Trong bối cảnh cả thế giới tưng bừng hưởng ứng cuộc cách mạng AI đang diễn ra với tốc độ chóng mặt, tác giả bày tỏ sự trăn trở về vấn đề bình đẳng giới khi Ngày Quốc tế Phụ nữ đang đến gần. Mặc dù AI có tiềm năng giải phóng con người, nhưng có một sự bất bình đẳng giới tiềm ẩn: những vị trí phụ nữ thường nắm giữ lại dễ bị ảnh hưởng bởi tự động hóa nhất, trong khi người đứng đằng sau công nghệ trí tuệ mới này hầu hết lại là nam giới.
Khoảng trống còn đó
Để đạt được bình đẳng giới toàn cầu sẽ cần tới 123 năm (tương đương năm thế hệ) với tốc độ hiện tại, khu vực châu Á – Thái Bình Dương thậm chí còn chậm hơn nữa trong tỷ lệ phụ nữ lãnh đạo doanh nghiệp và tham gia vào nền kinh tế. Tuy nhiên, AI mở ra cơ hội với khoảng 78 triệu việc làm mới vào năm 2030.
Nghiên cứu mới của NINEby9, một tổ chức phi lợi nhuận chuyên về bình đẳng giới, cảnh báo rằng tỷ lệ sử dụng AI ở nam và nữ mỗi giới một khác có thể khiến tình trạng bất bình đẳng trầm trọng hơn nếu doanh nghiệp không hành động kịp thời.
Các lĩnh vực nhiều cơ hội phát triển như kỹ sư công nghệ AI, khoa học dữ liệu và quản lý sản phẩm đang nở rộ, đi kèm với phúc lợi tốt hơn và lộ trình thăng tiến rộng mở hơn. Tuy nhiên, nữ giới trên toàn thế giới nắm giữ chưa tới một phần ba các vị trí liên quan tới AI. Ngược lại, nhiều vị trí mang tính hành chính, hỗ trợ vốn, thường do nữ giới đảm nhiệm, lại là những công việc bị ảnh hưởng bởi xu hướng tự động hóa AI nhất. Sự mất cân bằng này có nguy cơ gia tăng khoảng cách về thu nhập và đóng lại cánh cửa dẫn đến các vị trí lãnh đạo trong ngành công nghệ.
Nhóm nữ giới Gen Z bị ảnh hưởng nhiều nhất vì các vị trí đầu sự nghiệp của họ (phối hợp, hỗ trợ, hành chính đơn giản) là những vị trí dễ bị tự động hóa nhất, làm giảm cơ hội xây dựng kỹ năng và tìm kiếm mentor.
Tình trạng “rò rỉ đường ống”
Theo World Economic Forum, năm 2024, phụ nữ nắm 24,4% vị trí quản lý trên toàn cầu và chỉ 12,2% vị trí lãnh đạo cấp cao (C-suite) trong lĩnh vực liên quan đến STEM như công nghệ và chuyển đổi số. Đây là minh chứng cho tình trạng “rò rỉ đường ống”.
Theo McKinsey, sự mất cân bằng giới tính ở bước đầu sự nghiệp thể hiện qua “bậc thang đứt gãy”: cứ 100 nam được thăng tiến lên quản lý, chỉ có 81 nữ đạt được điều đó. Xu hướng mới đáng lo ngại là số lượng nữ thăng tiến lên những vị trí giàu tiềm năng mà AI đang thúc đẩy ít hơn hẳn nam giới.
Các tổ chức cần công khai giám sát tỷ lệ tham gia của nữ trong các vị trí và chương trình đào tạo liên quan đến AI. Cần có hoạt động đào tạo nâng cấp kỹ năng riêng cho nhóm nhân viên làm những công việc dễ bị ảnh hưởng bởi tự động hóa, đồng thời xây lộ trình thay đổi công việc rõ ràng cho nhân viên hiện hữu thay vì ưu tiên tuyển dụng ứng viên bên ngoài. Các doanh nghiệp cần đặt ra mục tiêu rõ ràng, định lượng cụ thể về tỷ lệ nữ giới tham gia các hoạt động đào tạo, cơ hội nghề nghiệp và phát triển cho những vị trí mới liên quan đến AI.
Một trở ngại nội tại là theo NINEby9, 59% phụ nữ chờ có chính sách chính thức từ doanh nghiệp mới bắt đầu sử dụng công nghệ AI, trong khi phần thưởng thường dành cho những người tiên phong thử nghiệm.
Phụ nữ đừng chần chừ mà hãy là người tiên phong, chủ động “xí chỗ” trong các dự án AI và tham gia các khóa đào tạo về dữ liệu. Đối với lãnh đạo doanh nghiệp, việc coi bình đẳng giới trong ứng dụng AI là ưu tiên chiến lược là lựa chọn rõ ràng, nếu không sẽ đối mặt rủi ro xây dựng mô hình tương lai không hoàn thiện và kém hiệu suất.
Trần Thị Nguyệt Oanh (Giám đốc quản lý nguồn nhân lực, HSBC Việt Nam)
