Trong tháng 6, Elon Musk, Giám đốc điều hành (CEO) của SpaceX, đã dùng bữa với Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng, thua trong một vụ kiện rùm beng trước đối thủ Sam Altman, và tháp tùng ông Trump đến Trung Quốc trong một hội nghị thượng đỉnh tâm điểm thế giới.
Gwynne Shotwell, Chủ tịch kiêm COO của SpaceX, lại có một lịch trình hoàn toàn khác trong tháng đó. Bà phát biểu tại một triển lãm thương mại viễn thông ở Barcelona (Tây Ban Nha) để thúc đẩy dịch vụ Internet vệ tinh Starlink của SpaceX; giao lưu với các chính trị gia ở Ấn Độ - một thị trường tiềm năng lớn của công ty; và xuất hiện cùng các CEO công nghệ tại Nhà Trắng để cam kết rằng các trung tâm dữ liệu sẽ không làm tăng giá năng lượng đối với người dân Mỹ.
"Người lớn" tại SpaceX
Trong suốt 24 năm, bà Shotwell đã giữ vai trò là "người lớn" tại SpaceX, đối trọng một Elon Musk "thoắt ẩn, thoắt hiện". Trong khi ông bận rộn cố vấn cho Tổng thống Trump và điều hành nhiều công ty khác của mình như hãng xe điện Tesla, Shotwell vẫn tập trung phát triển hoạt động kinh doanh của SpaceX, đưa hãng sản xuất tên lửa và vệ tinh này lớn mạnh thành một công ty trị giá hơn 1.000 tỷ USD.
Chính công lao đó - và lòng trung thành tuyệt đối của bà dành cho Musk - đã biến Shotwell trở thành một trong những nữ giám đốc vận hành quyền lực nhất thế giới, người hiện đang được đẩy vào tâm điểm chú ý khi SpaceX chuẩn bị cho đợt IPO bom tấn trong tháng này. Khác với Musk, bà Shotwell (62 tuổi) từ lâu đã giữ một lối sống kín tiếng. Bà hiếm khi đăng bài trên mạng xã hội - và nếu có, thường là để phục vụ cho công việc của SpaceX - và chỉ thỉnh thoảng mới xuất hiện trước công chúng.
Có lẽ đặc điểm đáng chú ý nhất của bà là khả năng kiên trì đồng hành bên ông Musk trong nhiều thập kỷ, ngay cả khi vị tỷ phú công nghệ này liên tục đào thải các giám đốc vận hành tại các công ty khác của mình. Hai cựu giám đốc vận hành của SpaceX đã dùng một từ duy nhất để mô tả về bà: "người sống sót". Họ chia sẻ với điều kiện giấu tên để bảo vệ mối quan hệ cá nhân.
Trong một cuộc phỏng vấn năm 2018 tại hội nghị TED, Shotwell đã phác thảo cách bà làm việc với ông Musk. Bà chia sẻ bản thân không bao giờ nói ngay với ông rằng những tham vọng của ông là bất khả thi, thay vào đó, bà sẽ "tìm cách để hiện thực hóa điều đó".
"Tôi thích làm việc cho Elon," bà nói. "Tôi luôn cảm thấy công việc của mình là tiếp nhận những ý tưởng này và biến chúng thành các mục tiêu của công ty - làm cho chúng trở nên khả thi."
Và những nỗ lực đó được đền đáp xứng đáng. Số cổ phiếu SpaceX tích lũy được đủ để Shotwell trở thành một tỷ phú. Năm ngoái, bà là COO được trả lương cao nhất tại công ty, nhận tổng mức thù lao hơn 85 triệu USD, theo các hồ sơ công bố của SpaceX.
"Elon đại diện cho sự đổi mới thiên tài và tầm nhìn, còn Gwynne là động cơ giữ cho mọi thứ vận hành đúng tiến độ," Peter Diamandis, một nhà đầu tư của SpaceX kiêm nhà sáng lập X Prize Foundation (tổ chức phi lợi nhuận hỗ trợ phát triển công nghệ), cho biết. "Đó là một sự hợp tác tuyệt vời."
Từ kỹ sư cơ khí đến cánh tay phải đắc lực
Là một kỹ sư cơ khí được đào tạo bài bản với bằng thạc sĩ toán học ứng dụng từ Đại học Northwestern, bà Shotwell từng làm việc tại Chrysler trước khi chuyển đến California vào cuối những năm 1980 để làm việc tại một tổ chức phi lợi nhuận về nghiên cứu không gian. Bà gặp Musk, nhà đồng sáng lập công ty thanh toán điện tử PayPal, vào năm 2002. Sau khi PayPal được bán cho eBay vào năm đó, Musk quyết định đổ một phần số tiền thu được từ thương vụ này vào một công ty khởi nghiệp về tên lửa.
Trong cuộc gặp đầu tiên, bà Shotwell đã đề xuất ông Musk nên thuê một nhân sự chuyên về kinh doanh toàn thời gian cho SpaceX. Nhưng khi ông ngỏ lời mời bà gia nhập, bà nói rằng mình đang hài lòng với công việc hiện tại. Bà đã do dự khoảng một tháng trước khi chấp nhận lời đề nghị của ông. Bà đã trở thành nhân viên thứ 7 của SpaceX.
Trong những năm đầu, công ty dồn lực chứng minh tuyên bố của Musk rằng có thể chế tạo tên lửa rẻ hơn những chiếc do NASA vận hành. Công ty tự thiết kế các bộ phận tên lửa và thử nghiệm ở một hòn đảo ở Nam Thái Bình Dương, và chứng kiến hết vụ nổ này đến vụ nổ khác.
Đến năm 2015, SpaceX đã đáp thành công tầng đẩy tên lửa tái sử dụng đầu tiên, giúp việc đưa vệ tinh và các thiết bị khác vào quỹ đạo trở nên rẻ hơn. Một trong những khách hàng khi đó là Facebook (nay là Meta). Trong một thỏa thuận do Shotwell đàm phán, Facebook đã ký hợp đồng với SpaceX để phóng một vệ tinh trị giá 200 triệu USD nhằm mang lại kết nối Internet cho khu vực Châu Phi cận Sahara.
Tuy nhiên, vệ tinh đó chưa bao giờ đặt chân được vào không gian. Trong một cuộc thử nghiệm trước khi phóng, tên lửa SpaceX chở theo vệ tinh đã phát nổ. "CEO Facebook Mark Zuckerberg đã chỉ trích SpaceX trên mạng xã hội, khiến ông Musk tức giận", hai người am hiểu về sự việc tiết lộ. Bà Shotwell đã ngăn Musk công kích đáp trả ông Zuckerberg.
Bà là một trong số ít người có thể tiết chế những sự bốc đồng của ông Musk. Một số người gọi Shotwell là "người thuần hóa Elon" (Elon whisperer) vì khả năng dọn dẹp các mớ hỗn độn hoặc tiếp nhận những tin xấu và tìm cách biến chúng thành điều dễ chấp nhận hơn đối với ông Musk.
"Tôi thích con người đời thực của ông ấy hơn là con người trên Twitter," Shotwell nói về sếp của mình trên podcast của trường kinh doanh Stanford. "Trên thực tế, đối với tôi, nhiều lúc họ giống như hai con người hoàn toàn khác nhau."
Shotwell tỏ ra sẵn sàng lắng nghe các ý kiến phản hồi và khuyến khích nhân viên gửi email cho bà sau các cuộc họp công ty, bốn cựu nhân viên cho biết.
Bà cũng chủ trì các cuộc họp hàng tuần với các quan chức cấp cao của SpaceX, đôi khi không có mặt ông Musk, để đi sâu vào các chi tiết và vấn đề kỹ thuật ở các bộ phận khác nhau của doanh nghiệp, hai người từng tham dự cho biết. Bà cũng tổ chức các buổi gặp mặt định kỳ cho phụ nữ tại SpaceX.
Khi SpaceX tiến gần hơn đến cột mốc IPO, bà Shotwell xuất hiện tại nhiều sự kiện công cộng hơn. Vào tháng 3, bà tham dự Đại hội Di động Thế giới (MWC), triển lãm thương mại viễn thông ở Barcelona, nơi bà quảng bá cho Starlink Mobile - một dịch vụ mới cho phép người dùng thực hiện cuộc gọi thông qua các vệ tinh của SpaceX. Trên mạng xã hội, bà gọi Starlink là chàng "David" trong cuộc chiến chống lại những gã khổng lồ "Goliath" như Verizon, AT&T và các bên khác.
Tháng tiếp theo, bà có mặt tại New Delhi để gặp gỡ Bộ trưởng Thông tin và Truyền thông Ấn Độ Jyotiraditya Scindia, nhằm thảo luận về Starlink. Ấn Độ là một thị trường lớn đối với Starlink, dịch vụ đang chờ phê duyệt từ các cơ quan quản lý để được phép hoạt động tại quốc gia này.
Gần đây hơn, Shotwell đã chuyển hướng sang một lĩnh vực không nằm trong chuyên môn ban đầu của mình: trí tuệ nhân tạo (AI).
Musk đã sáp nhập SpaceX với xAI vào tháng 2 và hướng tới tập trung phát triển các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo. Bà Shotwell lặp tức tiếp nhận tầm nhìn này của ông, mặc dù một số nhà đầu tư tự hỏi một công ty vốn tập trung vào tên lửa và đưa con người lên Sao Hỏa thì có liên quan gì đến AI.
(Theo New York Times)
