Trong khuôn khổ hội thảo “Chuyển dịch năng lượng - Động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số”, các chuyên gia và cơ quan quản lý đã cùng phác họa một lộ trình chuyển đổi không chỉ dừng lại ở công nghệ mà còn là một cuộc cải cách sâu rộng về thể chế.
Dấu mốc quan trọng nhất trong lộ trình xanh hóa năng lượng chính là việc triển khai xăng sinh học E10 trên phạm vi toàn quốc kể từ ngày 1/6/2026.
Dẫn số liệu từ các nghiên cứu khoa học, Tiến sĩ Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), cho biết với mức tiêu thụ khoảng 1 triệu m3 xăng mỗi tháng, việc thay thế 10% ethanol trong xăng khoáng có thể giúp giảm khoảng 2,5 triệu tấn CO2 mỗi năm. Theo ông, E10 không phải là đích đến cuối cùng mà là bước khởi đầu cho một ngành công nghiệp nhiên liệu mới, tạo giá trị gia tăng từ vùng nguyên liệu đến khâu tiêu dùng.
Các chuyên gia cũng cho rằng chuyển dịch năng lượng không chỉ gắn với mục tiêu giảm phát thải mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng quốc gia. Hiện Việt Nam vẫn phải nhập khẩu khoảng 70% nhu cầu xăng dầu, gồm 40% dầu thô và 30% dầu thành phẩm. Việc phát triển nhiên liệu sinh học từ các nguồn nguyên liệu trong nước như sắn, ngô và mía được kỳ vọng góp phần giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, giảm áp lực ngoại tệ và nâng cao khả năng tự chủ của nền kinh tế.
Bên cạnh đó, sức ép từ các tiêu chuẩn thương mại quốc tế như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU hay các tiêu chuẩn ESG cũng đang thúc đẩy quá trình sử dụng năng lượng sạch. Nếu chậm chuyển đổi, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam có nguy cơ đối mặt với các rào cản carbon và suy giảm năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Doanh nghiệp chỉ ra những “nút thắt” thể chế
Tại phiên thảo luận, nhiều doanh nghiệp cho rằng rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ hay nguồn vốn mà ở sự thiếu đồng bộ trong quá trình thực thi chính sách.
Bà Bùi Cẩm Hà, Giám đốc điều hành Nami Energy Consulting, cho biết khái niệm “tự sản tự tiêu” đang được hiểu khác nhau giữa các địa phương. Trong khi mục tiêu của chính sách là khuyến khích sản xuất và tiêu thụ điện tại chỗ nhằm giảm áp lực cho lưới điện, một số nơi lại hiểu theo hướng doanh nghiệp phải trực tiếp bỏ vốn đầu tư dự án. Điều này khiến các mô hình hợp tác với bên thứ ba như ESCO hoặc Solar Leasing gặp khó khăn.
Theo bà Hà, nhiều doanh nghiệp sản xuất trong các ngành dệt may, da giày muốn sử dụng điện sạch nhưng không có nhu cầu trở thành chủ đầu tư dự án năng lượng, dẫn tới việc cơ hội chuyển đổi bị hạn chế.
Ngoài ra, sự thiếu thống nhất trong thủ tục hành chính cũng được doanh nghiệp phản ánh. Bà Trần Thủy Tiên, đại diện Constant Energy, cho biết dù Luật Đầu tư 2025 đã quy định doanh nghiệp trong nước đầu tư sản xuất điện không cần Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, nhiều địa phương vẫn yêu cầu loại giấy tờ này như điều kiện cấp phép hoạt động điện lực. Các thủ tục liên quan đến phòng cháy chữa cháy cũng có cách áp dụng khác nhau giữa các địa phương, làm gia tăng chi phí và thời gian triển khai dự án.
Ở lĩnh vực Hydrogen xanh, Tiến sĩ Trần Văn Thế, Chủ tịch HĐQT CTCP Đầu tư và Phát triển INDEL, cho biết doanh nghiệp đã sẵn sàng về vốn và công nghệ từ các đối tác Đức, Nhật Bản, song định hướng quy hoạch hiện nay vẫn tập trung cho giai đoạn sau năm 2030 trong khi nhu cầu đầu tư thực tế đã xuất hiện từ hiện tại.
Trước những kiến nghị từ doanh nghiệp, ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), cho biết cơ quan quản lý đang đẩy nhanh việc hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan. Theo ông, việc sửa đổi Nghị định 57 và 58 theo tinh thần Nghị quyết 253 của Quốc hội sẽ mở rộng phạm vi của cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và mô hình tự sản tự tiêu. Các quy định mới được định hướng theo hướng linh hoạt hơn, cho phép doanh nghiệp lựa chọn đầu tư trực tiếp hoặc thuê đơn vị thứ ba vận hành, miễn bảo đảm điện được tiêu thụ tại chỗ và không ảnh hưởng tới hệ thống điện quốc gia.
Song song với cải cách nguồn cung, các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu điều chỉnh hành vi tiêu dùng năng lượng. Tiến sĩ Nguyễn Xuân Quang, Viện Công nghệ năng lượng (Đại học Bách khoa Hà Nội), cảnh báo sự gia tăng nhanh của xe điện có thể tạo áp lực lớn lên hệ thống điện nếu hoạt động sạc tập trung vào giờ cao điểm. Vì vậy, Việt Nam cần sớm triển khai biểu giá điện linh hoạt theo thời gian sử dụng và cơ chế giá điện hai thành phần để điều tiết nhu cầu.
.jpeg)
