Trong bối cảnh mùa khô 2026 ghi nhận nhiều đợt nắng nóng cực đoan và áp lực cung ứng điện gia tăng, Bộ Công Thương đang thúc đẩy gấp việc sửa đổi cơ chế khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường (CTĐ) nhằm tái cấu trúc hành vi tiêu dùng điện, giảm áp lực vận hành và tạo động lực cho thị trường lưu trữ năng lượng phát triển.
Biểu đồ phụ tải thay đổi sau 12 năm, khung giờ cũ không còn phản ánh thực tế
Theo cơ chế hiện hành, khung giờ CTĐ đang được áp dụng theo Thông tư 16/2014/TT-BCT. Tuy nhiên, sau 12 năm, cơ cấu tiêu thụ điện của nền kinh tế đã thay đổi mạnh.
Nếu như giai đoạn trước, điện sinh hoạt từng chiếm khoảng 50% tổng điện thương phẩm thì hiện nay tỷ trọng này đã giảm xuống còn khoảng 33%. Ngược lại, phụ tải công nghiệp tăng mạnh từ xấp xỉ 30% lên hơn 50% tổng điện thương phẩm toàn hệ thống.
Sự dịch chuyển này làm thay đổi hoàn toàn hình dạng biểu đồ phụ tải quốc gia. Áp lực điện không còn tập trung theo mô hình cũ, trong khi các khung giờ cao điểm hiện hành lại chưa phản ánh đúng thực tế cung - cầu mới của hệ thống.
Không chỉ phía nhu cầu thay đổi, cấu trúc nguồn điện cũng bước sang một giai đoạn khác kể từ năm 2019 với sự bùng nổ của điện mặt trời và điện gió. Đặc thù của điện mặt trời là phát mạnh vào ban ngày nhưng giảm nhanh khi chiều tối, khiến áp lực huy động nguồn điện truyền thống tăng vọt sau thời điểm mặt trời lặn.
Điều này buộc ngành điện phải tính toán lại khung giờ cao điểm theo hướng “lệch” khỏi thời gian phát cao của năng lượng tái tạo, nhằm tối ưu khả năng huy động nguồn và giảm áp lực vận hành vào buổi tối.
Trong bối cảnh đó, ngày 25/5/2026, Bộ Công Thương đã ban hành văn bản hỏa tốc số 3694/BCT-DL để lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Thông tư 60/2025/TT-BCT. Đáng chú ý, thời hạn góp ý được yêu cầu hoàn tất trước ngày 28/5/2026, cho thấy áp lực đẩy nhanh tiến độ pháp lý để kịp áp dụng khung giờ CTĐ mới ngay trong tháng 6/2026.
“Cởi trói” pháp lý để khung giờ cao điểm mới có hiệu lực ngay mùa hè 2026
Bản chất của lần sửa đổi này không nằm ở điều chỉnh giá điện, mà là tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý khiến khung giờ CTĐ mới chưa thể áp dụng trên thực tế.
Theo Khoản 1 Điều 21 của Thông tư 60/2025/TT-BCT, các quy định về khung giờ cao - thấp điểm mới chỉ có hiệu lực kể từ lần điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân gần nhất. Tuy nhiên, kể từ khi Quyết định 14/2025/QĐ-TTg có hiệu lực ngày 29/5/2025 đến nay, giá bán lẻ điện vẫn chưa được điều chỉnh, khiến các khung giờ mới rơi vào trạng thái “treo” pháp lý.
Dự thảo sửa đổi mới tập trung xử lý trực tiếp điểm nghẽn này bằng cách tách hiệu lực áp dụng khung giờ CTĐ khỏi thời điểm điều chỉnh giá điện, cho phép các khung giờ mới có hiệu lực ngay sau khi thông tư được ký ban hành.
Theo Quyết định 963/QĐ-BCT ngày 22/4/2026, khung giờ cao điểm mới từ thứ Hai đến thứ Bảy sẽ kéo dài từ 17h30 đến 22h30. Đây là khoảng thời gian hệ thống chịu áp lực lớn nhất khi điện mặt trời gần như không còn đóng góp công suất, trong khi nhu cầu làm mát và sinh hoạt tăng mạnh.
Riêng Chủ nhật sẽ không áp dụng giờ cao điểm nhằm khuyến khích tiêu thụ điện trong thời điểm phụ tải công nghiệp giảm thấp, từ đó tối ưu hiệu quả khai thác nguồn điện toàn hệ thống.
Mục tiêu cốt lõi của cơ chế mới là “làm phẳng” biểu đồ phụ tải thông qua tín hiệu giá điện. Các doanh nghiệp tiêu thụ điện lớn sẽ có động lực kinh tế để dịch chuyển hoạt động sản xuất khỏi khung giờ cao điểm nhằm giảm chi phí tiền điện.
Việc giảm chênh lệch giữa công suất cực đại và công suất trung bình không chỉ giúp hạn chế huy động nguồn điện đắt tiền mà còn nâng cao độ an toàn và ổn định vận hành cho toàn hệ thống điện quốc gia.
Doanh nghiệp chạy đua tính toán chi phí, thị trường BESS được kỳ vọng hưởng lợi
Song song với sửa đổi chính sách, Bộ Công Thương cũng yêu cầu Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và các tổng công ty điện lực đánh giá định lượng mức độ tác động của khung giờ mới tới chi phí tiền điện của từng nhóm khách hàng.
Đây được xem là dữ liệu quan trọng để các doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất và dòng tiền trong bối cảnh biểu giá điện theo thời gian sử dụng sẽ thay đổi đáng kể từ tháng 6/2026.
Không chỉ áp lực về chi phí, ngành điện còn đứng trước một cuộc chạy đua kỹ thuật trên diện rộng. Theo dự thảo của Cục Điện lực ngày 25/5/2026, việc cài đặt lại khung giờ trên toàn bộ hệ thống công tơ phải hoàn tất trong vòng 90 ngày kể từ khi khung giờ mới được áp dụng.
Trong thời gian chuyển tiếp này, khách hàng vẫn tạm thời áp dụng khung giờ cũ cho tới khi hệ thống đo đếm được cập nhật hoàn tất.
Đáng chú ý, việc thiết kế khung giờ cao điểm lệch khỏi thời gian phát cao của điện mặt trời được kỳ vọng sẽ tạo động lực kinh tế mạnh hơn cho thị trường lưu trữ năng lượng (BESS).
Thông qua cơ chế chênh lệch giá điện giữa các khung giờ, các doanh nghiệp có thể đầu tư hệ thống lưu trữ để tích điện vào giờ thấp điểm hoặc giờ có nguồn tái tạo dư thừa, sau đó sử dụng hoặc phát ngược vào hệ thống trong khung giờ cao điểm 17h30 - 22h30 nhằm giảm chi phí điện năng.
Đây cũng là lý do hàng loạt doanh nghiệp tiêu thụ điện lớn đang được Bộ Công Thương lấy ý kiến trực tiếp trước khi hoàn thiện dự thảo cuối cùng.
Danh sách này bao gồm nhiều “ông lớn” công nghiệp như Tập đoàn Hòa Phát, Hoa Sen, Tổng công ty Thép Việt Nam (Vnsteel), Tổng công ty Xi măng Việt Nam (Vicem), Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên, Intel Products Việt Nam hay Hyosung Đồng Nai.
Những phản hồi từ nhóm doanh nghiệp này sẽ là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý cân đối giữa mục tiêu an ninh năng lượng và sức chịu đựng chi phí của các ngành sản xuất trọng điểm trong giai đoạn phụ tải điện tiếp tục tăng nóng.
Bài liên quan: Nắng nóng đẩy tiêu thụ điện lập đỉnh, tiết kiệm năng lượng trở thành nghĩa vụ pháp lý
