Thụy Điển đang bùng nổ các startup AI. Stockholm hiện là nơi tập trung nhiều công ty kỳ lân nhất (tính trên đầu người) ngoài Thung lũng Silicon và theo dữ liệu từ Dealroom, thành phố này thu hút lượng vốn mạo hiểm trên đầu người cao hơn bất kỳ trung tâm lớn nào tại Châu Âu (khoảng 621 USD/người), vượt xa Cambridge, Oxford và Paris.
Một phần nguyên nhân thành công của Thụy Điển có thể bắt nguồn từ một sáng kiến vào những năm 1990 nhằm đưa một triệu máy tính cá nhân (PC) vào các hộ gia đình trên khắp cả nước. Chính sách giảm thuế đã khích lệ sáng kiến này đi vào thực tế và khoảng một phần tư tổng số hộ gia đình tham gia, tạo ra một thế hệ am hiểu kỹ thuật số, tiền đề cho sự ra đời của các gã khổng lồ công nghệ toàn cầu như Skype, King (nhà sản xuất Candy Crush) và Spotify.
Cường quốc AI, lò luyện kỳ lân
Ngày nay, Thụy Điển đã trở thành một cường quốc AI. Startup Lovable, công ty hỗ trợ người dùng xây dựng ứng dụng bằng AI, là một trong những doanh nghiệp phát triển nhanh nhất thế giới. Kỳ lân xe điện (EV) Einride gần đây công bố khoản đầu tư 100 triệu USD để mở rộng quy mô vận tải tự hành. Công ty Legora, chuyên tối ưu hóa các tác vụ pháp lý, cũng vừa huy động thêm 50 triệu USD để mở rộng vòng gọi vốn Series D, nâng mức định giá của công ty lên 5,6 tỷ USD.
Tandem, một công ty AI hỗ trợ y tế, đang được kỳ vọng trở thành "soonicorn" (kỳ lân tương lai) tiếp theo của Thụy Điển. Theo CEO và người đồng sáng lập Lukas Saari, hệ sinh thái vốn của Stockholm chỉ là một phần của câu chuyện, sức mạnh thực sự nằm ở nguồn nhân tài sâu rộng, đổi mới và sự xuất sắc trong học thuật.
"Điều khiến hệ sinh thái Thụy Điển thực sự khác biệt là văn hóa khởi nghiệp và tinh thần sẻ chia. Những nhà sáng lập từng xây dựng các công ty như Spotify và Klarna hiện là những bên cố vấn chuyên môn và nhà đầu tư hỗ trợ thế hệ tiếp theo. Điều này khiến mọi người muốn ở lại đây và thậm chí là chuyển đến đây định cư.
Với việc huy động được 50 triệu USD trong vòng Series A vào năm ngoái, Tandem đã tăng từ 5 lên 160 nhân viên trong chỉ 18 tháng. Theo ông Saari, thách thức lớn nhất là duy trì văn hóa và tiêu chuẩn nhân tài cao trong quá trình mở rộng ra hơn 10 quốc gia.
"Chúng tôi đã xây dựng một đội ngũ luôn tò mò, muốn học hỏi và phát triển nhanh chóng, đam mê sứ mệnh đưa ngành y tế vào kỷ nguyên AI và luôn sẵn lòng nỗ lực hết mình," ông Saari chia sẻ. "Đây là một nền văn hóa đòi hỏi khắt khe và sẽ không phù hợp với tất cả. Nhưng đó là chủ đích ngay từ đầu và là một tiêu chuẩn chúng tôi kiên quyết duy trì khi phát triển."
Tầm nhìn toàn cầu ngay từ khởi đầu, tốc độ là then chốt
Ngoài ra còn có một yếu tố mang tính cấu trúc. Thụy Điển đủ lớn để sản sinh những nhân tài mang tầm thế giới và thu hút vốn, nhưng cũng đủ nhỏ để ít ai sáng lập công ty chỉ tính gói gọn trong thị trường nội địa. Kết quả là các công ty buộc phải có tư duy toàn cầu ngay từ khởi đầu, thường sinh ra các doanh nghiệp bền bỉ và tham vọng hơn.
Quỹ đầu tư mạo hiểm giai đoạn đầu Antler đã thực hiện hơn 1.800 khoản đầu tư toàn cầu, bao gồm hỗ trợ cho kỳ lân Lovable của Thụy Điển. Tuy nhiên, định nghĩa về một founder (nhà sáng lập) "đáng đầu tư mạo hiểm" đang thay đổi trong kỷ nguyên AI, ông Tobias Bengtsdahl - thành viên đối tác (GP) của Antler - giải thích. "Trọng tâm đã chuyển từ việc nghĩ rằng bạn có thể xây dựng thứ gì đó nhờ lợi thế kỹ thuật sang tốc độ chính là lợi thế đó," ông nói.
Đề cập tới Lovable và Legora, ông Bengtsdahl cho biết dù cả hai đều có đội ngũ kỹ thuật xuất sắc, nhưng đó không phải là điều làm nên sự khác biệt. "Tất cả nằm ở tốc độ thực thi, đặc biệt là về mặt thương mại," ông nói. "Mức độ nhận diện trong bất kỳ thị trường nào cũng có hạn và bạn phải di chuyển nhanh chóng để chiếm lĩnh nó."
Lợi thế tiếp cận sớm của Antler cho phép đơn vị này nhận diện những tín hiệu rõ ràng về việc startup nào khó có khả năng mở rộng quy mô.
Biến AI thành công cụ chuyển đổi
Ngoài vốn và cơ sở hạ tầng, làn sóng startup AI tiếp theo của Thụy Điển cũng đang định hình lại cách các sản phẩm được xây dựng và sử dụng. Uniplay sử dụng Agentic AI (trí tuệ nhân tạo chủ động) để tạo ra các trò chơi học tập được cá nhân hóa, có thể chơi được ngay từ bất kỳ nội dung nào được tải lên chỉ trong vài phút, mà không cần nguồn lực thiết kế hay phát triển.
Vượt ra ngoài khuôn khổ của nguồn vốn và cơ sở hạ tầng, làn sóng startup AI kế tiếp của Thụy Điển cũng đang tái định nghĩa cách các sản phẩm được tạo ra và sử dụng.
Uniplay sử dụng AI chủ động (agentic AI) để tạo ra các trò chơi học tập có thể chơi hoàn toàn và mang tính cá nhân hóa từ bất kỳ nội dung nào được tải lên chỉ trong vài phút, mà không cần đến nguồn lực thiết kế hay phát triển. Mặc dù AI thường được coi là công cụ mang tính đột phá cho học tập, nhưng CEO và đồng sáng lập Eric Francia lập luận rằng AI nếu áp dụng không tốt có thể khiến các vấn đề hiện tại trở nên tồi tệ hơn.
“Các phương pháp đào tạo và học tập truyền thống, chẳng hạn như một bộ slide giới thiệu hay các cuốn tài liệu điện tử bắt buộc, thường rất vụng về, thiếu hấp dẫn và ít có tác dụng trong việc ghi nhớ kiến thức,” ông nói. “Khi AI được dùng để sản xuất những loại tài liệu này, vấn đề chỉ thêm rối rắm, chỉ giúp ích trong việc tạo ra nhanh hơn những nội dung mà người học vốn đã ngó lơ.”
Điểm mà AI thực sự có thể tạo ra sự đột phá chính là khả năng cho phép những trải nghiệm tương tác và cá nhân hóa. “Cho dù mục tiêu là đào tạo nhân viên mới, truyền đạt tầm nhìn công ty hay đào tạo về tuân thủ, mọi người sẽ thực sự tương tác với nó và quan trọng hơn hết là ghi nhớ được nó,” ông cho biết thêm.
Lấy con người làm trung tâm
Stockholm từ lâu gắn liền với danh tiếng về công nghệ lấy thiết kế làm chủ đạo, nhưng trong một thế giới ưu ái AI, định nghĩa về thiết kế đang thay đổi. "Khi việc xây dựng một sản phẩm đang rẻ hơn và nhanh hơn đáng kể, việc thực thi tốt giờ đây chỉ là nền tảng," ông Francia nói. "Điều thực sự tạo nên sự khác biệt là thiết kế sâu sắc hơn, khả năng hiểu nhu cầu của con người, xác định các vấn đề quan trọng nhất và tạo ra những trải nghiệm mang lại cảm giác trực quan và tất yếu."
Cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm này vẫn là một lợi thế cốt lõi. Vì AI có thể tạo ra hầu như bất cứ thứ gì, yếu tố khác biệt nằm ở việc định hình nó để phù hợp liền mạch với cuộc sống của con người. "Kỹ năng chiến lược trong việc lựa chọn đúng vấn đề và giải quyết chúng một cách chính xác là nơi cuộc cạnh tranh thực sự sẽ diễn ra," Francia nhận định.
(Theo Forbes)
