“Sắp xếp lại chuỗi cung ứng” là cụm từ hàm ý mô tả một thế giới đang tự tái cấu trúc với tốc độ nhanh chóng. Song song với đó, dòng vốn cũng đang thay đổi. Trong bối cảnh lãi suất cao hơn, khẩu vị rủi ro thắt chặt hơn và tình hình địa chính trị ngày càng căng thẳng, các nhà đầu tư không chỉ rót tiền vì tiềm năng đơn thuần mà thay vào đó là năng lực thực thi thực tế.
Đó là lý do năm 2026 không chỉ đơn thuần là một chu kỳ tăng trưởng thông thường của ASEAN mà giống một bước ngoặt mang tính chuyển đổi hơn. Nhiều xu hướng đang đồng thời đạt đỉnh điểm có thể kể đến như địa chính trị, công nghệ số và AI, điện hóa và vốn đầu tư khí hậu. Khu vực ASEAN đang nằm ngay giao điểm của các xu hướng này.
Để tận dụng tối đa cơ hội này, ASEAN cần chuyển mình từ một nhóm các thị trường hấp dẫn riêng lẻ thành “ASEAN như một chỉnh thể thống nhất”: một nền tảng tích hợp sản xuất, dịch vụ và vốn với “hạ tầng kỹ thuật” tương xứng bao gồm kết nối, hệ tiêu chuẩn, thanh toán, logistics và phối hợp chính sách.
Từ “Trung Quốc+1” đến “ASEAN như một chỉnh thể thống nhất”
Sự quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài đối với ASEAN thường được nhìn nhận qua lăng kính “Trung Quốc+1”: đa dạng hóa sản xuất, giảm rủi ro tập trung và duy trì chi phí cạnh tranh. Điều đó đúng nhưng đó mới chỉ là điểm khởi đầu. Cơ hội bền vững hơn là xây dựng một khu vực vận hành như một chỉnh thể thống nhất: chuỗi cung ứng có thể vận hành trơn tru xuyên biên giới, hạ tầng số giúp giảm rào cản cho doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng với các thị trường vốn có khả năng tài trợ cho các dự án hạ tầng và chuyển đổi dài hạn.
Sự đa dạng của ASEAN là một lợi thế chứ không phải điểm yếu. Năng lực sản xuất tập trung ở Việt Nam, Thái Lan và Malaysia, dịch vụ và tài chính ở Singapore; hàng hóa và nhu cầu nội địa lớn tại Indonesia và Philippines. Kết hợp lại, sự đa dạng này tạo thành một tập hợp các yếu tố tăng trưởng bổ trợ lẫn nhau với điều kiện hạ tầng kỹ thuật hoạt động hiệu quả.
Tuy nhiên, chỉ riêng sự đa dạng thôi chưa đủ để chuyển hóa thành sức bền. ASEAN cũng cần trở thành một chỉnh thể thống nhất về nhu cầu tiêu dùng, chứ không chỉ là một hệ thống cung ứng. Trong một thế giới ngày càng phân mảnh, sức bền thường đến từ khả năng bán được hàng đến nhiều nơi và hơn hết là phục vụ thị trường trong nước. Chuyển hướng khỏi mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu là hướng đi không thực tế trong ngắn hạn, tuy nhiên, rõ ràng ASEAN vẫn còn nhiều cơ hội để thúc đẩy tiêu dùng nội địa cũng như thương mại và đầu tư nội khối vốn còn khá thấp như hiện nay.
Việt Nam: từ công xưởng sản xuất đến nền tảng đổi mới
Việt Nam có vị thế thuận lợi nếu Việt Nam coi cơ hội này là lúc phải tăng tốc, phối hợp tốt hơn và thực thi nhất quán hơn.
Việt Nam có khả năng lấy lại đà tăng trưởng kinh tế ngoạn mục. Tăng trưởng GDP năm 2025 đạt 8,02%, tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong nhóm ASEAN-6. Tổng vốn FDI vào Việt Nam năm 2025 đạt 38,42 tỷ USD là minh chứng rõ rệt cho thấy niềm tin rót vốn của các nhà sản xuất toàn cầu, họ bị thu hút bởi chi phí cạnh tranh, chuỗi cung ứng điện tử và công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) ngày càng sâu rộng cũng như lợi thế tiếp cận các thị trường lớn thông qua hiệp định CPTPP và RCEP.
Nhìn trên toàn khu vực, làn sóng đầu tư tiếp theo sẽ nhắm tới giá trị cao hơn chứ không chỉ chi phí thấp hơn: điện tử và bán dẫn, năng lượng tái tạo và hạ tầng số phục vụ quá trình chuyển đổi AI. Quy mô cung ứng trung tâm dữ liệu của ASEAN đang tăng mạnh và vị thế của Việt Nam tại trung tâm chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu, trong đó bán dẫn và phần cứng ICT chiếm hơn 30% xuất khẩu hàng hóa, tự động mở ra cánh cửa cho Việt Nam tiến vào giai đoạn xây dựng hạ tầng số mới. Nếu triển khai hiệu quả, đây sẽ trở thành cơ sở hạ tầng xương sống cho các tác vụ trí tuệ AI, ứng dụng điện toán đám mây và cải thiện năng suất trên toàn nền kinh tế.
ASEAN sở hữu nhiều thế mạnh bổ trợ về năng lượng tái tạo như thủy điện, địa nhiệt, điện gió và điện mặt trời. Trong đó, Việt Nam là minh chứng cho thấy kết quả từ việc triển khai nhanh năng lượng tái tạo: bùng nổ công suất điện mặt trời và điện gió giúp thay đổi cơ cấu năng lượng quốc gia chỉ trong một thập kỷ. Thách thức hiện nay là sự ổn định của lưới điện và khả năng kết nối xuyên biên giới. Lưới điện ASEAN chính là cơ chế có thể biến phần thặng dư năng lượng tái tạo của Việt Nam thành một tài sản trong khu vực. Năng lượng nằm tách biệt ở từng quốc gia thì luôn đắt đỏ, năng lượng lưu chuyển xuyên biên giới mới có thể trở thành lợi thế cạnh tranh cho toàn khu vực.
Hội nhập quốc tế và cải cách trong nước
Hội nhập ASEAN là vấn đề được đưa ra thảo luận trong nhiều thập kỷ qua nhưng các nhà đầu tư vẫn ưu tiên đánh giá từng quốc gia riêng lẻ trước rồi mới xem xét đến toàn khu vực. Trong năm năm tới, những cải cách trong nước có khả năng sẽ chi phối kết quả: quản trị, thượng tôn pháp luật, uy tín tài khóa và tính nhất quán trong chính sách.
Tuy nhiên, hội nhập mới là “đòn bẩy” nhân hiệu quả lên nhiều lần. Trình tự hợp lý là:
- Hoàn thiện các yếu tố nền tảng trong nước trước tiên (ổn định chính sách, tốc độ xử lý, tính minh bạch trong ra quyết định).
- Mở rộng quy mô thông qua các kiên kết khu vực (ASEAN, RCEP, ACFTA 3.0 và các hành lang song phương) để doanh nghiệp có thể vận hành xuyên biên giới với ít trở ngại hơn.
Hội nhập cũng bao gồm thanh toán liên thông, thủ tục hải quan tinh gọn, các tiêu chuẩn chung cho thương mại điện tử và cơ sở hạ tầng xuyên biên giới giúp giảm chi phí logistics. Đây là những thay đổi có thể không tạo ra dấu ấn lớn nhưng lại làm thay đổi tính toán của nhà đầu tư.
Tim Evans (Tổng Giám đốc, HSBC Việt Nam)
