Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định việc lập kế hoạch, báo cáo thực hiện kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; xây dựng mô hình quản lý năng lượng và thực hiện kiểm toán năng lượng.
Xác định rõ đối tượng phải thực hiện báo cáo và kiểm toán
Theo dự thảo, các cơ sở sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và đơn vị vận tải có mức tiêu thụ năng lượng từ 1.000TOE (Tonne of Oil Equivalent - Tấn dầu tương đương) trở lên thuộc diện phải lập kế hoạch và báo cáo sử dụng năng lượng. Đối với khối tòa nhà, văn phòng, khách sạn, bệnh viện, ngưỡng áp dụng là từ 500TOE trở lên.
Riêng các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước sẽ phải thực hiện chế độ lập kế hoạch và báo cáo nếu mức tiêu thụ điện hằng năm từ 100.000 kWh trở lên.
Chu kỳ thực hiện cũng được quy định cụ thể hơn. Các đơn vị thuộc diện điều chỉnh phải xây dựng kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả hằng năm, kế hoạch 5 năm và thực hiện báo cáo định kỳ. Hoạt động kiểm toán năng lượng tiếp tục là yêu cầu bắt buộc với tần suất 3 năm một lần.
Số liệu của Bộ Công Thương cho thấy số lượng cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm đã tăng từ 3.006 cơ sở năm 2019 lên 3.491 cơ sở vào năm 2023. Tuy nhiên, tỷ lệ tài khoản hoạt động thực chất trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia hiện chỉ đạt khoảng 50-60%, trong khi chất lượng nhiều báo cáo vẫn chưa đáp ứng yêu cầu.
Phân cấp mạnh cho địa phương, bổ sung tiêu chuẩn kỹ thuật mới
Một trong những thay đổi đáng chú ý của dự thảo là việc chuyển thẩm quyền phê duyệt và ban hành danh sách cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm từ Thủ tướng Chính phủ sang UBND cấp tỉnh.
Theo Bộ Công Thương, việc phân cấp này nhằm giảm tải cho cơ quan trung ương, đồng thời giúp địa phương chủ động hơn trong công tác theo dõi, kiểm tra và giám sát việc thực hiện của các đơn vị trên địa bàn.
Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung các yêu cầu kỹ thuật chi tiết hơn đối với hoạt động kiểm toán năng lượng. Báo cáo kiểm toán bắt buộc phải có sơ đồ năng lượng và bảng cân bằng năng lượng nhằm xác định đầy đủ dòng năng lượng đầu vào, mức sử dụng hữu ích và các điểm thất thoát.
Dự thảo cũng lần đầu tiên đưa chỉ số SEC (mức sử dụng năng lượng) vào hệ thống quy định chính thức. Đây sẽ là căn cứ để đánh giá, so sánh hiệu quả sử dụng năng lượng giữa các cơ sở cùng ngành hoặc với các công nghệ tiên tiến trên thế giới.
Đáng chú ý, mô hình quản lý năng lượng không còn mang tính khuyến khích mà trở thành yêu cầu bắt buộc với 7 nội dung cốt lõi. Các đơn vị phải xây dựng mạng lưới quản lý năng lượng, duy trì hệ thống đo đếm, tổ chức đào tạo và ban hành cơ chế khuyến khích, khen thưởng cũng như chế tài xử lý vi phạm nội bộ.
Doanh nghiệp phải thích ứng với quy trình số hóa và giám sát chặt hơn
Theo lộ trình mới, toàn bộ quy trình báo cáo sẽ được thực hiện trực tuyến thông qua Cơ sở dữ liệu sử dụng năng lượng quốc gia. Các bước từ đăng ký tài khoản, cập nhật kế hoạch đến tiếp nhận phản hồi của cơ quan quản lý đều được số hóa.
Doanh nghiệp cần lưu ý ba mốc thời gian quan trọng gồm trước ngày 15/1 để gửi báo cáo tình hình sử dụng năng lượng của năm trước; trước ngày 31/3 là thời hạn UBND cấp tỉnh ban hành danh sách cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm; và trước ngày 30/4 các cơ sở phải hoàn thành đăng ký kế hoạch sử dụng năng lượng của năm hiện tại cùng báo cáo kết quả thực hiện năm trước.
Bộ Công Thương cũng cho biết việc thiếu chế tài đủ mạnh là một trong những nguyên nhân khiến hiệu quả thực thi thời gian qua chưa đạt kỳ vọng. Vì vậy, công tác kiểm tra, đôn đốc của các Sở Công Thương dự kiến sẽ được tăng cường, đặc biệt với các đơn vị mới được đưa vào danh sách cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm.
Trong bối cảnh hệ thống đơn vị hành chính cấp tỉnh dự kiến được sắp xếp từ 63 xuống còn 34 đơn vị từ năm 2026, các doanh nghiệp cũng cần chủ động cập nhật đầu mối quản lý mới tại địa phương. Đồng thời, việc nắm bắt chức năng của Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công - đơn vị kế thừa nhiệm vụ của Vụ Tiết kiệm năng lượng trước đây - sẽ là yếu tố quan trọng để bảo đảm quá trình tuân thủ và thực hiện các nghĩa vụ mới không bị gián đoạn.
