải được tích hợp các quy trình như xác thực KYC, chống rửa tiền… và phải đạt tiêu chuẩn an ninh mạng, giúp hạn chế lừa đảo và giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư.

Nhưng các nhà đầu tư nhìn nhận câu chuyện này ra sao? Gần đây, người viết đã có cơ hội trò chuyện cùng ông Jack Nguyen - Founder của BlockBase Ventures, một quỹ đầu tư mạo hiểm tập trung vào các dự án blockchain, chia sẻ về góc nhìn cá nhân liên quan đến các quy định tài sản số, cũng như tương lai của thị trường này.

Đánh giá về các quy định mới, ông Jack Nguyen cho biết, việc cho phép thí điểm sàn giao dịch tài sản số không hoàn toàn là sự mở cửa mà là động thái kéo hoạt động đầu tư tiền mã hóa - vốn nằm ngoài sự kiểm soát của Nhà nước - đưa về một khuôn khổ.

“Đây là điều đúng đắn. Nhiều năm qua, Việt Nam nằm trong số những quốc gia đầu tư vào crypto mạnh mẽ nhất, nhưng Chính phủ chưa thể quản lý do chưa có khung pháp lý. Chúng ta cũng chưa có kho dữ liệu đủ sạch để kiểm soát những vấn đề liên quan thuế, lừa đảo... Nghị quyết 05 là sự mở đường cho một khuôn khổ pháp lý hoàn chỉnh” - theo lãnh đạo BlockBase.

Tuy nhiên, ông cho rằng, nhà đầu tư không nên kỳ vọng đây là tín hiệu cho sự bùng nổ của thị trường tài sản số. Bởi lẽ, mục tiêu lớn nhất của Luật và Nghị quyết nằm ở góc độ minh bạch hóa thị trường, đưa vào những quy chuẩn của thị trường truyền thống.

“Đây là chìa khóa để thị trường crypto trưởng thành, cởi mở hơn, nhưng không phải theo nghĩa là muốn làm cái gì cũng được”, ông nói thêm.

Nhìn nhận về tương lai, vị chuyên gia khẳng định Việt Nam rất muốn trở thành một trung tâm tài chính sánh ngang với khu vực. Tuy nhiên, sẽ không thể làm một cách vội vã.

“Bao giờ cũng cần thời gian chuyển giao và tạo bản lề. Càng kiên nhẫn để giáo dục nhà đầu tư, bàn cờ chiến lược được sắp xếp càng hợp lý. Vượt qua 1-3 năm đầu làm tốt, quy chuẩn hợp lý, bảo vệ tốt cho nhà đầu tư, sẽ là lúc vào giai đoạn phát triển. Lúc này chúng ta sẽ có lợi thế cạnh tranh, vì bản chất người Việt Nam đã có sự cởi mở, yêu thích công nghệ. Như Singapore, họ có kinh nghiệm lâu năm, đã đưa mọi thứ vào khuôn khổ; nhưng cũng vì thế mà sự phát triển trở nên trì trệ hơn với công nghệ mới”.

Theo ông Jack Nguyen, Nghị quyết 05 chỉ mới mang tính định hướng, vẫn đang thiếu các thông tư, nghị định của bộ ngành liên quan. Năm 2026 sẽ mang tính bản lề, chuẩn bị một nền tảng sẵn sàng với kỳ vọng ít nhất 1 sàn giao dịch được cấp phép đi vào hoạt động.

“2026 là giai đoạn chuẩn bị, tức có sàn, có sự chuẩn bị về mặt giáo dục, hướng dẫn, quảng bá… nhưng sẽ chưa có đủ yếu tố cần thiết để hoạt động trở nên bùng nổ. Đây có thể là câu chuyện của năm 2027 hoặc xa hơn”, ông nhận định.

Nghị quyết 05 cho phép thành lập, thí điểm sàn giao dịch tài sản số trong 5 năm, được xem là bước ngoặt quan trọng khi mang đến những khái niệm, quy định giao dịch và khung pháp lý cho hành trình phát triển thị trường tài sản số tại Việt Nam. Theo sau, nhiều doanh nghiệp đã được thành lập để phục vụ câu chuyện này.

Nhưng thực tế, hiện chưa đơn vị nào được cấp phép hoạt động thí điểm, do chưa đáp ứng các điều kiện quy định, bao gồm vốn điều lệ tối thiểu 10,000 tỷ đồng (gấp 3 lần vốn tối thiểu của ngân hàng). Các đơn vị như CAEX của VPBankS (VPX), TCEX của TCBS (TCX), VIXEX của Chứng khoán VIX… đều đang trong giai đoạn xây dựng nguồn lực để đáp ứng điều kiện. Ngoài ra, cơ cấu sở hữu vốn cũng rất chặt chẽ khi yêu cầu trên 35% vốn do ít nhất 2 tổ chức tài chính (ngân hàng, công ty chứng khoán…) nắm giữ, và khối ngoại chỉ được nắm tối đa 49%.

Theo ông Jack Nguyen, tiêu chuẩn mở sàn theo Nghị quyết là doanh nghiệp Việt Nam sẽ nắm vai trò chủ đạo. Nhưng các quy định tương đối ngặt nghèo cũng tạo điều kiện để sàn ngoại tham gia theo nhiều hình thức như liên doanh (join venture), đối tác cung cấp hạ tầng, thanh khoản… Quan trọng hơn, các sàn nhiều khả năng sẽ hoạt động như một tổ chức trung gian tài chính.

“Sẽ không (hoặc chưa) thể là một thị trường Global Exchange, Crypto Exchange - nơi tự do cung cấp sản phẩm tùy theo nhu cầu thị trường. Đây sẽ là các tổ chức trung gian, hoạt động dưới sự quản lý của Bộ Tài chính”, ông cho hay.

Việc thí điểm các sàn giao dịch mới vẫn có những nghi ngại ban đầu - khi nhà đầu tư đã quá quen với các sàn quốc tế như Binance, OKX… với những ưu điểm về thanh khoản và số lượng hàng hóa. Ông Jack Nguyen cũng thừa nhận điểm này, cho rằng các sàn quốc tế “có kinh nghiệm và đang làm quá tốt về chất lượng cũng như sự đa dạng về sản phẩm”.

Dù vậy, các sàn nội sẽ có lợi thế về tính chính danh, hợp pháp, có quy định bảo vệ tài sản và quy trình KYC rõ ràng. Hơn nữa, hiện đã có quy định cấm việc giao dịch tài sản số trên các sàn chưa đăng ký.

“Các sàn quốc tế, nếu muốn kinh doanh tại Việt Nam, họ phải tuân thủ luật chơi. Nếu không, các nhà đầu tư trong nước cũng khó tiếp cận với họ”, ông cho biết.

Tuy nhiên, câu chuyện của nhà đầu tư cần tách bạch. Dựa trên quan sát từ các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, trong giai đoạn 1-2 năm khi có quy định mới, siết pháp lý, thanh khoản giao dịch sẽ giảm rất mạnh. Do vậy, các ví lớn (còn gọi là ví whale hay ví “cá voi”) có thể sẽ rời khỏi thị trường crypto, hoặc tìm cách lách luật trong ngắn hạn để né tránh thuế phí.

Câu chuyện sau đó 3-5 năm lại khác. Theo ông Jack, lúc này sẽ có một lớp nhà đầu tư mới tham gia, bởi các sàn giao dịch sẽ trở thành sân chơi tài chính mới - khi crypto được công nhận là tài sản. Người dùng mới sẽ ưu tiên sàn nội vì tính an toàn và được pháp luật bảo vệ.

Bên cạnh đó là vấn đề về văn hóa đầu tư. Nhà đầu tư tiền số hiện tại có khẩu vị rủi ro khá lớn, nhắm vào các memecoin với tỷ lệ đòn bẩy cao để nhanh chóng gia tăng tài sản. Theo đó, đây là sự “tham lam” thường thấy ở các nhà đầu tư nhỏ lẻ, và việc quy định pháp lý ra đời không làm giảm đi điều này.

“Quy định pháp lý không làm người ta bớt tham. Nó chỉ tạo rào cản để hoạt động đầu cơ trở nên tốn kém hơn. Nhưng khi thị trường đủ trưởng thành, các tài sản có thể được tách lớp. Sẽ có những nhóm an toàn cao, và có những nhóm đầu là đầu cơ. Chính phủ chắc chắn muốn hạn chế các nhóm rủi ro cao, nên có thể sau này việc phát hành một đồng memecoin sẽ phức tạp hơn, và sẽ có chế tài xử lý sai phạm”, ông Jack Nguyen nói thêm.

Tuy nhiên, ông Jack thừa nhận: rủi ro là bản chất của crypto, do độ biến thiên dao động rất lớn, và vì trước kia chưa được đặt dưới sự quản lý, dẫn đến các vụ lừa đảo. Các vụ lừa đảo sẽ giảm đi nhờ khung pháp lý rõ ràng, nhưng sẽ khó lòng biến mất hoàn toàn.

Vì thế, đây là giai đoạn các nhà đầu tư truyền thống (bất động sản, chứng khoán, vàng) bắt đầu phân tích lớp tài sản mới, dựa trên nguyên tắc đa dạng hóa danh mục.

“Họ (nhóm đầu tư truyền thống) sẽ trích vào tài sản rủi ro một cách từ từ. Đây là quá trình dài - từ 3 đến 5 năm, cần sự giáo dục từ các tổ chức tham gia”.

Xuất thân là một người làm tài chính truyền thống, ông Jack Nguyen đến với crypto và blockchain không do một ảo tưởng về công nghệ mới. Ông kỳ vọng cụ thể về một hạ tầng làm thay đổi ngành tài chính, góp phần nâng đỡ cho lớp tài sản mới.

“Từ khi tiến vào blockchain và vận hành BlockBase (2017), câu chuyện đã đi theo đúng kỳ vọng. Tiền số ra đời vào giai đoạn 2009-2010 đã có nhiều bước tiến, giờ đã được công nhận là lớp tài sản mới. Những định chế mình nghĩ sẽ không bao giờ tham gia thị trường này, nay họ đã tiến vào. Bản thân BlockBase cũng trải qua giai đoạn tiến hóa - từ chỗ đầu tư mạo hiểm rất nhiều với các dự án chưa hình thành hạ tầng, giờ chuyển sang các sản phẩm mang tính thanh khoản cao trong 2 năm trở lại đây. Và khi crypto là một tài sản mang tính chính danh, chiến lược của chúng tôi cũng sẽ giảm tỷ trọng vào đầu tư mạo hiểm” - theo ông Jack Nguyen.

Giảm tỷ trọng không đồng nghĩa với không đầu tư. Ông Jack cho biết BlockBase, hay xu hướng chung của các quỹ đầu tư tương tự, là yêu cầu khắt khe hơn với các dự án mới.

“Dự án cần có dòng tiền, mô hình kinh doanh cụ thể, được kiểm chứng. Khi các sàn thí điểm ra đời, nhiệm vụ của BlockBase vẫn là bảo vệ nhà đầu tư. Để đầu tư vào thị trường tài sản mã hóa Việt Nam, phải tuân thủ quy định của Việt Nam. Bắt buộc các tổ chức đều phải đi theo quy định mới”.

Dưới góc nhìn từ một quỹ đầu tư và kinh nghiệm cá nhân, ông Jack Nguyen đưa ra một số lời khuyên với thế hệ các nhà đầu tư trên thị trường trong năm 2026.

“Với nhà đầu tư có kinh nghiệm, lời khuyên của tôi là kết cấu của thị trường đang thay đổi với luật chơi mới. Ai nắm bắt được luật chơi và tuân thủ, người đó sẽ thành công. Còn với nhà đầu tư mới, chúng ta cần sự cởi mở. Trước kia, có thể duy trì quan điểm sợ rủi ro và không tham gia vì thiếu kiến thức. Nhưng khi Chính phủ mở cửa, chúng ta có điều kiện để học hỏi một cách an toàn hơn. Điều còn thiếu duy nhất vẫn là kiến thức, và cần bàn tay dìu dắt của tất cả những tổ chức, định chế... Nhà đầu tư chỉ việc cởi mở và tham gia, trang bị thêm kiến thức, thị trường này sẽ tiếp tục vững bền”.