SpaceX đã tạo ra một mạng lưới Internet vệ tinh kết nối toàn cầu, phát triển các trung tâm dữ liệu tận dụng năng lượng Mặt trời để vận hành một AI tham vọng "tìm kiếm sự thật". Công ty đang nuôi dưỡng tham vọng thiết lập nền văn minh trên Sao Hỏa, đưa ngành sản xuất lên Mặt trăng cũng như mang nền văn minh đến các hành tinh khác.
Tuy nhiên, dù có tiến xa vào tới vũ trụ tới mức nào, quá trình triển khai IPO của công ty vẫn phải dựa vào một quy trình thủ công và "công nghệ thấp" tới kinh ngạc, bắt nguồn từ những năm 1980.
Tập đoàn công nghệ tiên phong và quy trình IPO cổ điển
Các ngân hàng sẽ phải gọi điện thoại liên tục để phân bổ số cổ phiếu SpaceX trị giá khoảng 80 tỷ USD và kết nối người mua với người bán. Đây là một quy trình về cơ bản không hề thay đổi kể từ thời bùng nổ IPO vào thập niên 1980. Ngay cả những công ty được cho là dẫn đầu ngành công nghệ thế giới khi IPO cũng phải đi theo con đường này. OpenAI đang rục rịch nộp hồ sơ IPO trong vài ngày tới, và Anthropic cũng đang hướng tới việc ra mắt thị trường vào cuối năm nay.
Trong 21 ngày sau khi nộp hồ sơ IPO, SpaceX và 23 ngân hàng đầu tư đóng vai trò bảo lãnh phát hành đối mặt với nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ. Họ phải định giá cho một công ty có sứ mệnh "mở rộng ánh sáng của tri thức đến các vì sao", phân bổ cổ phiếu cho những con người bằng xương bằng thịt, và đảm bảo giá cổ phiếu không bị "rơi tự do" xuống mặt đất ngay trong ngày giao dịch đầu tiên.
Sàn Nasdaq dự kiến sẽ tiến hành các phiên mở cửa mô phỏng để đảm bảo nền tảng công nghệ sẵn sàng cho khối lượng giao dịch khổng lồ sắp tới. Dự kiến diễn ra vào ngày 12/6, đợt IPO này sẽ lớn đến mức cổ phiếu SpaceX có thể sẽ không thể mở cửa giao dịch cho đến vài giờ sau khi tiếng chuông mở cửa vang lên lúc 9h30.
Để chuẩn bị cho việc định giá, SpaceX đã dành nhiều tháng để tiếp cận các nhà quản lý quỹ lớn nhất thế giới. Vào tháng 4, hơn 100 nhà quản lý quỹ đã lên một chiếc máy bay 737 được thuê riêng với logo của SpaceX trên phần đuôi để đến Starbase, Texas - nơi chế tạo tàu vũ trụ Starship và các tên lửa đẩy của SpaceX. Tại đây, Chủ tịch SpaceX Gwynne Shotwell và Giám đốc tài chính Bret Johnsen đã có bài trình bày, đồng thời CEO Elon Musk cũng trực tiếp giải đáp các câu hỏi từ khán giả. Theo những người tham dự, các câu trả lời của ông tập trung vào “nghệ thuật của những điều khả thi”, bao gồm cả sản xuất trên Mặt trăng và khai thác năng lượng từ Mặt trời.
Nhóm nhà đầu tư sau đó tiếp tục di chuyển đến Memphis để tham quan các cơ sở trung tâm dữ liệu của xAI. Nhiều người ra về với tâm trạng hào hứng nhưng vẫn hoài nghi về việc làm thế nào tình hình tài chính của SpaceX có thể định giá cho một con số khổng lồ như tin đồn.
Giờ đây họ đã có câu trả lời. Một mặt, hồ sơ của SpaceX được công bố hôm 20/5 cho thấy mảng kinh doanh Internet vệ tinh đã ổn định, tạo ra doanh thu hơn 11 tỷ USD năm 2025, cùng với hơn 4 tỷ USD doanh thu từ mảng kinh doanh không gian (chuyên phóng vệ tinh và đưa phi hành gia vào vũ trụ). Nhưng các khoản lỗ của công ty cũng đang tăng lên. Năm 2025, SpaceX ghi nhận mức lỗ ròng gần 4,9 tỷ USD, và các khoản lỗ này đang tăng tốc trong năm 2026.
Khoảng ngày 4/6, SpaceX dự kiến cập nhật giấy tờ với Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) để đưa ra khoảng giá dự kiến mà họ muốn bán cổ phiếu trong đợt IPO.
Mặc dù được gọi là phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng, nhưng trong trường hợp của một đợt IPO gây sốt, sẽ không thể đáp ứng được nhu cầu khổng lồ của nhà đầu tư. Trong trường hợp của SpaceX, các ngân hàng thực hiện thương vụ này - dẫn đầu bởi Goldman Sachs cùng với Morgan Stanley - sẽ cùng công ty lựa chọn nhà đầu tư nào được phép mua cổ phiếu và ai sẽ phải ra về tay trắng.
Về phía các nhà đầu tư, họ biết mình khó có thể nhận được toàn bộ số cổ phiếu đã yêu cầu trong đợt IPO, vì vậy theo họ thường "thổi phồng" số lượng muốn mua lên.
Khi công ty sản xuất chip AI Cerebras lên sàn vào đầu tháng này, 1/3 số nhà đầu tư đặt lệnh mua đã ra về tay không. Trong khi đó, những nhà đầu tư "chốt đơn" thành công, phần lớn chỉ nhận được một phần nhỏ so với kỳ vọng.
Quy trình vẫn phụ thuộc vào hàng thập kỷ kinh nghiệm
Vào buổi chiều trước ngày SpaceX chính thức IPO, hội đồng quản trị, các giám đốc điều hành và lãnh đạo ngân hàng sẽ họp kín. Tại đây, nhóm sẽ lựa chọn "sổ đăng ký cổ đông" của công ty. Các ngân hàng cho biết không có công thức tự động nào đối với phân bổ cổ phiếu IPO. Quy trình này vẫn phụ thuộc vào hàng thập kỷ kinh nghiệm để đánh giá nhà đầu tư nào là những người nắm giữ dài hạn đáng tin cậy, và ai chỉ đang tuyên bố suông sẽ không bán tháo ngay sau khi IPO.
Nhóm nghiên cứu xem xét từng dòng của sổ trong một quy trình phân bổ có thể kéo dài nhiều giờ. Theo Wall Street Journal, một lãnh đạo ngân hàng từng thực hiện hàng trăm thương vụ cho biết ông có xu hướng nhóm các lệnh lại dựa trên tin tưởng nhà đầu tư đó có khả năng nắm giữ cổ phiếu lâu dài hay sẽ nhanh chóng "lướt sóng" để chốt lời ngay ngày đầu tiên.
Để tận dụng sự nổi tiếng của Musk đối với các nhà đầu tư cá nhân tại công ty khác của ông là Tesla, SpaceX đang cân nhắc bán một tỷ lệ lớn cổ phiếu IPO cho các nhà đầu tư cá nhân, thay vì mức dưới 10% điển hình của hầu hết các đợt IPO.
Những nỗ lực của Phố Wall nhằm hiện đại hóa IPO chưa bao giờ thành công bền vững. Vào năm 2004, Google nổi tiếng với việc thử áp dụng hình thức đấu giá kiểu Hà Lan (Dutch auction) để chống lại hệ thống họ coi là "thế giới khép kín" của các chủ ngân hàng - những người chuyên phân bổ cổ phiếu cho các tổ chức lớn nhất và những khách hàng giàu có nhất.
Tuy nhiên, nhu cầu khi đó không đủ lớn, và Google đã phải hạ khoảng giá phát hành cũng như giảm số lượng cổ phiếu chào bán. Cổ phiếu được định giá ở mức 85 USD, thấp hơn nhiều so với mục tiêu ban đầu của công ty. Mặc dù cổ phiếu giao dịch cao hơn trong ngày đầu tiên - và đã tăng trưởng chóng mặt kể từ đó - Phố Wall vẫn cười nhạo nỗ lực hiện đại hóa này.
Và trong ngày giao dịch đầu tiên, người quan trọng nhất đối với cổ phiếu là nhà giao dịch trưởng (lead trader) tại ngân hàng bảo lãnh phát hành.
Đối với SpaceX, vai trò đó thuộc về John Paci tại Morgan Stanley. Cựu tiền vệ giải NFL đến từ Long Island, New York, từng giúp mở cửa giao dịch cho cổ phiếu của Airbnb, Uber và Rivian, cùng nhiều tên tuổi lớn khác. SpaceX sẽ là thử thách lớn nhất của ông.
Dù Nasdaq đã hiện đại hóa quy trình kể từ sự cố của Facebook năm 2012, rủi ro vẫn hiện hữu. Nhà đầu tư có thể chọn bán tháo cổ phiếu để kiếm lợi nhuận nhanh, hoặc những người nắm giữ cổ phiếu thông qua các phương tiện đầu tư đặc biệt (SPV) có thể gây áp lực lên giá cổ phiếu khi họ không bị ràng buộc bởi các thỏa thuận khóa sổ. Áp lực này càng lớn khi ông Musk đang tiến tới trở thành tỷ phú nghìn tỷ đầu tiên trên thế giới nhờ đợt IPO này.
(Theo Wall Street Journal)
