Giải bài toán 10% cho chuẩn đại chúng: Áp lực cơ cấu vốn của 11 doanh nghiệp nhà nước

Số liệu các doanh nghiệp Nhà nước lớn lại cho thấy trực trạng quyền chi phối của Nhà nước vẫn còn quá lớn, khiến tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) rơi vào tình trạng cạn kiệt, vi phạm chuẩn mực đại chúng.

Chỉ tính riêng 11 doanh nghiệp Nhà nước đã công bố về điều kiện đại chúng, tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn dao động khoảng 90-99% cổ phần. Quy mô vốn điều lệ của nhóm này đạt 232.761 tỷ đồng (gần 9 tỷ USD).

Việc cổ phần bị "khóa chặt" trong tay cổ đông nhà nước không chỉ khiến nhiều doanh nghiệp đối mặt với nguy cơ hủy tư cách công ty đại chúng, mà còn bộc lộ những nút thắt căn cơ trong tiến trình thoái vốn.

Trước thực tế này, các doanh nghiệp đã và đang đưa ra nhiều giải pháp như thoái vốn, phát hành thêm cổ phiếu, bán cổ phiếu quỹ hoặc chờ đợi các phương án điều chỉnh tỷ lệ sở hữu khác.

Petrolimex (HOSE: PLX) mới thông qua chủ trương bán toàn bộ 23,29 triệu cổ phiếu quỹ đang nắm giữ. Động thái mà doanh nghiệp cho biết để đáp ứng điều kiện công ty đại chúng, đồng thời tăng cường năng lực tài chính và cân đối nguồn vốn dài hạn.

Hiện Bộ Tài chính đang nắm giữ 77,26% vốn điều lệ và cổ đông lớn ENEOS Việt Nam sở hữu 13,32%. Phần còn lại 9,42% thuộc về các cổ đông nhỏ lẻ khác và phần cổ phiếu quỹ.

Do vậy, chỉ cần bán tối thiểu 8,2 triệu cổ phiếu quỹ trở lên, Petrolimex sẽ đáp ứng được tiêu chuẩn đại chúng.

Becamex IDC (HOSE: BCM) cũng mới thông báo không đáp ứng điều kiện về công ty đại chúng, bởi cổ đông Nhà nước đang nắm giữ đến 95,44% vốn.

Để khắc phục tình trạng này, Becamex cho biết đang xây dựng phương án và đã kiến nghị UBND TP HCM xem xét phê duyệt lộ trình giảm tỷ lệ sở hữu từ 95,44% xuống trên 65% trong giai đoạn 2026 - 2030. Giải pháp được đề xuất là phát hành cổ phiếu ra công chúng nhằm gia tăng tỷ lệ sở hữu của nhóm cổ đông bên ngoài.

Viettel Global (UPCoM: VGI) cũng thuộc diện cần có giải pháp để đáp ứng chuẩn đại chúng, bởi Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) đang nắm giữ hơn 99% vốn điều lệ.

Tại kỳ đại hội cổ đông gần nhất, Tổng Giám đốc Nguyễn Thị Hoa cho biết doanh nghiệp cần nâng tỷ lệ cổ đông bên ngoài thêm khoảng 9% để đáp ứng quy định. Tổng công ty đang triển khai các thủ tục định giá, làm việc với đơn vị tư vấn và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền về các bước tiếp theo để thực hiện lộ trình này.

Đối với Lọc hóa dầu Việt Nam (HOSE: BSR), công ty hiện có đến 56.355 cổ đông nhỏ lẻ nắm giữu 7,87% vốn, trong khi Petrovietnam (PVN) là công ty mẹ sở hữu đến 92,13%.

Chủ tịch HĐQT Bùi Ngọc Dương cho biết doanh nghiệp đã nhận được thông báo của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước về việc chưa đáp ứng yêu cầu liên quan đến tỷ lệ sở hữu của cổ đông bên ngoài. Sau đó, BSR đã báo cáo PVN và đề xuất một số giải pháp, trong đó có phương án giảm tỷ lệ sở hữu của PVN thêm tối thiểu 2,13% thời gian tới.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp đang kiến nghị Bộ Tài chính và phối hợp với PVN để nghiên cứu các hình thức chuyển nhượng hoặc thoái vốn phù hợp cho nhà đầu tư chiến lược. BSR đang xúc tiến làm việc với các tập đoàn dầu khí lớn nhằm tận dụng cơ hội thu hút đối tác chiến lược trong lĩnh vực lọc dầu và kho chứa.

PV Gas (HOSE: GAS) ghi nhận PVN đang nắm giữ 95,76% vốn điều lệ, trong khi 17.494 cổ đông còn lại chỉ sở hữu 4,24% số cổ phiếu có quyền biểu quyết.

Để có hướng xử lý phù hợp, tổng công ty nói đang làm việc với cổ đông lớn là PVN, đồng thời báo cáo và kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền để tìm giải pháp phù hợp với quy định hiện hành.

Một số doanh nghiệp Nhà nước khác cũng ở tình trạng tương tự có thể kể đến Tổng công ty Sonadezi (UPCoM: SNZ), Tập đoàn Cao su Việt Nam (HOSE: GVR), Tổng Công ty Khoáng sản TKV (HNX: KSV), Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam (UPCoM: MVN), Tổng Công ty Cảng Hàng không Việt Nam (UPCoM: ACV), EVN Genco 3 (HOSE: PGV)...