Sáng 26/5, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã chủ trì cuộc họp của Ban Chỉ đạo Nhà nước các chương trình, công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành năng lượng để rà soát tiến độ triển khai Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII và các dự án năng lượng trọng điểm.
Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh hệ thống điện quốc gia đang chịu sức ép ngày càng lớn từ mục tiêu tăng trưởng kinh tế “2 con số”, sự bùng nổ của trung tâm dữ liệu, công nghiệp công nghệ cao, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo, nhu cầu điện giai đoạn 2026-2030 đang tăng nhanh hơn đáng kể so với khả năng triển khai thực tế của nhiều dự án nguồn và lưới điện trọng điểm.
Các báo cáo tại cuộc họp cho thấy nhiều công trình nguồn điện nền tại các trung tâm phụ tải lớn đang chậm tiến độ so với lộ trình trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Sự “lệch nhịp” này đặt ra rủi ro đáng kể đối với an ninh năng lượng, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm tăng trưởng sắp tới khi nhu cầu phụ tải được dự báo tiếp tục leo thang.
Trong bối cảnh đó, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ dừng ở mục tiêu “đủ điện”, mà phải bảo đảm hệ thống vận hành an toàn, liên tục ngay cả trong các tình huống cực đoan. Quan điểm điều hành được nhấn mạnh là giá thành năng lượng phải phù hợp với khả năng chi trả của doanh nghiệp và người dân, không để chi phí điện tạo áp lực lên ổn định kinh tế vĩ mô.
Thông điệp “không để thiếu điện trong bất kỳ hoàn cảnh nào” được xác định là nhiệm vụ chiến lược cấp bách đối với toàn bộ hệ thống quản lý và vận hành năng lượng quốc gia.
Rà soát dự án “treo”, kích hoạt cơ chế khẩn cấp cho các công trình trọng điểm
Một trong những nội dung trọng tâm được Chính phủ yêu cầu là rà soát toàn bộ danh mục dự án trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, kiên quyết loại bỏ các dự án không khả thi hoặc chậm triển khai kéo dài trong giai đoạn 2026-2030.
Theo định hướng điều hành mới, các dự án “treo” sẽ được đưa ra khỏi quy hoạch để tạo dư địa cho những nhà đầu tư có năng lực tài chính và công nghệ tham gia thay thế. Chính phủ đồng thời yêu cầu bổ sung các nguồn điện nền khả thi hơn, bao gồm cả nhiệt điện than công nghệ hiện đại có lộ trình thu hồi khí thải minh bạch.
Đáng chú ý, nguyên tắc “cá thể hóa trách nhiệm” được đặt ra ở mức rất cao. Bộ Công Thương được giao chịu trách nhiệm toàn diện trước Thủ tướng đối với các chậm trễ ảnh hưởng đến an ninh năng lượng quốc gia. Các chủ đầu tư hoặc địa phương thiếu quyết liệt, để dự án kéo dài sẽ bị xem xét xử lý kỷ luật, thậm chí thu hồi dự án.
Để tháo gỡ nút thắt thủ tục, Chính phủ cũng định hướng áp dụng cơ chế đặc thù, quy trình rút gọn và cơ chế khẩn cấp theo Luật Điện lực 2024 nhằm đẩy nhanh tiến độ các công trình nguồn và lưới điện trọng điểm.
Song song với việc xử lý các dự án chậm tiến độ, Bộ Công Thương đang được giao hoàn thiện khung chính sách cho các loại hình năng lượng mới như điện gió ngoài khơi, trung tâm công nghiệp năng lượng ven biển và hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS).
Đối với nhiệt điện than, định hướng mới yêu cầu áp dụng công nghệ hiệu suất cao và có lộ trình triển khai hệ thống thu giữ carbon (CCS) theo tinh thần Kết luận 18-KL/TW.
Áp lực tăng trưởng điện kéo theo bài toán giá và hạ tầng truyền tải
Tại cuộc họp, vấn đề giá điện và cơ chế tài chính cho ngành năng lượng cũng được đặt ra như một cấu phần then chốt trong bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn.
Theo các báo cáo trình Ban Chỉ đạo, việc xây dựng khung giá phát điện phù hợp sẽ tác động trực tiếp đến khả năng thu hút dòng vốn đầu tư vào các dự án điện trọng điểm, đồng thời ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất trong bối cảnh chi phí đầu vào còn nhiều áp lực.
Song hành với chính sách giá, các chương trình quản lý nhu cầu điện và tiết kiệm năng lượng sẽ tiếp tục được triển khai nhằm giảm áp lực phụ tải trong các khung giờ cao điểm.
Một điểm đáng chú ý khác là sự phối hợp giữa Trung ương và địa phương trong phát triển năng lượng tái tạo đang được đẩy mạnh, đặc biệt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Cũng trong ngày 26/5, khi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Cần Thơ và Tỉnh ủy Vĩnh Long, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã yêu cầu các bộ, ngành khẩn trương tháo gỡ vướng mắc để địa phương đẩy mạnh thu hút đầu tư vào điện gió ngoài khơi và năng lượng tái tạo.
Bộ Công Thương được giao phối hợp với các địa phương rà soát quy hoạch, ưu tiên các tuyến truyền tải điện để giải tỏa công suất cho các dự án năng lượng sạch. Mục tiêu được đặt ra là các dự án không chỉ dừng ở quy hoạch mà phải sớm hòa lưới, đóng góp trực tiếp cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia giai đoạn tới.
