Được thành lập từ năm 1994 và có trụ sở tại Moscow, Novatek hiện là nhà sản xuất khí tự nhiên lớn thứ hai tại Nga, chỉ sau Tập đoàn Gazprom. Tập đoàn từng được Forbes Global 2000 xếp hạng là công ty đại chúng lớn thứ 316 thế giới năm 2020 và hiện đứng thứ 7 toàn cầu về sản lượng khí đốt trong nhóm doanh nghiệp niêm yết.
Tuy nhiên, phía sau vị thế đó là áp lực ngày càng lớn từ các biến động địa chính trị và thị trường xuất khẩu khí LNG toàn cầu. Báo cáo tài chính (BCTC) kiểm toán công bố tháng 2/2026 cho thấy doanh thu năm 2025 của Novatek đạt 1.446 tỷ rúp, tương đương khoảng 16,1 tỷ USD, giảm 6,5% so với năm trước. Lợi nhuận ròng thuộc về cổ đông công ty mẹ giảm mạnh 60%, từ 493,5 tỷ rúp xuống còn 183 tỷ rúp (khoảng 2,37 tỷ USD). Dù vậy, điểm đáng chú ý nằm ở năng lực tạo tiền của doanh nghiệp. Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh năm 2025 tăng 40,9%, đạt 503,3 tỷ rúp.
Áp lực từ Arctic LNG 2 và chiến lược mở rộng sang Việt Nam
Một trong những nguyên nhân khiến Novatek phải đẩy nhanh tìm kiếm thị trường mới là áp lực ngày càng lớn tại dự án Arctic LNG 2 - dự án LNG trọng điểm trị giá 21,3 tỷ USD, nơi tập đoàn nắm 60% cổ phần cùng các đối tác từ Pháp, Trung Quốc và Nhật Bản.
Dù dự án đã bắt đầu giao hàng sang Trung Quốc từ tháng 7/2024, Arctic LNG 2 hiện vẫn chịu tác động nặng nề từ các lệnh trừng phạt của Mỹ, Liên minh châu Âu và Anh, khiến khả năng mở rộng xuất khẩu gặp nhiều hạn chế.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một điểm đến chiến lược mới. Sau chuyến thăm của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam tới Novatek hồi tháng 3/2026, tập đoàn Nga đang đẩy nhanh quá trình hiện diện thực chất tại thị trường Việt Nam thông qua chuỗi làm việc trực tiếp với Bộ Công Thương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS, HOSE: GAS).
Nền tảng cho làn sóng hợp tác này bắt đầu từ Biên bản ghi nhớ (MOU) ký giữa Petrovietnam và Novatek trong chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Nga Vladimir Putin năm 2024. Đến cuối tháng 5/2026, các cuộc họp giữa lãnh đạo Novatek và phía Việt Nam đã chuyển sang giai đoạn cụ thể hóa chương trình triển khai, thay vì dừng ở các thỏa thuận nguyên tắc.
Từ bán LNG sang chiến lược “cắm rễ” hạ tầng
Khác với mô hình cung cấp LNG đơn thuần, Novatek đang theo đuổi chiến lược xây dựng chuỗi giá trị tích hợp tại Việt Nam. Trong các cuộc làm việc với Bộ Công Thương và các doanh nghiệp năng lượng lớn, tập đoàn này đề xuất tham gia toàn bộ chuỗi hạ tầng LNG, từ cung cấp khí, kho cảng, tái hóa khí đến logistics và đầu tư nhà máy điện khí.
Trọng tâm hiện nay là dự án điện khí LNG Cà Ná tại Ninh Thuận với công suất khoảng 1,5 GW. Dự án được phát triển theo mô hình liên danh với Zarubezhneft, Total và Siemens, cho thấy tham vọng hình thành một tổ hợp hạ tầng năng lượng quy mô lớn tại khu vực Nam Trung Bộ.
Định hướng này cũng phù hợp với Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, trong đó LNG tiếp tục đóng vai trò nguồn điện nền quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng trong giai đoạn chuyển dịch xanh.
Trong buổi làm việc ngày 26/5/2026, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long cho biết Việt Nam vẫn còn dư địa lớn cho các dự án điện khí LNG tại nhiều khu vực như Hải Phòng, Thanh Hóa, Khánh Hòa và Ninh Thuận. Bộ Công Thương cũng khẳng định sẵn sàng kết nối Novatek với các đối tác nội địa để phát triển hạ tầng đồng bộ.
Tuy nhiên, bài toán lớn nhất hiện nay vẫn là khả năng khớp nối giữa hạ tầng và nguồn cầu điện. Theo Bộ Công Thương, các kho LNG chỉ thực sự hiệu quả khi gắn liền với nhà máy điện và hệ thống truyền tải đồng bộ. Điều này buộc các nhà đầu tư như Novatek phải sớm cụ thể hóa mô hình hợp tác với các doanh nghiệp nội địa thay vì chỉ dừng ở các biên bản ghi nhớ.
Bên cạnh dòng vốn và nguồn cung LNG, yếu tố được đánh giá đáng chú ý nhất trong chiến lược của Novatek là đề xuất chuyển giao công nghệ LNG cho phía Việt Nam.
Khác với mô hình bán hàng thuần túy, tập đoàn Nga bày tỏ mong muốn hợp tác trong lĩnh vực công nghệ hóa lỏng khí tự nhiên, đào tạo nhân lực và nghiên cứu phát triển. Đây là lĩnh vực mà Novatek đang sở hữu nhiều kinh nghiệm vận hành tại các dự án LNG quy mô lớn ở Bắc Cực.
Nếu tận dụng được cơ hội này, các doanh nghiệp năng lượng trong nước không chỉ giải quyết bài toán nguồn cung LNG trước mắt mà còn có thêm cơ hội tiếp cận công nghệ lõi, từng bước nâng cao năng lực tự chủ về hạ tầng và chuỗi giá trị năng lượng trong dài hạn.
