Doanh nghiệp vì môi trường: Mô hình của tương lai?
Gricha Safarian, CEO của Puratos Grand-Place Việt Nam, chia sẻ ý định đi theo con đường của Yvon Chouinard – người sáng lập Patagonia, khi ông này đã "chuyển toàn bộ công ty cho một tổ chức phi lợi nhuận (NGO) hoạt động vì biến đổi khí hậu". Gricha cho biết: “Khi về hưu, tôi cũng sẽ đi theo con đường của ông ấy”.
Yvon Chouinard cùng gia đình đã chuyển quyền sở hữu công ty trị giá khoảng 3 tỉ USD cho một quỹ tín thác và một NGO, với mục tiêu sử dụng toàn bộ lợi nhuận khoảng 100 triệu USD mỗi năm vào hoạt động chống biến đổi khí hậu.
Bắt đầu vào năm 1995 với 1.000 kg sô-cô-la, Gricha thiết lập mối quan hệ lâu dài với ABC Bakery. Đến năm 2012, ông đồng hành cùng công ty qua biến cố lớn trong gia đình, cùng lúc thương thảo thương vụ M&A trị giá 10 triệu EUR với Tập đoàn Puratos. Hợp đồng được ký dưới sự chứng kiến của Hoàng tử Bỉ và đánh dấu những viên gạch đầu tiên cho nhà máy tại Bến Tre.
Puratos Grand-Place Việt Nam chính thức đặt nền móng từ năm 1994, sản xuất nhỏ lẻ từ năm 1997, xây nhà máy sản xuất sô-cô-la năm 2001 và bắt đầu làm việc với nông dân Việt Nam từ năm 2008.
Mô hình phát triển bền vững và sáng kiến Cacao-Trace
Chênh lệch lớn giữa giá 20 USD cho một thanh sô-cô-la đen Lindt 100 gram và giá cacao thô khoảng 4.100 USD mỗi tấn (vào tháng 1/2024) đã là động lực đưa Gricha đến với sáng kiến Cacao-Trace. Chính thức triển khai tại đồng bằng sông Cửu Long năm 2014, sáng kiến này hiện diện ở 8 quốc gia và giúp hơn 25.000 nông dân hưởng lợi.
Tổng vốn đầu tư cho các cơ sở tại Việt Nam là 770.000 EUR (khoảng 20 tỉ đồng). Có hơn 1.600 nông dân với tổng diện tích 1.144 ha tham gia chương trình và thu hoạch gần 653 tấn cacao tươi vào năm 2022. Năm 2022, hơn 20.000 cây cacao được trồng và đến năm 2023, số lượng cây trồng mới tăng lên gấp 4,5 lần.
Chương trình ghi nhận tổng số tiền thưởng tăng từ 87.000 EUR năm 2021 lên 105.000 EUR năm 2022. Puratos tính toán việc mua giá cao hơn và trả “Phần thưởng Sô-cô-la” giúp nông dân Việt Nam tăng thêm 3,2 tháng thu nhập mỗi năm.
Chuỗi giá trị khép kín tại nhà máy Bến Tre hỗ trợ sản phẩm sô-cô-la 60DAYS, với các công đoạn: 7 ngày lên men, 15 ngày phơi khô, 4 ngày rang nghiền, vài ngày vận chuyển. Sản phẩm đạt chứng nhận trung hòa carbon ở phạm vi 3, bao gồm toàn bộ chuỗi cung ứng – từ hạt ướt đến bao bì bị vứt bỏ tại 1 trong 5 quốc gia mà sản phẩm được bán.
Mơ ước để lại di sản
Nhà máy Bến Tre gặp khó khăn khi chưa bao giờ chạy hết 100% công suất thiết kế là 2.000 tấn/năm. Puratos đối mặt với sản lượng cacao nội địa chỉ khoảng 800-900 tấn những năm gần đây. Theo World Bank (WITS), năm 2021 Việt Nam xuất khẩu 1,2 tấn hạt cacao, tương đương 0,04% lượng giao thương toàn cầu. Các nhà máy trong nước phải nhập khoảng 1.000 tấn bột cacao hằng năm, tương đương 2.700 tấn hạt cacao khô.
Dù quy mô nhỏ, Puratos chú trọng văn hóa gắn kết. Thời gian làm việc bình quân là 5 năm. Giám đốc Kinh doanh Trần Thị Thúy Vy, người gắn bó hơn 15 năm, chia sẻ: “Tôi sẽ không bao giờ đầu quân cho công ty đối thủ…”.
Với khoảng 300 nhân viên và một đội ngũ tin cậy, Gricha hiện xa rời điều hành để thỉnh giảng và chia sẻ tư duy phát triển bền vững. Sự ra đời của cháu gái nhỏ nửa năm trước càng thôi thúc ông định hình tương lai doanh nghiệp theo mô hình phi lợi nhuận, nơi toàn bộ lợi nhuận được trao cho một NGO vì môi trường.
“Tôi là một ông chủ ‘ăn không ngồi rồi’ hạnh phúc!”, ông nói trong buổi khai giảng Bakery School – một dự án phi lợi nhuận của Puratos.
T.H.
Cacao nhân đạo: Hành trình Gricha Safarian hướng tới doanh nghiệp vì môi trường
