Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành động lực chính thúc đẩy làn sóng mua bán và sáp nhập (M&A) trên toàn cầu. Các chuyên gia tài chính nhận định bất chấp những lo ngại về biến động địa chính trị, thị trường M&A vẫn duy trì đà tăng trưởng mạnh, trong đó Nhật Bản nổi lên như một trung tâm giao dịch trọng điểm.
AI đang đẩy nhanh các thương vụ lớn, dẫn đến xu hướng bất bình đẳng hình chữ K trong thị trường M&A toàn cầu. Các chuyên gia dự báo AI sẽ là nền tảng hỗ trợ hoạt động M&A khi ngày càng nhiều công ty đổ xô mua lại các doanh nghiệp khác để tăng trưởng và mở rộng quy mô do tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO).
Theo ông Guillermo Baygual, đồng giám đốc toàn cầu về M&A tại Citigroup, các doanh nghiệp hiện quen với việc vận hành trong trạng thái rủi ro địa chính trị thường trực thay vì chờ đợi sự bất ổn qua đi. Ông cho rằng: "Căng thẳng địa chính trị đã làm tăng biến động thị trường nhưng không làm đình trệ M&A toàn cầu, đặc biệt là các giao dịch chiến lược và vốn hóa lớn."
Quy mô các thương vụ thực sự đang nở rộ. Báo cáo của PricewaterhouseCoopers (PwC) nhấn mạnh lĩnh vực công nghệ dẫn đầu các "siêu thương vụ" (megadeal) - những giao dịch có giá trị trên 5 tỷ USD. Ít nhất 26 thương vụ được công bố năm 2025. Báo cáo chỉ ra rằng sự tăng trưởng giá trị đang được "thúc đẩy bởi các siêu thương vụ" thay vì sự phục hồi trên diện rộng, cho thấy sự phân hóa giữa các công ty.
Ông Baygual lưu ý rằng "làn sóng M&A trực tiếp vào hạ tầng AI đang ở mức độ chưa từng có, và hiện trở nên rất quan trọng." AI đang thúc đẩy hoạt động M&A trong các lĩnh vực như năng lượng, công nghiệp và trung tâm dữ liệu. Vị chuyên gia cũng khẳng định AI sẽ "châm ngòi M&A trong mọi lĩnh vực khác."
Sự tăng tốc của hạ tầng AI
Cuộc đua đầu tư hạ tầng AI đang tăng tốc, dẫn đầu là các gã khổng lồ công nghệ Mỹ. Một liên minh các nhà đầu tư bao gồm Nvidia, Microsoft và BlackRock đang xúc tiến mua lại công ty chuyên về trung tâm dữ liệu Aligned Data Centers với giá 40 tỷ USD.
Trong khi đó, vào tháng 3, Google hoàn tất mua lại startup an ninh mạng Wiz với giá 32 tỷ USD nhằm củng cố chiến lược hạ tầng đám mây và AI.
Tại Châu Á, quỹ KKR và Singapore Telecommunications (Singtel) dự định nắm toàn bộ quyền sở hữu nhà cung cấp trung tâm dữ liệu ST Telemedia Global Data Centres với giá hơn 5 tỷ USD.
Giá trị giao dịch vẫn duy trì ở mức cao trong quý đầu tiên. Báo cáo của PitchBook cho thấy M&A toàn cầu đạt kỷ lục quý mới với ước tính 1,6 nghìn tỷ USD, tăng hơn 50% so với cùng kỳ năm ngoái. Điều này nối tiếp đà tăng trưởng từ năm 2025, khi giá trị giao dịch tăng vọt 37% lên gần 5 nghìn tỷ USD.
Jeffery Weirens, Phó Chủ tịch toàn cầu mảng M&A của Deloitte, cho biết nhiều động lực đang thúc đẩy thị trường M&A, bao gồm "sức ép liên tục đối với các công ty trong cải thiện lợi nhuận cho cổ đông, dẫn tới tái cơ cấu danh mục đầu tư thông qua các hoạt động mua lại, thoái vốn có mục tiêu và chia tách công ty."
Yếu tố thúc đẩy thứ hai là "chuyển đổi AI," ông Weirens cho biết thêm. "Các tổ chức đang chịu áp lực thực sự về chứng minh hiệu quả lợi nhuận từ các khoản đầu tư AI, cũng như tác động đến mô hình kinh doanh, và chúng ta đang thấy điều đó trong một số lĩnh vực như phần mềm," ông cho hay. Ông Weirens cũng cho rằng các thị trường toàn cầu đang dần quen với việc vận hành trong một mức độ bất định nhất định."
Thị trường "nóng" nhất Châu Á
Tại Châu Á, Nhật Bản đã trở thành một trong những thị trường M&A sôi động nhất. "Đà tăng trưởng đang được duy trì, đặc biệt là các thương vụ đầu tư ra nước ngoài (outbound), khi nhiều công ty coi M&A là công cụ nền tảng trong chiến lược doanh nghiệp," ông Atsushi Tatsuguchi, người đứng đầu nhóm tư vấn M&A của Mitsubishi UFJ Morgan Stanley Securities cho biết.
M&A liên quan đến các công ty Nhật Bản đạt mức cao kỷ lục trong quý I/2026, số lượng thương vụ tăng gần 10% lên 1.295 và giá trị tăng vọt 65% lên hơn 12 nghìn tỷ yen (78 tỷ USD), theo dữ liệu từ Recof Data.
Ông Tatsuguchi lưu ý rằng mặc dù các thương vụ tập trung vào AI chưa phổ biến rộng rãi nhưng khi sự cạnh tranh giữa các đối thủ toàn cầu tiếp tục nóng lên, "M&A là điều tất yếu và sẽ mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác nhau," vì quy mô sẽ trực tiếp chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh trong một số lĩnh vực nhất định.
Tập đoàn SoftBank là cái tên dẫn đầu trong các khoản đầu tư AI, công bố nhiều thương vụ liên quan đến trung tâm dữ liệu, chip, cũng như các khoản đầu tư bổ sung vào OpenAI - cha đẻ của ChatGPT.
Theo ông Takashi Ohara, đối tác tại Bain & Company, nhiều công ty Nhật Bản đang khao khát theo đuổi M&A như một công cụ chiến lược để đảm bảo nhân tài AI và củng cố năng lực AI.
Nhật Bản "sẽ tiếp tục là một thị trường rất sôi động," Ed Freeman, người đứng đầu mảng giao dịch toàn cầu khu vực Châu Á tại Freshfields nhận định. Ông dự báo thế mạnh của nước này trong lĩnh vực sản xuất và robot "là những yếu tố thuận lợi trong cuộc chơi AI."
Công nghệ AI không chỉ thúc đẩy hoạt động M&A mà còn đóng vai trò là công cụ hỗ trợ cho chính quy trình giao dịch. Takashi Ohara, đối tác tại Bain & Company, giải thích rằng AI đang được sử dụng trong các giai đoạn đầu của giao dịch M&A, giúp tạo danh sách mục tiêu và thực hiện thẩm định sơ bộ, từ đó giảm khối lượng công việc.
Khi M&A tập trung vào AI trở nên phổ biến hơn, các ngân hàng và quỹ đầu tư cũng đang chạy đua để xây dựng năng lực xử lý các thương vụ này. Ông Baygual cho biết Citigroup đang "đầu tư thêm vào các chuyên gia M&A công nghệ."
Mặc dù sự lạc quan vẫn rất lớn, vẫn tồn tại những hoài nghi về khả năng duy trì lâu dài của các khoản đầu tư AI và việc các siêu thương vụ sẽ tiếp tục thổi phồng giá trị giao dịch toàn cầu, dẫn đến rủi ro đầu tư quá mức.
(Theo Nikkei Asia)
