Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) mất đi một trong những thành viên lớn nhất từ ngày 1/5 sau khi Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) tuyên bố quyết định rời khỏi liên minh dầu mỏ này.
Tổ chức 65 năm tuổi vốn sản xuất khoảng 40% lượng dầu thô của thế giới và từ lâu đã nắm giữ ảnh hưởng đáng kể đối với giá năng lượng toàn cầu.
UAE cho biết nước này sẽ tiếp tục theo đuổi mục tiêu tăng dần sản lượng dầu thô, phù hợp với nhu cầu và các điều kiện thị trường.
Dưới đây là những dữ liệu về OPEC - và tác động tiềm tàng từ động thái của UAE.
OPEC và OPEC+ là gì?
OPEC được thành lập vào năm 1960 để phối hợp sản xuất dầu và điều chỉnh giá cả. Tổ chức có 12 thành viên - Algeria, Congo, Guinea Xích đạo, Gabon, Iran, Iraq, Kuwait, Libya, Nigeria, Saudi Arabia, UAE và Venezuela, nắm giữ hơn 80% trữ lượng dầu của thế giới.
OPEC cho biết mục tiêu của liên minh là đảm bảo giá cả ổn định, nguồn cung đáng tin cậy và lợi nhuận công bằng cho các nhà đầu tư.
Sự hình thành của OPEC đánh dấu bước chuyển từ sự thống lĩnh của phương Tây đối với các thị trường dầu mỏ sang một thị trường nơi các nước có trữ lượng dầu kiểm soát nhiều hơn đối với tài nguyên và lợi nhuận.
OPEC sau đó đã mở rộng ảnh hưởng thông qua OPEC+, được thành lập vào năm 2016 với 10 nhà sản xuất bổ sung, bao gồm cả Nga. Saudi Arabia và Nga là hai nhà sản xuất lớn nhất trong liên minh, sản xuất lần lượt khoảng 9 triệu và 9,3 triệu thùng mỗi ngày, theo dữ liệu năm 2024 của Reuters. UAE là nhà sản xuất lớn thứ ba trong OPEC và thứ tư trong OPEC+.
Tuy nhiên, căng thẳng đã âm ỉ trong OPEC về giới hạn sản lượng, đặc biệt là giữa UAE và Saudi Arabia - lãnh đạo trên thực tế của liên minh.
Các nhà phân tích cho biết UAE từ lâu đã thất vọng vì hạn ngạch sản lượng và muốn có sự linh hoạt hơn để mở rộng sản xuất.
UAE, vốn gia nhập OPEC thông qua Tiểu vương quốc Abu Dhabi vào năm 1967, sản xuất khoảng 3,4 triệu thùng dầu thô mỗi ngày ngay trước khi xung đột ở Iran bắt đầu vào ngày 28/2. Các chuyên gia phân tích nhận định nước này có khả năng sản xuất khoảng 5 triệu thùng mỗi ngày.
Tác động đối với các thị trường như thế nào?
Dù việc UAE tời OPEC rõ ràng là động thái gây sốc, các nhà phân tích cho rằng tác động tức thì đối với các thị trường dầu mỏ có thể sẽ ở mức hạn chế do eo biển Hormuz vẫn đóng, làm nguồn cung toàn cầu gián đoạn khoảng 10-12 triệu thùng dầu thô mỗi ngày.
Rachel Ziemba, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm An ninh Mỹ Mới, cho rằng động thái của UAE giống như một tín hiệu cho môi trường hậu xung đột, hơn là điều gì đó sẽ ảnh hưởng đến các thị trường trong ngắn hạn.
Claudio Galimberti, nhà kinh tế trưởng tại Rystad Energy, gọi tuyên bố của UAE là “một trong những quyết định quan trọng nhất” trong những năm gần đây - nhưng giá cả hầu như không phản ứng.
Tuy nhiên, khi xung đột Trung Đông chấm dứt, không loại trừ cuộc chiến giá dầu sẽ bùng nổ ở vùng Vịnh. "Một cuộc chiến mới có thể nổ ra trên thị trường dầu mỏ quốc tế, dẫn đến biến động lớn hơn trong những năm tới", tờ Guardian bình luận.
Tác động đối với OPEC ra sao?
Sự ra đi của UAE dự kiến sẽ làm suy yếu ảnh hưởng của OPEC, vì tổ chức này mất đi một trong số ít thành viên có khả năng nhanh chóng tăng sản lượng.
Jaime Brito, giám đốc điều hành về lọc dầu và các thị trường dầu mỏ tại OPIS thuộc Dow Jones, nói rằng lượng dầu trong OPEC giảm sút đồng nghĩa liên minh này “ít quyền lực hơn”.
Các nhà phân tích cho biết ảnh hưởng của OPEC đã bị xói mòn trong những năm gần đây khi Mỹ tăng cường sản xuất. Trong khi Saudi Arabia đã sản xuất hơn 10 triệu thùng dầu mỗi ngày trước xung đột, Mỹ bơm hơn 13 triệu thùng mỗi ngày.
Ông Brito nói: “OPEC đã không có 'khả năng thực sự để kiểm soát giá hiệu quả trong một thời gian', khi sự tăng sản lượng dầu thô từ các quốc gia khác làm suy yếu hoặc gây lực cản đối với ảnh hưởng của tổ chức này.
Gregory Treverton, giáo sư quan hệ quốc tế và khoa học không gian tại Đại học Nam California, cho biết OPEC “về một số mặt, đã bị suy giảm ảnh hưởng trong một thời gian khá dài”.
Mặc dù vậy, ông Galimberti tin rằng OPEC sẽ không sụp đổ. Vị chuyên gia nhấn mạnh rằng OPEC đã vượt qua những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng hơn trong quá khứ, bao gồm cuộc chiến Iran-Iraq vào những năm 1980.
Ảnh hưởng tới khu vực ra sao?
Ngoài việc muốn tăng sản lượng, chính trị khu vực cũng có khả năng đóng một vai trò trong quyết định của UAE.
Quan hệ của UAE với Saudi Arabia ngày càng lạnh nhạt, trong các vấn đề kinh tế và chính trị khu vực, ngay cả sau khi cả hai đều hứng chịu đòn tấn công từ thành viên OPEC khác là Iran trong cuộc xung đột.
Karen Young, một học giả nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nói với AP: “Việc rời khỏi OPEC cũng phù hợp với nhu cầu linh hoạt của UAE với các nước tiêu thụ năng lượng chính - bao gồm cả mối quan hệ trong tương lai với Trung Quốc và mối quan hệ cạnh tranh hơn với Saudi Arabia”.
Tiến sĩ James M Dorsey, một nghiên cứu viên cấp cao tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S Rajaratnam thuộc Đại học Công nghệ Nanyang, nhận định diễn biến này có thể ảnh hưởng tới sự đoàn kết của Vùng Vịnh.
Điều này có thể bao gồm sự trở lại của sự cạnh tranh Saudi Arabia - UAE, tiến sĩ Dorsey nói và cho biết thêm rằng ông dự đoán UAE sẽ thiết lập quan hệ đối tác với Israel và thắt chặt quan hệ đối tác với Mỹ.
Mỹ hưởng lợi gì?
Sự ra đi của UAE có thể định hình lại các liên minh địa chính trị. Philip Cornell, một nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm Năng lượng Toàn cầu của Hội đồng Đại Tây Dương, cho biết động thái này có thể đưa Abu Dhabi đến gần Washington hơn, đặc biệt là sau khi xung đột lắng xuống.
Washington từng chỉ trích OPEC, cả Tổng thống Donald Trump và cựu Tổng thống Joe Biden đều gây áp lực buộc nhóm này tăng sản lượng.
Các nhà phân tích cho biết Mỹ có khả năng sẽ chào đón bất kỳ sự suy yếu nào của liên minh thúc đẩy khả năng giảm giá dầu. Hãng tin Reuters đánh giá quyết định của UAE còn là "chiến thắng của Tổng thống Trump" - người từng công khai cáo buộc OPEC bóc lột thế giới bằng cách đẩy giá dầu lên cao.
Tác động đối với châu Á ra sao?
Đối với châu Á, lợi ích từ sự ra đi của UAE sẽ phụ thuộc nhiều vào diễn biến ở Eo biển Hormuz.
Tuyến đường thủy huyết mạch này - thông thương khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu - vẫn là một nút thắt quan trọng. Các nhà phân tích cho biết nếu tình trạng gián đoạn vẫn tiếp diễn, bất kỳ lợi ích tiềm năng nào từ sự thay đổi chính sách của UAE sẽ chưa diễn ra. Ngay cả sau khi Eo biển Hormuz mở lại hoàn toàn, sự phục hồi có thể mất hàng tháng.
Simon Henderson, giám đốc Chính sách Năng lượng và Vùng Vịnh tại Viện Washington, nhận định các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn chịu chi phí vận chuyển cao, phí bảo hiểm và sự thiếu chắc chắn về nguồn cung liên quan đến căng thẳng ở Vùng Vịnh.
Tiến sĩ Dorsey đánh giá UAE rời khỏi OPEC sẽ không quan trọng nhiều đối với các nước như Trung Quốc, vì dầu không được mua từ OPEC như một khối, mà thông qua các giao dịch song phương với từng nhà sản xuất hoặc công ty quốc doanh.
“OPEC thiết lập định giá, thiết lập hạn ngạch sản lượng, nhưng các giao dịch được thực hiện song phương. Trung Quốc không mua từ OPEC,” tiến sĩ Dorsey nói thêm.
Các nhà phân tích lưu ý rằng OPEC không có cách tiếp cận tập thể đối với bán hàng. Liên minh đã từ bỏ nỗ lực kiểm soát giá trực tiếp vào giữa những năm 1980, thay vào đó là điều chỉnh sản lượng.
(Theo CNA, Guardian)
