Khi Tổng thống Donald Trump hồi tháng 4 nói rằng Mỹ đang cân nhắc cung cấp hỗ trợ tài chính cho Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông qua "swap line" (thỏa thuận hoán đổi tiền tệ giữa hai ngân hàng trung ương), giới quan sát tài chính và chính sách đã không khỏi ngạc nhiên. Tại sao UAE, một trong những quốc gia giàu có nhất thế giới, đột nhiên lại cần hỗ trợ kinh tế? Liệu động thái này có liên quan đến xung đột tại Iran? Một thỏa thuận như vậy liệu có mang lại lợi ích cho Mỹ? Và, đối với những người còn xa lạ với công cụ tài chính chuyên biệt này, "swap line" thực chất là gì?
"Swap line" giúp các quốc gia khác quyền tiếp cận đồng USD trong thời kỳ căng thẳng kinh tế. Các công cụ này thường được chú ý trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu nhưng thực tế đã tồn tại trong nhiều thập kỷ. Tại Mỹ, biện pháp này thường gắn liền với Cục Dự trữ Liên bang (Fed), mặc dù Bộ Tài chính cũng có khả năng thiết lập cơ chế như vậy.
"Swap line" hoạt động như thế nào?
"Swap line" được biết tới nhiều nhất là loại do Fed cung cấp. Fed đã triển khai các thỏa thuận này từ đầu những năm 1960 trước khi sử dụng rộng rãi trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bắt đầu vào năm 2007. Kể từ đầu những năm 2010, ngân hàng trung ương của một số quốc gia đã có các "swap line" thường trực với Fed.
Bộ Tài chính Mỹ cũng có khả năng thực hiện các "swap line" bằng cách khai thác một quỹ khẩn cấp gọi là Quỹ Ổn định Tỷ giá (ESF). Dù ít được biết đến hơn, "swap line" của Bộ Tài chính cũng từng được sử dụng, đáng chú ý nhất là trong cuộc khủng hoảng nợ Mexico những năm 1990 và để hỗ trợ chính phủ của Tổng thống Javier Milei trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2025 của Argentina.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ muốn "swap line" giữ vai trò sâu rộng hơn để củng cố việc sử dụng đồng USD. Ông cho biết nhiều quốc gia, bao gồm một số nước ở Vùng Vịnh và Châu Á, đã đặt vấn đề về việc thiết lập "swap line" với Mỹ.
Tại sao một quốc gia giàu có như UAE lại muốn có "swap line"?
Một quốc gia sản xuất dầu mỏ giàu có như UAE thường khó có khả năng cần một lượng tiền mặt đột biến. Nước này có nguồn dự trữ dồi dào, bao gồm cả một quỹ tài sản lớn, vì vậy việc UAE yêu cầu "swap line" với Mỹ có vẻ lạ lùng đối với giới quan sát. Một số người cho rằng, yêu cầu này có lẽ thiên về uy tín hơn hỗ trợ tài chính.
Ziad Daoud, chuyên gia kinh tế trưởng về thị trường mới nổi tại Bloomberg Economics, nhận định: "UAE muốn gia nhập câu lạc bộ các ngân hàng trung ương - như Anh, Nhật Bản và châu Âu - những nước nắm giữ các "swap line" thường trực với Fed. Vị thế quan trọng hơn USD."
"Đó là vấn đề về đẳng cấp. Đây không phải là một gói cứu trợ," Bộ trưởng Thương mại UAE Thani Al Zeyoudi nói ngày 4/5.
Việc UAE rút khỏi OPEC gần đây cũng làm dấy lên những câu hỏi về việc liệu quyết định này có nằm trong một thỏa thuận rộng lớn hơn bao gồm cả "swap line" hay không.
Việc mở rộng các "swap line"của Mỹ có ý nghĩa gì đối với USD?
USD là đồng tiền dự trữ chủ chốt của thế giới, chiếm khoảng 57% tổng dự trữ toàn cầu vào năm 2025. Nhưng con số đó đã sụt giảm so với mức 72% vào năm 2001, khiến giới quan sát đặt câu hỏi liệu đồng USD có thể giữ vững vai trò trung tâm trong bao lâu. Duy trì sự thống trị của đồng USD giúp giữ chi phí vay vốn của Mỹ ở mức thấp và nước này ở trung tâm của hệ thống tài chính toàn cầu. Ngay cả khi ảnh hưởng của Mỹ suy giảm, vẫn chưa có lựa chọn thay thế rõ ràng nào. Euro là đồng tiền thống trị thứ hai, tiếp theo là nhóm các đồng tiền bao gồm Yen Nhật, Bảng Anh và Franc Thụy Sĩ.
Trung Quốc, đối thủ địa chính trị chính của Mỹ, chỉ chiếm 1,95% trong các đồng tiền dự trữ với đồng Nhân dân tệ, mặc dù tỷ trọng đó đã tăng nhẹ, theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
Bộ trưởng Tài chính Mỹ đã đưa ra ý tưởng mở rộng danh sách các quốc gia có "swap line" thường trực với Mỹ để khóa chặt ưu thế của đồng USD. Tuy nhiên, một số nhà kinh tế đặt câu hỏi về việc sử dụng "swap line" cho mục đích này. "Hiện tại không có bất kỳ mối đe dọa rõ ràng nào đối với vai trò của đồng USD," Brad Setser, chuyên gia cao cấp tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), nhận định.
Mở rộng các "swap line" sang Vùng Vịnh và Châu Á có giúp khóa chặt ưu thế của USD?
Về lý thuyết là có. Tất cả phụ thuộc vào cách sử dụng khoản hoán đổi đó. "Swap line" được thiết kế để giúp các quốc gia ứng phó với khủng hoảng và củng cố thị trường toàn cầu khi tín dụng bị đóng băng. Đồng thời, các thỏa thuận này có thể thúc đẩy niềm tin vào đồng USD và khẳng định lại vai trò điểm tựa của Mỹ.
Tuy nhiên, giới chuyên gia như Daniel McDowell từ Atlantic Council cảnh báo rằng việc sử dụng "swap line" làm công cụ địa chính trị có thể làm xói mòn niềm tin vào đồng USD nếu các quốc gia khác tin rằng Mỹ chỉ can thiệp nếu họ được Nhà Trắng đánh giá cao.
Trung Quốc có đang sử dụng "swap line" không?
Bắt đầu từ cuối những năm 2000, Trung Quốc bắt đầu cung cấp "swap line" cho các ngân hàng trung ương nước ngoài, phản ánh trọng lượng ngày càng tăng của nước này trong hệ thống tài chính toàn cầu. Các nhà lãnh đạo Trung Quốc tin rằng việc cung cấp "swap line" sẽ củng cố ảnh hưởng của nước này trên trường quốc tế.
Ngân hàng trung ương Trung Quốc (PBOC) đã mở rộng quyền tiếp cận "swap line" trị giá 448 tỷ USD cho 40 ngân hàng trung ương vào cuối năm 2021, theo một nghiên cứu của các chuyên gia tại Đại học Boston. Hơn 38 tỷ USD đã được 13 ngân hàng trung ương tiếp cận trong khoảng thời gian từ khi Trung Quốc bắt đầu cung cấp thỏa thuận này đến cuối năm 2021.
(Theo Bloomberg, Reuters)
