Bộ Tài chính, thông qua Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), vừa công bố hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán để lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức và cá nhân. Động thái này diễn ra trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đã bước sang giai đoạn phát triển mới với quy mô lớn hơn, yêu cầu cao hơn về chất lượng quản lý và khả năng huy động vốn cho nền kinh tế.
Theo UBCKNN, tính đến ngày 17/4/2026, VN-Index đạt 1.817,17 điểm, tăng 1,8% so với cuối năm 2025. Tổng vốn hóa thị trường cổ phiếu trên HOSE, HNX và UPCoM đạt hơn 10,3 triệu tỷ đồng, tương đương 80,8% GDP năm 2025.
Số lượng tài khoản nhà đầu tư tiếp tục tăng nhanh, đạt 12,66 triệu tài khoản. Riêng ba tháng đầu năm 2026, thị trường ghi nhận thêm hơn 789.000 tài khoản mới, tăng 6,65%. Thanh khoản bình quân đạt 33.566 tỷ đồng mỗi phiên, cao hơn 14,9% so với bình quân năm trước.
Trong bối cảnh đó, dự thảo Luật được xây dựng nhằm thể chế hóa các chủ trương về phát triển thị trường tài chính, đồng thời thực hiện mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, 30% chi phí tuân thủ pháp luật và 30% điều kiện kinh doanh. Định hướng xuyên suốt là chuyển dần từ cơ chế "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", tăng cường quản lý dựa trên dữ liệu và nền tảng số.
5 thay đổi đáng chú ý trong dự thảo
Một trong những nội dung mới đáng chú ý là việc bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) tại Điều 6a. Quy định này tạo hành lang pháp lý cho các công nghệ, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực chứng khoán như AI, dữ liệu lớn và Fintech được triển khai thử nghiệm dưới sự giám sát của cơ quan quản lý.
Dự thảo cũng bổ sung quy định về tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu tại Điều 96a. Đây sẽ là các tổ chức có năng lực tài chính thực hiện nghĩa vụ thanh toán thay cho doanh nghiệp phát hành trong trường hợp mất khả năng chi trả, qua đó tăng cường lớp bảo vệ cho nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu.
Ở lĩnh vực giao dịch, dự thảo sửa đổi Điều 50 và Điều 89 theo hướng cho phép công ty chứng khoán giao kết hợp đồng với khách hàng bằng các hình thức phù hợp thay cho yêu cầu bắt buộc ký văn bản giấy. Quy định này tạo cơ sở pháp lý cho các hình thức xác thực điện tử như sinh trắc học, OTP hay xác nhận qua ứng dụng, hỗ trợ cung cấp dịch vụ trực tuyến toàn trình.
Đối với hoạt động chào bán chứng khoán, dự thảo bãi bỏ điều kiện về tỷ lệ cổ phiếu phân phối cho nhà đầu tư tại thời điểm nộp hồ sơ IPO. Điều kiện này sẽ được xem xét sau khi kết thúc đợt phát hành để xác định mức độ thành công của đợt chào bán. Đồng thời, nhiều thành phần hồ sơ trùng lặp đã được doanh nghiệp công bố trước đó cũng được đề xuất loại bỏ nhằm đơn giản hóa thủ tục.
Nội dung quan trọng còn lại là hoàn thiện cơ sở pháp lý cho mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Đây được xem là một trong những điều kiện then chốt để xử lý các nút thắt về thanh toán, ký quỹ trước giao dịch và hỗ trợ quá trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.
Hướng tới mục tiêu nâng hạng thị trường
Theo kế hoạch, thời hạn tiếp nhận ý kiến góp ý đối với dự thảo Luật kéo dài đến ngày 17/6/2026. Dự án Luật dự kiến được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.
Dự thảo đề xuất Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Riêng các quy định liên quan đến cơ chế Sandbox dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2028 để cơ quan quản lý hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn.
Song song với quá trình sửa đổi Luật, UBCKNN đặt mục tiêu đưa mô hình CCP vào vận hành trong quý I/2027. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng trong bối cảnh FTSE Russell dự kiến đánh giá lại Việt Nam vào tháng 9/2026.
Nếu các cải cách về pháp lý và hạ tầng được triển khai đúng lộ trình, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ có thêm cơ sở để tiến gần hơn tới mục tiêu nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, qua đó mở rộng khả năng thu hút dòng vốn quốc tế và nâng cao vị thế của thị trường vốn trong khu vực.
Bài liên quan: Chủ tịch UBCKNN: Triển khai Cơ chế đối tác bù trừ trung tâm trong quý I/2027, gỡ nút thắt để thu hút vốn ngoại
