SpaceX, công ty chế tạo tên lửa và vệ tinh tư nhân do tỷ phú Elon Musk sáng lập, vừa chính thức công bố các số liệu tài chính lần đầu tiên giữa lúc chuẩn bị cho một trong những đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất lịch sử.
Hồ sơ tài chính nộp lên ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) hôm 20/5 đã hé lộ một bức tranh quyền lực tập trung cao độ, nơi người đàn ông giàu nhất thế giới không chỉ là nhân vật trung tâm của doanh nghiệp mà còn là người nắm giữ quyền điều hành gần như tuyệt đối thông qua cấu trúc cổ phiếu đặc biệt.
Cấu trúc quản trị đặc biệt
Theo tài liệu được công bố, Elon Musk sở hữu khoảng 50% cổ phiếu đang lưu hành của công ty. Đáng chú ý hơn, ông kiểm soát hơn 85% quyền biểu quyết của cổ đông nhờ vào một loại cổ phiếu siêu biểu quyết (super-voting share). Sự chênh lệch giữa tỷ lệ sở hữu kinh tế và quyền lực biểu quyết này cho phép ông nắm giữ quyền quyết định mọi vấn đề cần sự phê duyệt của cổ đông, bao gồm việc bầu chọn toàn bộ hội đồng quản trị cũng như định hướng các hoạt động kinh doanh và sự vụ của công ty. Ngoài Elon Musk, chỉ có Gwynne Shotwell, Chủ tịch kiêm Giám đốc vận hành của SpaceX, được nêu tên trong hồ sơ là người nắm giữ một lượng cổ phiếu siêu biểu quyết trị giá 7 con số.
Cơ cấu này đặt ra những câu hỏi về quản trị doanh nghiệp khi một cá nhân có quyền kiểm soát toàn diện đối với một tổ chức được định giá ở mức 1.250 tỷ USD. Jay Ritter, một chuyên gia về IPO tại Đại học Florida, đã nhận định ngắn gọn về vị thế của ông Musk trong doanh nghiệp này: “SpaceX là công ty của ông ấy”.
Bức tranh tài chính của "gã khổng lồ" vũ trụ
Tài liệu công khai tài chính cho thấy quy mô doanh thu khổng lồ của SpaceX. Doanh thu của công ty đạt 18,7 tỷ USD trong năm 2025, tăng 33% so với một năm trước đó. Trong ba tháng đầu năm nay, doanh thu đạt 4,7 tỷ USD, so với 4,1 tỷ USD trong cùng kỳ một năm trước. Tuy nhiên, công ty cũng ghi nhận khoản lỗ hơn 4,9 tỷ USD trong năm ngoái, so với 791 triệu USD lợi nhuận trong năm 2024, do chi phí vốn tăng gần gấp đôi lên 20,7 tỷ USD để phục vụ việc đầu tư mạnh vào phát triển trí tuệ nhân tạo (AI). Trong ba tháng đầu năm nay, SpaceX lỗ gần bằng số tiền của cả năm 2025, ghi nhận khoản lỗ 4,3 tỷ USD.
Thành công của SpaceX hiện dựa nhiều vào dịch vụ Internet vệ tinh Starlink, với 10,3 triệu thuê bao vào cuối tháng 3, gấp đôi so với một năm trước đó. Năm ngoái, Starlink ghi nhận khoảng 4,4 tỷ USD thu nhập từ hoạt động kinh doanh, cũng cao hơn gấp đôi so với năm trước đó. Với định giá công ty ở mức 1,25 nghìn tỷ USD, cổ phần của tỷ phú Musk được định giá hơn 635 tỷ USD. Công ty đang hướng tới mức định giá 1,75 nghìn tỷ USD trong đợt IPO sắp tới, theo Reuters.
Nếu đạt mục tiêu đó, SpaceX sẽ ngay lập tức trở thành công ty niêm yết có giá trị lớn thứ 6 tại Mỹ, với mức vốn hóa vượt qua những cái tên đình đám như Meta Platforms - vốn đã niêm yết hơn một thập kỷ - và Berkshire Hathaway - một công ty có tuổi đời còn lớn hơn cả người sáng lập SpaceX. Và IPO của SpaceX có thể đưa CEO Elon Musk trở thành người đầu tiên trên thế giới sở hữu khối tài sản 1.000 tỷ USD.
Việc sáp nhập SpaceX với xAI - công ty sở hữu nền tảng truyền thông xã hội X và chatbot Grok - vào tháng 2 đã mở rộng đáng kể mục tiêu của công ty. Musk tuyên bố SpaceX sẽ xây dựng các trung tâm dữ liệu AI quay quanh Trái Đất, tạo cơ sở sản xuất chip AI phức tạp và phát triển các khu định cư của con người trên Mặt trăng. Dù vậy, hồ sơ cũng thừa nhận các rủi ro đáng kể như các đợt phóng tên lửa thất bại, chi phí phát triển AI, quy mô của Starlink và khả năng gây hại danh tiếng liên quan đến Grok, vốn có 6,3 triệu thuê bao trả phí vào cuối tháng 3.
Với kế hoạch IPO dự kiến diễn ra sớm nhất vào tháng 6 và mục tiêu huy động 50-75 tỷ USD, SpaceX đang đứng trước cột mốc quan trọng nhất từ khi thành lập vào năm 2002. Cổ phiếu của công ty sẽ giao dịch trên Nasdaq dưới mã chứng khoán SPCX, Goldman Sachs được chọn là nhà bảo lãnh phát hành chính.
(Theo New York Times, Reuters)
