Elon Musk (trái) và Sam Altman nằm trong nhóm sáng lập OpenAI vào năm 2015. Ảnh: New York Times
Tâm điểm chú ý giới công nghệ toàn cầu sẽ dồn về tòa án liên bang tại Oakland, California (Mỹ) vào ngày 27/4 khi quá trình chọn bồi thẩm đoàn dự kiến bắt đầu cho vụ kiện mang tính bước ngoặt giữa Elon Musk và OpenAI của Sam Altman.
Vụ kiện này được cho sẽ làm sáng tỏ liệu Elon Musk có thực sự là "gã nhà giàu khờ khạo" trong tay Sam Altman hay không, cũng như làm nổi bật lên những tranh luận phức tạp đã định hình sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) trong nhiều năm qua.
Ngoài hai nhân vật quyền lực trong cuộc đua AI, một số nhân vật chủ chốt khác trong ngành, bao gồm Giám đốc điều hành (CEO) Microsoft Satya Nadella, và Cựu Giám đốc công nghệ của OpenAI, Mira Murati, sẽ làm chứng trong phiên tòa, dự kiến sẽ kéo dài vài tuần.
Elon Musk thực sự muốn gì?
Tỷ phú Musk, từng nằm trong nhóm sáng lập OpenAI (ngày 25/5/2015), đòi bồi thường 150 tỷ USD từ OpenAI và đối tác chính là Microsoft. Theo đơn kiện, ông cáo buộc Sam Altman đã lợi dụng nguồn lực tài chính của mình và vi phạm thỏa thuận thành lập research lab (phòng nghiên cứu), ưu tiên lợi ích thương mại thay vì lợi ích công cộng.
Ông cũng yêu cầu tòa án loại Altman khỏi hội đồng quản trị của OpenAI và hủy bỏ bước chuyển dịch gần đây của công ty nhằm hoạt động với tư cách công ty vì lợi nhuận.
Kết quả của phiên tòa có thể làm đảo lộn cuộc đua AI. OpenAI, vốn đã nổi lên như một trong những công ty công nghệ quan trọng nhất thế giới, có thể bị tê liệt ngay khi đang tiến tới một trong những đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất trong lịch sử. Nếu thắng kiện, tỷ phú Musk cũng sẽ mang tin vui tới cho các đối thủ cạnh tranh của OpenAI, từ những gã khổng lồ trong ngành như Google đến các công ty non trẻ như Anthropic, cũng như các đối thủ quốc tế như DeepSeek của Trung Quốc.
Nhưng nếu Musk thất bại, Altman sẽ tiếp tục củng cố quyền kiểm soát một công ty vốn đã mở rộng ra hơn 4.000 nhân viên làm việc tại các văn phòng trên khắp thế giới, và tự do theo đuổi kế hoạch mở rộng trung tâm dữ liệu có thể tiêu tốn hàng trăm tỷ USD.
"Đây chỉ là một mặt trận trong cuộc đấu vật giữa các tỷ phú vì nguồn lực tài chính, sự hỗ trợ của chính phủ và cuối cùng là sự thống trị AI", Oren Etzioni, một nhà nghiên cứu AI kỳ cựu, đồng sáng lập Viện Allen về AI và công ty khởi nghiệp Vercept, nhận định.
Ông Musk lập luận trong đơn kiện rằng OpenAI (hiện được định giá ước tính 730 tỷ USD) hoạt động với tư cách một công ty vì lợi nhuận dưới sự giám sát của tổ chức phi lợi nhuận ban đầu, đã từ bỏ sứ mệnh cộng đồng để theo đuổi lợi nhuận tiền bạc. OpenAI bác bỏ, cho rằng lập luận đó vô lý.
Theo các email được nộp làm bằng chứng trước phiên tòa, chính ông Musk cũng từng tìm cách tái cấu trúc OpenAI thành một doanh nghiệp thương mại trước khi rời khỏi công ty vào năm 2018. Và khi cơn sốt AI ập đến, ông Musk còn có hẳn một lab riêng hoạt động thương mại, mang tên xAI.
xAI hiện là một phần của công ty tên lửa Space X, đang chuẩn bị cho một trong những đợt IPO lớn nhất lịch sử, dự kiến diễn ra sớm nhất vào tháng 6, với mục tiêu định giá hơn 1.750 tỷ USD.
Phiên tòa sẽ kịch tính đỉnh điểm
Cuộc đụng độ giữa giữa Elon Musk, 54 tuổi và Sam Altman, 41 tuổi là trường hợp điển hình của những rạn nứt tại các công ty AI trong nhiều năm qua. Công thức chung là các nhà nghiên cứu hàng đầu tập hợp với kế hoạch xây dựng AI đầy táo bạo, bất đồng nổ ra về cách thực hiện tốt nhất, dẫn tới chia tách và họ tung ra các công ty mới.
Mira Murati (bìa trái) và Ilya Sutskever (bìa phải) đã rời OpenAI. Altman và Greg Brockman (thứ hai từ phải sang) vẫn đang làm việc tại OpenAI. Ảnh: New York Times
"Chúng ta thường không thấy các công ty Thung lũng Silicon chơi tất tay ở tòa, nhưng Elon là trường hợp đặc biệt", Anupam Chander, giáo sư luật và công nghệ tại Trường Luật Georgetown cho biết. "Khi người đàn ông giàu nhất thế giới kiện bạn, bạn sẽ phải lo nghĩ, ngay cả khi cảm thấy mình không sai."
Một bồi thẩm đoàn gồm 9 người sẽ định đoạt các cáo buộc của ông Musk chống lại OpenAI. Nếu bồi thẩm đoàn tìm thấy bằng chứng có lợi cho ông, Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers, người từng thụ lý vụ kiện của Epic Games chống lại Apple về việc kiểm soát App Store trên iPhone, sẽ quyết định mức bồi thường và các biện pháp khắc phục khác.
Những người trong cuộc ở Thung lũng Silicon dự đoán kịch tính dâng tới đỉnh điểm trong phòng xử án ở Oakland.
Shivon Zilis, cựu thành viên hội đồng quản trị OpenAI và là mẹ của bốn người con của tỷ phú Musk, nằm trong danh sách nhân chứng. Helen Toner, Tasha McCauley và Ilya Sutskever cũng vậy, ba trong số các thành viên hội đồng quản trị OpenAI này đã bất ngờ sa thải Altman cuối năm 2023, nhưng ông đã đấu tranh và trở lại công ty 5 ngày sau đó. Họ đã lật đổ Altman vì không còn chút tin tưởng ông xây dựng AI vì lợi ích của nhân loại.
Elon Musk và Shivon Zilis, mẹ của bốn người con của ông và cũng là cựu thành viên hội đồng quản trị OpenAI. Zilis dự kiến sẽ ra làm chứng tại phiên tòa. Ảnh: New York Times
Murati, người đã giúp Altman giành lại vị trí tại OpenAI nhưng sau đó được tiết lộ hóa ra là một phần quan trọng trong vụ sa thải ông, cũng sẽ ra làm chứng. Trước khi Altman bị cách chức ngắn hạn, cô đã chất vấn về sự quản lý của ông với hội đồng quản trị.
Khi Musk thành lập OpenAI cùng với Altman và một số nhà nghiên cứu AI trẻ tuổi, ông coi lab này là một đối trọng cần thiết với Google. Ông tin rằng Google và Larry Page (một người sáng lập Google) không hiểu những nguy hiểm của AI.
Khi những người sáng lập xây dựng OpenAI theo dạng tổ chức phi lợi nhuận - với nguồn lực tài chính chủ yếu do Musk quyên góp - họ đã cam kết sẽ chia sẻ miễn phí công nghệ với công chúng dưới dạng phần mềm nguồn mở. Họ lập luận rằng AI sẽ quá mạnh và quá nguy hiểm, nên không thể để một công ty kiểm soát.
Nhưng đến cuối năm 2017, nhiều người tại OpenAI đã lập luận rằng nguồn mở có thể nguy hiểm hơn giữ kín công nghệ. Và họ lo ngại nếu lab vẫn hoạt động theo diện tổ chức phi lợi nhuận, sẽ không thể huy động số tiền cần thiết để đạt được mục tiêu cao cả là xây dựng trí tuệ nhân tạo tổng quát, hay AGI, một cỗ máy có thể làm bất cứ điều gì mà bộ não con người có thể.
Vào tháng 2/2018, Musk đã chuyển tiếp một email cho những người sáng lập khác của tổ chức, gợi ý rằng OpenAI nên gắn kết với Tesla, công ty xe điện của ông, và xây dựng AI bằng cách sử dụng các siêu máy tính mà Tesla đang phát triển.
"Tesla là con đường duy nhất thậm chí có thể là hy vọng duy nhất để có cửa đọ với Google", ông viết. "Ngay cả khi đó, xác suất trở thành đối trọng với Google là nhỏ. Chỉ là không phải số 0."
Sau khi Altman và những người khác trong nhóm sáng lập từ chối trao quyền kiểm soát cho Musk, ông đã bỏ cuộc. Cuối tháng đó, Musk thông báo việc rút lui với nhân viên OpenAI trên tầng cao nhất của văn phòng OpenAI ở San Francisco. Ông rút lại khoản hỗ trợ tài chính.
Bị buộc phải tìm các nguồn tài trợ khác, Altman đã gắn kết một công ty vì lợi nhuận vào tổ chức phi lợi nhuận ban đầu và sau cùng đã huy động được 13 tỷ USD từ Microsoft. Lab cũng cắt giảm các nỗ lực mở nguồn các công nghệ của mình.
Musk tuyên bố trong đơn kiện rằng Altman và Greg Brockman, chủ tịch OpenAI và là người đồng sáng lập, đã cố tình thao túng và lừa dối ông, hứa hão rằng họ sẽ vạch ra một con đường an toàn hơn đến AI so với Google và Microsoft. Ông cáo buộc họ dụ ông quyên góp hàng chục triệu USD cho tổ chức phi lợi nhuận OpenAI.
OpenAI lập luận rằng Musk chỉ đang cố gắng gây cản trở khi chính ông cũng đang có những nỗ lực theo đuổi AI. Các tài liệu được công bố như một phần của vụ án dường như cho thấy vào năm 2017, Jared Birchall, người đứng đầu văn phòng gia đình của ông Musk, đã đăng ký một công ty có tên Open Artificial Intelligence Technologies, được coi là một phiên bản vì lợi nhuận của OpenAI.
"Lời nói và hành động của chính ông ấy tự nói lên tất cả", OpenAI cho biết trong hồ sơ tòa án. "Elon không chỉ muốn, mà thực sự đã tạo ra một thực thể vì lợi nhuận như cấu trúc mới mà OpenAI đề xuất."
(Theo New York Times)
