Sau 21 giờ "cân não" ở Pakistan, ông JD Vance ra về trắng tay

Sau hơn 16 giờ họp kín liên tục đến tận sáng sớm Chủ nhật (12/4), Phó Tổng thống JD Vance bước vào phòng khiêu vũ lộng lẫy ở Pakistan và buông tiếng thở dài. Đứng trước bục phát biểu với báo giới, ông nhăn mặt.

Ông nói về những "thiếu sót", "tin xấu" và "không thể đạt được tiến triển". Mỹ và Iran đã không đạt được bất kỳ thỏa thuận nào.

Thất bại

Kiệt sức và thất vọng sau 21 giờ tới cuộc đàm phán, ông Vance cung cấp rất ít chi tiết, chỉ trả lời ba câu hỏi rồi rời khỏi phòng. Ông không đề cập liệu lệnh ngừng bắn hai tuần với Iran có duy trì hay không, điều gì sẽ xảy ra với eo biển Hormuz, hay liệu Tổng thống Donald Trump giờ đây sẽ thực hiện lời đe dọa xóa sổ nền văn minh Iran khỏi bản đồ hay không.

Đó là một kết thúc đáng kinh ngạc cho chuyến công du ngoại giao đầy rủi ro của ông Vance, người vốn công khai quan điểm phản đối một cuộc chiến toàn diện với Iran. Các đồng minh và đối thủ của Mỹ đều đặt hy vọng vào ông để tìm ra lối thoát cho một cuộc xung đột đã làm đảo lộn nền kinh tế toàn cầu, làm rạn nứt các liên minh và lan rộng ra toàn khu vực.

Thế nhưng, Phó tổng thống Mỹ ra về tay trắng. Ông đổ lỗi cho Iran khiến đàm phán thất bại, nói rằng Washington muốn Tehran cam kết sẽ không theo đuổi vũ khí hạt nhân, nhưng phía Tehran từ chối.

Việc ông Vance ở vào vị trí này vốn đã là một điều phi thường. Người phản đối chiến sự Iran nhất trong vòng tròn thân tín của ông Trump lại được giao nhiệm vụ dẫn đầu các cuộc đàm phán cấp cao nhất giữa Mỹ và Iran trong gần nửa thế kỷ qua. Về phần mình, ông Trump lúc đó đang ở cách xa hàng ngàn dặm tại Kaseya Center ở Miami, xem một trận đấu U.F.C. cùng với Marco Rubio, Ngoại trưởng kiêm Cố vấn An ninh quốc gia của ông.

Đối với ông Vance, chuyến đi này đại diện cho nhiệm vụ quan trọng nhất trong nhiệm kỳ của ông, một nhiệm kỳ chủ yếu được đánh dấu bởi các vấn đề chính trị nội địa. Các quan chức Nhà Trắng đã hy vọng ông sẽ dành những tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ để đi khắp đất nước nhằm củng cố vị thế cho Đảng Cộng hòa. Thay vào đó, ông dành phần đầu của tuần ở Hungary để vận động tranh cử cho Thủ tướng Viktor Orban và khép lại một tuần ở Pakistan, nỗ lực đàm phán chấm dứt một cuộc xung đột phức tạp. 

Mỹ và Israel đã tập kích vào Iran hơn 5 tuần, tấn công 13.000 mục tiêu. Lãnh đạo tối cao Iran và nhiều quan chức cấp cao thiệt mạng, cùng hơn 1.700 thường dân khác, Theo tổ chức The Human Rights Activists News Agency (HRANA). Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công vào các quốc gia trên khắp khu vực, bao gồm các căn cứ quân sự của Mỹ, và đóng cửa eo biển Hormuz. 

Và nay ông Trump phải quyết định sẽ làm gì tiếp theo: Quay lại bàn đàm phán hay tiếp tục cuộc xung đột, vốn đã gây ra sự gián đoạn năng lượng lớn nhất trong thời hiện đại. Hôm 12/4, ông đã trả lời một phần câu hỏi bằng tuyên bố phong tỏa hàng hải đối với eo biển Hormuz. 

"Mở rộng cánh tay"

Ông Vance bắt đầu chuyến đi tới Pakistan với sự lạc quan thận trọng, nói với các phóng viên rằng Mỹ sẽ "rộng mở cánh tay" nếu Iran "sẵn sàng đàm phán với thiện chí."

Nhưng khi ông xuất phát từ Washington, với một chặng dừng tiếp nhiên liệu ngắn ở Paris, các chi tiết về cách thức đàm phán diễn ra vẫn chưa rõ ràng.

Giới chức Iran đã nhiều lần đe dọa từ chối các cuộc gặp trực tiếp nếu Mỹ không chấp thuận các yêu cầu, bao gồm chấm dứt đóng băng tài sản của Iran ở nước ngoài và mở rộng lệnh ngừng bắn bao gồm cả Lebanon. Yêu cầu thứ hai làm nổi lên thực tế về nhiều khía cạnh của cuộc xung đột này nằm ngoài tầm kiểm soát của Mỹ: Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu không giấu giếm muốn tiếp tục đấu đầu với Hezbollah ở Lebanon. 

Và trong những giờ trước cuộc gặp, ngay cả khi phó tổng thống đã có mặt tại Islamabad, những bất đồng vẫn rò rỉ ra báo giới. Một số quan chức Iran tiết lộ Mỹ đã đồng ý dừng đóng băng tài sản của Iran tại Qatar và các ngân hàng nước ngoài trước khi các cuộc gặp bắt đầu. Phía Mỹ nói thông tin đó sai. 

Truyền thông nhà nước Iran sau đó nói rằng phía Mỹ đã bối rối.

Các chuyến công du nước ngoài của các tổng thống hoặc phó tổng thống Mỹ thường là những sự kiện được lên kịch bản kỹ lưỡng, với lịch trình chi tiết và các kết quả dự kiến. Đội ngũ tiền trạm di chuyển trước nhân vật chính rất lâu để giải quyết các chi tiết, xây dựng khung thời gian chi tiết từng phút.

Đội ngũ của ông Vance chỉ có vài ngày.

Tại Islamabad, các hoạt động của ông Vance được giữ kín nghiêm ngặt. Thông báo về việc ông đến nơi không được công khai cho đến 15 phút sau khi đoàn xe của ông rời căn cứ không quân Nur Khan. Chuyến thăm của ông tới Đại sứ quán Mỹ được giữ bí mật cho đến khi ông đến địa điểm tiếp theo: Serena, khách sạn 5 sao tổ chức các cuộc đàm phán.

Không có phóng viên nào được phép vào phòng khi phái đoàn Mỹ gặp phía Iran hoặc ngay cả trong cuộc gặp song phương với phía Pakistan.

Trở lại Washington, các quan chức cao cấp của Nhà Trắng cũng quay cuồng tìm kiếm thông tin chi tiết, gọi điện khắp nơi khi các cuộc đàm phán kéo dài để tìm hiểu xem chuyện gì đang diễn ra tại Islamabad.

Hoài nghi từ đầu

Ông Vance không muốn Mỹ tham chiến chống Iran.

Ông cảnh báo về sự hỗn loạn khu vực và thương vong hàng loạt. Ông lo ngại nguy cơ cạn kiệt kho đạn dược của Mỹ. Ông sợ rằng việc tham chiến sẽ quay lưng với nền tảng chính trị của chính quyền, nhiều người vốn ủng hộ tổng thống vì cam kết không kéo Mỹ vào các cuộc chiến mới.

Chiến sự Iran không phải là bất đồng duy nhất của ông Vance với cách tiếp cận chính sách đối ngoại của ông Trump.

Tuy nhiên, ngay cả khi ông Vance và các đồng minh ít giữ bí mật về sự phản đối với xung đột, ông vẫn công khai đứng về phía tổng thống. Và với tư cách là người lãnh đạo phái đoàn, ông sẽ thấy khó tách mình ra khỏi cuộc chiến tiến về phía trước bất kể kết quả ra sao.

"Nếu không đạt được thỏa thuận, tôi sẽ đổ lỗi cho JD Vance," ông Trump nói trong tiếng cười tại một bữa trưa Lễ Phục sinh đầu tháng này. "Nếu đạt được, tôi sẽ nhận toàn bộ công lao."

Phái đoàn Mỹ được dẫn đầu bởi ba nhân vật ít kinh nghiệm ngoại giao truyền thống. Sự nghiệp chính trị của ông Vance trước khi thăng tiến lên phó tổng thống bao gồm một nhiệm kỳ hai năm tại Thượng viện, trong khi hai người còn lại - Steve Witkoff và Jared Kushner - có thừa tiếng tăm, nhưng là trong ngành kinh doanh bất động sản. 

Dù vậy, Witkoff và Kushner đã nổi lên như những người sửa chữa vấn đề của ông Trump, được cử đến các khu vực xung đột trên khắp thế giới để tìm kiếm đàm phán hòa bình. Với Iran, bộ đôi đã cố gắng đạt được một thỏa thuận và sự sụp đổ của các cuộc đàm phán của họ dẫn đến xung đột hiện tại. Nhưng với quân bài đóng cửa eo biển, Iran có nhiều đòn bẩy hơn trong vòng đàm phán này so với trước chiến sự. 

"Bất kể điều gì xảy ra, chúng ta cũng thắng."

Trong khi ông Vance đang di chuyển tới Pakistan và ngay cả lúc ông đang trong các cuộc đàm phán, Tổng thống Trump liên tục bình luận trên Truth Social. Cuối ngày, khi rời Nhà Trắng để tới , ông tuyên bố không quan tâm liệu có đạt được thỏa thuận với Iran hay không.

"Bất kể điều gì xảy ra, chúng ta cũng thắng," ông nói. "Chúng ta đã đánh bại hoàn toàn quốc gia đó."

Tại Islamabad, các quan chức Pakistan hào hứng quảng bá vai trò kiến tạo hòa bình của nước này. Chính quyền tuyên bố một kỳ nghỉ hai ngày tại thủ đô để làm sạch thành phố, triển khai hàng ngàn cảnh sát để tăng cường an ninh trước chuyến thăm. Khi đoàn xe của ông Vance di chuyển khắp thành phố, không có phương tiện nào trên đường và hầu như không có người. 

Các quan chức Pakistan cũng nhanh chóng in các biển hiệu mới, gắn vào các cột đèn và bảng quảng cáo quanh thành phố để kỷ niệm "Các cuộc đàm phán Islamabad," với cờ Mỹ, Pakistan và Iran để quảng bá sự kiện.

Dù vậy, chưa có thông tin về những gì diễn ra sau những cánh cửa đóng kín.

Hàng trăm phóng viên đã tập trung tại Islamabad để đưa tin về các cuộc đàm phán dành cả ngày sục sạo tìm kiếm bất kỳ thông tin nào về các cuộc gặp. 

"Không ai biết khi nào, ở đâu, hoặc làm thế nào các cuộc đàm phán này diễn ra," Nadir Guramani, một nhà báo Pakistan, nói tại Trung tâm Hội nghị Jinnah của thành phố, đối diện với Khách sạn Serena. 

"Chúng ta thậm chí không biết những gì đang diễn ra bên ngoài, vì di chuyển khắp thành phố bị hạn chế," ông thêm vào.

Hóa ra, sau 21 giờ đàm phán tại Islamabad, vẫn chưa có một thỏa thuận nào cho một nền hòa bình lâu dài giữa Mỹ và Iran.

Vướng mắc

Mặc dù kết quả không như kỳ vọng, phía Iran khẳng định vẫn để ngỏ cánh cửa cho ngoại giao trong tương lai.

Ông Mohammad Bagher Ghalibaf, Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán của Iran, nhấn mạnh trên mạng xã hội rằng dù Iran đã tiếp cận các cuộc đàm phán với thiện chí, phía Mỹ đã không thể giành được lòng tin của phái đoàn Iran. 

Mohammad Javad Zarif, cựu Ngoại trưởng Iran, nhận định rằng quan điểm của ông Vance là lý do khiến vòng đàm phán thất bại: “Mỹ phải học được điều này: Không thể áp đặt các điều khoản lên Iran."

Theo hai quan chức Iran nắm rõ nội dung các cuộc đối thoại, ba điểm vướng mắc chính bao gồm Eo biển Hormuz, số phận lượng uranium được làm giàu cao của Iran và các khoản bồi thường cho những thiệt hại từ 6 tuần không kích dữ dội của Mỹ và Israel.

(Theo New York Times)