Hồ sơ đăng ký IPO của SpaceX đã hé lộ bức tranh tài chính và hoạt động của công ty tư nhân lớn nhất thế giới. Sự kiện này được kỳ vọng sẽ thiết lập kỷ lục về đợt chào sân chứng khoán lớn nhất lịch sử và có thể đưa người sáng lập công ty - Elon Musk - trở thành tỷ phú nghìn tỷ USD đầu tiên trên thế giới.
Công ty đang đặt mục tiêu sẽ cổ phần hóa vào tháng 6 trên sàn niêm yết Nasdaq dưới mã chứng khoán “SPCX”. Hồ sơ công bố hôm 20/5 không tiết lộ mức giá cổ phiếu dự kiến hay định giá ban đầu. Dưới đây là một số điểm nhấn chính từ bản cáo bạch (prospectus) 200 nghìn từ này.
Đốt tiền cho chiến lược hướng vào AI
Tài liệu IPO đồ sộ này đã nêu bật mức độ tập đoàn 24 tuổi của người đàn ông giàu nhất hành tinh - trải dài từ sản xuất tên lửa cho đến chatbot - đã biến thành một ván cược lớn vào AI.
Ông Musk đã xác định công nghệ này là thị trường mục tiêu có thể khai thác lớn nhất từ trước đến nay của SpaceX, với giá trị tiềm năng lên tới 26,5 nghìn tỷ USD, hoàn toàn vượt trội so với mức khoảng 2 nghìn tỷ USD đến từ dịch vụ Internet Starlink và các hoạt động vũ trụ của tập đoàn.
Vị tỷ phú đang đầu tư mạnh vào một lĩnh vực hiện SpaceX vẫn đang bị bỏ lại phía sau so với những tên tuổi dẫn đầu thị trường như OpenAI, Anthropic và Google. Công ty đã chi gần 13 tỷ USD cho phần cứng AI trong năm 2025, ghi nhận khoản lỗ hoạt động lên tới 6,4 tỷ USD với riêng phân khúc kinh doanh này. Điều đó đã kéo công ty vào tình trạng lỗ ròng, bất chấp việc Starlink mang lại khoản thu nhập từ hoạt động kinh doanh đạt 4,4 tỷ USD.
Khoản lỗ 4,9 tỷ USD
SpaceX dự tính có thể huy động khoảng 75 tỷ USD từ đợt IPO - cao hơn nhiều so với kỷ lục 29,5 tỷ USD của Saudi Aramco năm 2019. Tuy nhiên, công ty đang mang một tham vọng IPO táo báo như vậy lại để lộ một bức tranh tài chính tệ hơn đáng kể so với bất kỳ công ty vốn hóa siêu lớn nào khác của Mỹ. Họ đã lỗ 4,9 tỷ USD năm 2025 trên mức doanh thu 18,7 tỷ USD.
Các khoản thua lỗ còn lớn hơn trong năm nay: Chỉ trong quý đầu tiên, SpaceX đã lỗ 4,3 tỷ USD trên mức doanh thu 4,7 tỷ USD.
Số liệu tài chính đã phản ánh hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau. Đầu tiên là một mảng kinh doanh cốt lõi đã định hình chuyên phóng vệ tinh và đưa các phi hành gia vào không gian bằng dòng tên lửa Falcon nguyên bản của công ty, cũng như sự tăng trưởng của mảng Internet vệ tinh Starlink. Mảng kinh doanh vũ trụ đạt doanh thu 4,1 tỷ USD vào năm ngoái, mặc dù hiện tại chưa có lãi. Trong khi đó, Starlink đã mang về 11,4 tỷ USD doanh thu.
Câu chuyện thứ hai là về các khoản lỗ bắt nguồn từ thương vụ sáp nhập vào tháng 2 với startup xAI - công ty đã đốt một lượng tiền mặt khổng lồ để xây dựng các trung tâm dữ liệu lớn nhằm nỗ lực bắt kịp các đối thủ cạnh tranh. Năm ngoái, xAI đạt doanh thu 3,2 tỷ USD.
Tuy nhiên, Musk gần đây có thể kiếm tiền từ nguồn tài nguyên điện toán dư thừa mà ông đã gây dựng. Hồ sơ IPO tiết lộ Anthropic (công ty sở hữu Claude) sẽ trả 15 tỷ USD mỗi năm để thuê không gian tại cả hai trung tâm dữ liệu Colossus hàng đầu của SpaceX.
Thỏa thuận này có thể mang lại doanh thu trị giá 45 tỷ USD cho SpaceX từ nay đến tháng 5/2029, thừa sức bù đắp cho khoản chi phí mua sắm phần cứng. Dù vậy, quyết định cho một đối thủ cạnh tranh trực tiếp thuê lại hạ tầng của Elon Musk càng củng cố sự hụt hơi của Grok.
Tổng chi phí vốn (Capex) đạt mức 20,7 tỷ USD, phần lớn trong số đó đến từ xAI với mức chi tiêu 12,7 tỷ USD. Mảng phóng tên lửa và vệ tinh tiêu tốn tổng cộng 8 tỷ USD chi phí vốn trong năm ngoái.
1.750 tỷ USD và phần thưởng lớn cho những người trung thành
Thương vụ niêm yết bom tấn này có thể mở cánh cửa khối tài sản khổng lồ mới cho các giám đốc điều hành và nhà đầu tư của SpaceX nếu công ty đạt được mức định giá 1,75 nghìn tỷ USD. Số cổ phiếu do Chủ tịch Gwynne Shotwell và Giám đốc tài chính Bret Johnsen nắm giữ sẽ có giá trị hơn 1 tỷ USD mỗi người.
Người bạn lâu năm của Elon Musk, đồng thời là nhà đầu tư sớm vào SpaceX - ông Antonio Gracias - Giám đốc điều hành của Valor Equity Partners - đang nắm giữ 503 triệu cổ phiếu thông qua một vài quỹ đầu tư, số cổ phần này có thể trị giá từ 70 tỷ USD trở lên. Ông Luke Nosek, người đồng sáng lập cả PayPal và Quỹ Founders Fund cùng với Peter Thiel và đã tham gia vào hội đồng quản trị SpaceX từ năm 2008, sở hữu số cổ phần trị giá khoảng 5 tỷ USD.
Dù vậy, tất cả các khoản cổ phần nói trên đều trở nên mờ nhạt khi so sánh với Musk. Ông nắm giữ 5,1 tỷ cổ phiếu đã trao quyền (vested share), tương đương 41% tổng số cổ phiếu, số cổ phần này có thể trị giá khoảng 700 tỷ USD. IPO thành công có thể đưa Musk trở thành thành tỷ phú nghìn tỷ USD đầu tiên của nhân loại. Và SpaceX sẽ ngay lập tức trở thành công ty niêm yết có giá trị lớn thứ 6 tại Mỹ, với mức vốn hóa vượt qua những cái tên đình đám như Meta Platforms - vốn đã niêm yết hơn một thập kỷ - và Berkshire Hathaway - một công ty có tuổi đời còn lớn hơn cả người sáng lập SpaceX.
Một vị CEO không thể bị sa thải
Hội đồng quản trị của SpaceX đã thực hiện những bước đi chưa từng có để củng cố quyền kiểm soát của Elon Musk. Gần đây, hội đồng này đã cấp cho ông hai lô cổ phiếu lớn thuộc loại B siêu biểu quyết (super-voting), tổng cộng gồm 1,3 tỷ cổ phiếu, với mỗi cổ phiếu mang lại 10 quyền biểu quyết.
Số cổ phiếu này sẽ được chuyển giao dần theo từng phần khi SpaceX đạt được các cột mốc quan trọng về vốn hóa thị trường và thực hiện được một trong hai mục tiêu: xây dựng các trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo hoặc thiết lập một khu định cư lâu dài của con người trên Sao Hỏa với ít nhất 1 triệu dân.
Tuy nhiên, vì số cổ phiếu này được cấp cho Musk dưới dạng cổ phiếu hạn chế chuyển nhượng , chứ không phải quyền chọn hay cổ phiếu hạn chế (RSU), hồ sơ cho thấy Musk có thể sử dụng quyền biểu quyết của số cổ phiếu này tức thì, và trong suốt thời gian ông làm việc tại SpaceX.
Musk chỉ có thể bị bãi nhiệm khỏi vị trí chủ tịch hoặc CEO thông qua một cuộc bỏ phiếu đa số của các cổ đông sở hữu cổ phiếu loại B - trong khi riêng ông kiểm soát tới 93,6% số cổ phiếu của loại này. Về bản chất, điều đó đồng nghĩa với sự bảo đảm tuyệt đối cho vị trí của Musk.
Vị CEO đồng ý với thời hạn hạn chế chuyển nhượng cổ phiếu - khoảng thời gian trước khi các cổ đông tiền IPO có thể bán cổ phần - là 366 ngày, dài gấp đôi so với thời hạn hạn chế chuyển nhượng 180 ngày thông thường của hầu hết thương vụ IPO.
Một số cổ đông lớn khác sẽ có thời hạn hạn chế chuyển nhượng tương tự Musk, trong khi những bên khác sẽ được tự do bán ra số cổ phần của mình sau thời hạn 180 ngày tiêu chuẩn.
Những rắc rối tiềm ẩn đến từ quyền lực kiểm soát tuyệt đối của Musk nổi lên qua thông tin tiết lộ rằng SpaceX đã mua 131 triệu USD xe Cybertruck từ Tesla vào năm ngoái theo mức giá bán lẻ. Con số đó có thể tương đương với khoảng 1.500 chiếc thuộc dòng xe vốn đang có doanh số kém này.
Các yếu tố rủi ro mang tầm vũ trụ
Sự tập trung quyền lực vào tay ELon Musk, cũng như các xung đột lợi ích tiềm ẩn của CEO này, đã được dẫn ra trong 37 trang công bố thông tin về rủi ro - bên cạnh những sự phức tạp về mặt kỹ thuật để thực hiện các mục tiêu như phát điện trên Mặt Trăng.
Những cảnh báo rủi ro sâu rộng này đã phản ánh một công ty đang hoạt động trên ba lĩnh vực riêng biệt sau khi thâu tóm mạng xã hội X và sắp nhập startup xAI. Hồ sơ S-1 vạch ra các mối nguy hiểm kéo dài từ các quy định pháp lý ngặt nghèo cho đến "các rủi ro liên quan đến không gian", bao gồm "bức xạ từ các nguồn mặt trời và vũ trụ; thiên thạch siêu nhỏ và rác vũ trụ trên quỹ đạo" và "thương vong về người".
Công ty cũng chỉ ra các vụ kiện tụng và các cuộc điều tra của cơ quan quản lý liên quan đến vấn hình ảnh nhạy cảm liên quan tới Grok.
Hồ sơ công bố hôm 20/5 cũng đưa ra lời cảnh báo: "Chúng tôi từng trải qua lỗ ròng và có thể không đạt được lợi nhuận trong tương lai."
(Theo Financial Times, Wall Street Journal, Reuters)
