Đằng sau những con số tiêu thụ điện kỷ lục
Tại tọa đàm “Pháp lý về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả” do Báo Pháp Luật TP.HCM tổ chức sáng 20/5, các chuyên gia và nhà quản lý cùng thống nhất rằng tiết kiệm điện không còn là một phong trào vận động, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết để bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.
Ông Bùi Trung Kiên, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC), cho biết khu vực phía Nam và TP.HCM đang trải qua các đợt nắng nóng kéo dài với nhiệt độ thực tế 36-37°C, trong khi nhiệt độ cảm nhận ngoài trời có thời điểm lên tới 40-42°C. Nhu cầu sử dụng thiết bị làm mát tăng mạnh khiến sản lượng điện tiêu thụ liên tục lập kỷ lục mới.
Ngày 14/5, sản lượng điện tiêu thụ của TP.HCM đạt 197,68 triệu kWh/ngày, cao hơn 10,6% so với mức cao nhất của năm 2025. Công suất đỉnh (Pmax) trong cùng ngày đạt 9.471 MW, tăng 6% so với năm trước. Theo ông Kiên, những con số này cho thấy áp lực cung ứng điện cho sinh hoạt và sản xuất đang ngày càng lớn trong bối cảnh đô thị hóa và nhu cầu kinh tế tiếp tục gia tăng.
Phát biểu khai mạc tọa đàm, nhà báo Nguyễn Thái Bình, Phó Tổng biên tập Báo Pháp Luật TP.HCM, nhận định chưa bao giờ câu chuyện tiết kiệm điện và sử dụng năng lượng hiệu quả trở nên cấp thiết như hiện nay. Theo ông, đây không còn là vấn đề riêng của ngành điện mà đã gắn trực tiếp với an ninh năng lượng quốc gia, chất lượng sống của người dân và khả năng thực hiện các cam kết giảm phát thải.
Ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cũng cho rằng trong bối cảnh nhu cầu điện tăng trưởng cao, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã trở thành giải pháp quan trọng hàng đầu để bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.
Cần làm sao để tiết kiệm điện trở thành thói quen, ý thức tự giác và xa hơn nữa là xây dựng thành một nét văn hóa tiết kiệm điện
Hệ thống pháp luật mới định hình “luật chơi” bắt buộc
Điểm nhấn quan trọng nhất của tọa đàm là sự khẳng định về bước ngoặt trong tư duy quản lý Nhà nước đối với lĩnh vực năng lượng.
Theo nhà báo Nguyễn Thái Bình, Chính phủ và Quốc hội đã liên tiếp ban hành các quy định mới, phản ánh sự chuyển dịch rõ nét từ cách tiếp cận “vận động” sang “thực thi”. Văn bản hợp nhất số 38/VBHN-VPQH về Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, xác lập trách nhiệm pháp lý cụ thể đối với từng tổ chức, cá nhân; quản lý chặt các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm và yêu cầu khu vực công phải đi đầu trong thực hiện.
Tiếp đó, Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ đặt ra các chỉ tiêu định lượng cụ thể, bao gồm tiết kiệm điện tối thiểu 3% mỗi năm và tới 10% trong các tháng cao điểm.
Luật sư Đinh Thị Quỳnh Như, Giám đốc Công ty Luật TNHH MTV An Luật, cho rằng tiết kiệm điện hiện không còn dừng ở mức khuyến khích thực hiện theo ý thức cá nhân mà đã trở thành nghĩa vụ pháp lý gắn với các chế tài xử phạt cụ thể. Theo bà, điện là một loại hàng hóa đặc biệt, liên quan trực tiếp đến hạ tầng quốc gia và an ninh năng lượng. Việc sử dụng điện lãng phí, đặc biệt trong giờ cao điểm, không chỉ làm tăng chi phí cá nhân mà còn gây áp lực lên toàn hệ thống.
Sử dụng điện là quyền của người dùng, nhưng sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả là trách nhiệm đối với quốc gia, cộng đồng và thế hệ tương lai.
Các chuyên gia tại tọa đàm cùng nhấn mạnh cộng đồng cần thay đổi từ tư duy “tôi trả tiền nên tôi có quyền dùng” sang “tôi sử dụng điện nên tôi có trách nhiệm dùng hợp lý”. Theo đó, tiết kiệm điện được nhìn nhận không còn là lựa chọn mang tính đạo đức mà là nghĩa vụ đối với lợi ích chung.
Doanh nghiệp, khu vực công và hộ dân bước vào giai đoạn thực thi
Các chuyên gia cho rằng khu vực công, doanh nghiệp và hộ dân sẽ là ba nhóm trọng tâm trong quá trình hiện thực hóa khung pháp lý mới.
Theo ThS. Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM, khối cơ quan hành chính sự nghiệp có dư địa tiết kiệm điện lớn nếu đưa chỉ tiêu tiết kiệm điện vào tiêu chí thi đua, đánh giá hoàn thành nhiệm vụ và gắn trách nhiệm trực tiếp cho người đứng đầu.
Đối với khu vực công nghiệp, nơi tiêu thụ hơn 50% tổng sản lượng điện cả nước, ông An cho rằng doanh nghiệp cần chủ động kiểm toán năng lượng, thay thế thiết bị cũ và áp dụng công nghệ tiết kiệm điện.
Nếu chỉ dừng lại ở truyền thông kêu gọi chung chung thì hiệu quả sẽ dần bị bão hòa. Hành động tiết kiệm điện cần phải gắn liền với các giải pháp kỹ thuật và công nghệ cụ thể
Ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC), cho biết đơn vị đã ký thỏa thuận Chương trình Điều chỉnh phụ tải điện (DR) với 5.371 doanh nghiệp tại 8 tỉnh, thành phố phía Nam. Các doanh nghiệp tham gia được ưu tiên bảo đảm cấp điện ổn định, rút ngắn thời gian xử lý sự cố và được hỗ trợ tư vấn tiết kiệm điện, kiểm toán năng lượng miễn phí.
Song song đó, khu vực miền Nam hiện có 1.904 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu, đóng góp sản lượng tương đương khoảng 1% điện thương phẩm toàn hệ thống.
Các cơ sở cho thuê lưu trú cũng trở thành đối tượng chịu sự giám sát chặt chẽ hơn. Luật sư Trương Ngọc Liêu cho biết theo Nghị định 133/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 25/5, hành vi thu tiền điện cao hơn mức quy định có thể bị phạt từ 20-30 triệu đồng và buộc hoàn trả toàn bộ số lợi bất hợp pháp cho người thuê. EVNHCMC hiện đang theo dõi hơn 20.000 khu nhà trọ để bảo đảm công nhân, sinh viên và người lao động được sử dụng điện đúng giá.
Bên cạnh chế tài, các chuyên gia cũng kiến nghị đẩy mạnh tín dụng xanh, ưu đãi thuế và đơn giản hóa thủ tục nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ tiết kiệm điện và hệ thống điện mặt trời mái nhà. TP.HCM hiện đang xây dựng nghị quyết hỗ trợ lắp đặt điện mặt trời mái nhà để tạo thêm động lực tài chính cho người dân và doanh nghiệp.
Khép lại tọa đàm, các đại biểu cùng thống nhất rằng việc thực thi pháp luật trong lĩnh vực năng lượng sẽ bước sang giai đoạn quyết liệt hơn, với hậu kiểm, thanh tra và công khai vi phạm.
Thông điệp xuyên suốt của diễn đàn là tiết kiệm điện không còn là một phong trào ngắn hạn hay lựa chọn cá nhân, mà đã trở thành nghĩa vụ pháp lý và điều kiện tiên quyết để bảo đảm an ninh năng lượng, thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 và duy trì tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.
