Một kỹ thuật viên bước đi giữa các tấm pin năng lượng mặt trời cung cấp điện cho Đại thánh đường Istiqlal ở Jakarta. Ảnh: Nikkei Asia
Theo báo cáo mới ngày 21/4 từ tổ chức nghiên cứu năng lượng toàn cầu Ember, sản lượng điện từ nhiên liệu hóa thạch tại các quốc gia châu Á ghi nhận mức sụt giảm đáng kể trong năm qua. Cụ thể, sản lượng điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch giảm 0,9%, đánh dấu mức giảm hàng năm lớn nhất của thế kỷ. Sự thay đổi này chủ yếu nhờ vào nỗ lực từ Trung Quốc và Ấn Độ, hai quốc gia từng là những nước góp phần lớn nhất vào mức tiêu thụ năng lượng toàn cầu.
Dữ liệu từ Ember cho thấy sản lượng điện sạch tại châu Á tăng 13,06%, tương đương 718 terawatt-giờ trong năm 2025. Đặc biệt, năng lượng gió và năng lượng mặt trời đã đáp ứng 94% mức tăng nhu cầu 614-TWh. Trong đó, Trung Quốc đóng góp hơn một nửa mức tăng trưởng cả về công suất lẫn sản lượng điện mặt trời. Sản lượng điện mặt trời tại châu Á tăng 36% trong năm 2025, ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhanh nhất kể từ năm 2018.
Đáng chú ý, trên phạm vi toàn cầu, năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn cung điện năm 2025 đạt 34%, lần đầu vượt nhiệt điện. Theo báo cáo của Ember, điện mặt trời tăng 30%, thêm 636 TWh. Cùng với điện gió và hạt nhân, năng lượng tái tạo đạt 887 TWh, vượt tổng nhu cầu điện tăng thêm (849 TWh).
Cơ cấu nguồn điện đáp ứng nhu cầu tăng thêm năm 2025. Nguồn: Ember
Trung Quốc và Ấn Độ vượt trội trong cuộc đua năng lượng
Trung Quốc, quốc gia phát thải khí nhà kính lớn nhất thế giới, hiện chiếm 31% đầu tư năng lượng sạch toàn cầu. Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Trung Quốc đã đầu tư 627 tỷ USD vào năng lượng sạch, trong khi con số này tại Ấn Độ đạt 100 tỷ USD. Kết quả là sản lượng điện từ nhiên liệu hóa thạch tại Trung Quốc giảm 56 TWh, tương đương 0,9%, lần đầu tiên kể từ năm 2015. Tương tự, Ấn Độ cũng ghi nhận mức giảm 52-TWh sản lượng điện từ nhiên liệu hóa thạch, hay 3,3%, trong năm qua.
Aditya Lolla, Giám đốc điều hành của Ember, chia sẻ: "Châu Á đang dẫn đầu trong việc bổ sung năng lượng mặt trời, với bốn trong số 10 nhà sản xuất điện mặt trời hàng đầu thế giới bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc, cùng nhiều quốc gia khác đang trỗi dậy nhanh chóng".
Thách thức an ninh năng lượng
Báo cáo của Ember được công bố trong bối cảnh rủi ro từ cuộc xung đột tại Iran có nguy cơ gây khủng hoảng năng lượng toàn cầu, buộc một số nền kinh tế châu Á phải quay tạm thời quay lại sử dụng than đá. Đảo Đài Loan đang rục rịch kế hoạch tái khởi động nhà máy nhiệt điện than Hsinta công suất 2,1-gigawatt. Trong khi đó, giá LNG tăng cao cũng đang đẩy người tiêu dùng công nghiệp tại Ấn Độ quay lại sử dụng than.
Dinita Setyawati, chuyên gia phân tích năng lượng cấp cao về châu Á của Ember, nhận định: "Xung đột Ukraine và cuộc khủng hoảng vùng Vịnh chỉ càng củng cố tầm quan trọng của các nguồn năng lượng tái tạo và tập đoàn năng lượng sạch trong nước tại khu vực. Các quốc gia thực sự nhận ra sự phụ thuộc vào nhập khẩu đang tác động thực sự đến an ninh năng lượng của họ". Bà Setyawati cũng nhấn mạnh sự quay trở lại với than chỉ mang tính tạm thời và quá trình phát triển năng lượng sạch nhanh chóng của Trung Quốc sẽ lan tỏa sang các quốc gia lân cận.
Mặc dù vậy, nhiên liệu hóa thạch vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu điện năng trung bình của châu Á năm ngoái với khoảng 63%, trong đó than chiếm tỷ trọng lớn nhất. Riêng Nhật Bản, quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch từ khí đốt và than cho 67% sản lượng điện, cũng đang có bước tiến đáng ghi nhận với năng lượng mặt trời, tăng gần gấp ba lần đóng góp lên 9,8% trong cơ cấu điện năng suốt thập kỷ qua.
(Theo Nikkei Asia)
