Nhập khẩu thiết bị sản xuất chip từ Malaysia và Singapore tới Trung Quốc tăng mạnh trong năm 2025, vượt qua nhập khẩu từ Mỹ, vốn đã giảm xuống mức thấp nhất trong 8 năm, song các công ty Mỹ vẫn là nguồn cung cấp công cụ tiên tiến quan trọng cho quốc gia tỷ dân.
Trong khi Hà Lan và Nhật Bản vẫn là nguồn cung cấp nước ngoài chính của Trung Quốc về máy móc sản xuất chất bán dẫn quan trọng theo nguồn gốc lô hàng, nhập khẩu từ hai quốc gia Đông Nam Á đạt mức kỷ lục: 5,7 tỷ USD đối với Singapore, tăng hơn 17% so với năm trước và 3,4 tỷ USD đối với Malaysia, hơn gấp đôi con số năm 2024.
Trong khi đó, phân tích dữ liệu hải quan Trung Quốc cho thấy nhập khẩu trực tiếp từ Mỹ đã giảm hơn 34% xuống còn khoảng 2 tỷ USD, mức thấp nhất kể từ năm 2017. Sự sụt giảm này diễn ra sau khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng, mặc dù căng thẳng đã bắt đầu sớm hơn. Kể từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump và trong chính quyền Biden tiếp theo, Mỹ đã tăng thuế và áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới nhằm làm chậm những bước tiến của Trung Quốc trong công nghệ chế tạo chip cho các ứng dụng quốc phòng, vũ trụ và trí tuệ nhân tạo (AI).
Mặc dù sụt giảm, thị trường Trung Quốc vẫn là nguồn doanh thu quan trọng cho các nhà sản xuất thiết bị chip hàng đầu của Mỹ năm 2025. Applied Materials, Lam Research và KLA đều đạt hơn 30% tổng doanh thu từ Trung Quốc trong năm tài chính 2025.
Charles Shi, một nhà phân tích bán dẫn kỳ cựu của Needham & Co., nói với Nikkei Asia rằng sự gia tăng nhập khẩu của Trung Quốc từ Đông Nam Á chủ yếu do số lượng lớn các nhà sản xuất thiết bị chip Mỹ đang mở rộng năng lực sản xuất trong khu vực để phục vụ tốt hơn các khách hàng bên ngoài Mỹ.
"Lam Research đang xây dựng năng lực sản xuất đáng kể tại Malaysia khi công ty tìm cách đáp ứng nhu cầu thiết bị ngày càng tăng vượt quá khả năng phục vụ của năng lực sản xuất tại Mỹ", ông Shi nói. "Singapore là điểm đến phổ biến cho ngành công nghiệp thiết bị Mỹ đi ra nước ngoài. Ví dụ, cả Applied Materials và KLA đều đã và đang sản xuất tại Singapore."
Ba nhà sản xuất chip hàng đầu của Mỹ đạt tổng doanh thu gần 19 tỷ USD từ Trung Quốc trong năm tài chính 2025, vượt xa đáng kể các con số từ dữ liệu hải quan dựa trên nơi xuất xứ lô hàng và nêu bật lên tính hiệu quả của chiến lược đa dạng hóa sản xuất của các nhà cung cấp Mỹ. Nikkei Asia bắt đầu đưa tin về sự dịch chuyển sản xuất sang Đông Nam Á này vào đầu năm 2023.
Đối với ASML của Hà Lan, thị phần doanh thu từ Trung Quốc đạt 29,1% vào năm 2025, trong khi con số đối với nhà sản xuất công cụ chip hàng đầu Nhật Bản Tokyo Electron là hơn 40% cho năm tài chính 2025.
Phân tích của Nikkei Asia cho thấy trong giai đoạn 2020-2025, nhập khẩu công cụ chip (chip tool) của Trung Quốc từ Nhật Bản đạt hơn 42 tỷ USD, tiếp theo là Hà Lan với 35 tỷ USD (tức tổng cộng 77 tỷ USD). Nhật Bản là quê hương của nhiều nhà sản xuất thiết bị chip hàng đầu như Tokyo Electron, Screen Semiconductor Solutions và Ebara, trong khi Hà Lan có nhà sản xuất thiết bị chip lớn nhất thế giới, ASML, cũng như các nhà cung cấp chính như ASM và Besi.
Trong khi đó, các nhà sản xuất thiết bị làm chip nội địa của Trung Quốc đang trải qua một đợt tăng trưởng bùng nổ hiếm thấy, từ đà thúc đẩy của Bắc Kinh nhằm có được các công cụ "nhà làm" và giảm sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Tất cả các nhà cung cấp hàng đầu đều ghi nhận doanh thu và lợi nhuận kỷ lục cho năm 2025, dẫn đầu là Naura, Advanced Micro-Fabrication Equipment Inc. China (AMEC), ACM Research và Piotech.
Sự trỗi dậy của các công ty nội địa
Naura, công ty bán dẫn hàng đầu của Trung Quốc nhằm đối trọng với Applied Materials, chứng kiến doanh thu tăng vọt từ 6,05 tỷ nhân dân tệ (887 triệu USD) vào năm 2020 lên 27,14 tỷ nhân dân tệ trong ba quý đầu năm 2025. Doanh thu của AMEC tăng vọt hơn 400% năm 2020-2025. Piotech, một chuyên gia về công cụ chip lắng đọng màng mỏng, đã tăng doanh thu 13 lần năm 2020-2025.
Ông Charles Shi nhận định Trung Quốc đạt bước tiến tốt trong thúc đẩy các nhà sản xuất công cụ chip địa phương, nhưng sự cạnh tranh trong nước đang gia tăng. "Trong khi các công ty thiết bị nội địa hàng đầu vẫn đang tăng mạnh doanh thu, xuất hiện những dấu hiệu cho thấy hiệu suất biên lợi nhuận đang xấu đi", ông Shi nói về các công ty Trung Quốc. "Chúng tôi cho rằng sự cạnh tranh nội địa gia tăng có thể đã buộc các công ty thiết bị nội địa phải 'chạy đua xuống đáy' bằng cách hạ thấp giá."
Mỹ tìm cách bịt lỗ hổng ngành chip
Trong bối cảnh các nhà cung cấp thiết bị của Trung Quốc trở nên cạnh tranh hơn trong những năm gần đây, các nhà hoạch định chính sách Mỹ đang tìm cách bịt thêm các lỗ hổng trong các quy tắc xuất khẩu. Vào tháng 4, các nhà lập pháp lưỡng đảng đã giới thiệu Đạo luật MATCH, kêu gọi các "đồng minh đa phương" phối hợp chặt chẽ hơn trong việc điều chỉnh và thắt chặt các hạn chế xuất khẩu trên các phân khúc chính của ngành công nghiệp thiết bị sản xuất chip. Các biện pháp này sẽ nhắm sâu hơn vào các thành phần và máy móc "điểm nghẽn" quan trọng, cũng như các lô hàng đến các nhà sản xuất chip nhớ và chip logic hàng đầu Trung Quốc, bao gồm CXMT, YMTC, SMIC và Hua Hong.
"Các công ty công cụ Trung Quốc trong Entity List (Danh sách Thực thể) không thể tiếp cận các bộ phận của Mỹ, nhưng châu Âu và Nhật Bản có thể bù đắp phần nhiều trong số đó, và đó là câu hỏi hóc búa chúng ta đang gặp phải", Kevin Kurland, một cựu quan chức tại Bộ Thương mại Mỹ và hiện là cố vấn cấp cao tại Beacon Global Strategies, nói với Nikkei Asia. "Nếu các biện pháp kiểm soát không được điều chỉnh đa phương với các đồng minh, chúng có thể làm suy yếu khả năng cạnh tranh của các công ty Mỹ trong khi các công ty Trung Quốc có thể tiếp tục hoạt động - một kết quả đôi bên cùng thiệt."
Alex Rubin, một cựu nhà phân tích Trung Quốc của CIA và là nghiên cứu sinh thỉnh giảng tại Viện Hoover, nói với Nikkei Asia rằng "kiểm soát xuất khẩu thành phần chắc chắn có tác dụng."
"Kịch bản này rất giống với những gì chúng ta đang thấy trong hàng không thương mại: Trung Quốc đang lắp ráp máy bay C919 thành phẩm, nhưng đang tìm nguồn cung ứng phụ tùng từ các nhà cung cấp Mỹ và châu Âu. Các công ty Trung Quốc đang cố gắng cạnh tranh với Boeing và Airbus, trong khi tìm nguồn cung ứng từ một chuỗi cung ứng tương tự", ông Rubin phân tích.
Tiếp cận hai chiều
Trong khi Trung Quốc vẫn đang tìm nguồn cung ứng nước ngoài về các công cụ chip, mục tiêu sau cùng là tự chủ, các nguồn tin trong ngành cho biết.
Mặc dù độ bền, độ tin cậy và hiệu suất có thể không ở cùng cấp độ, "bất cứ công cụ làm chip, vật liệu và bộ phận nào cũng có thể tìm thấy các phiên bản Trung Quốc", một giám đốc điều hành của một hãng công cụ làm chip Đài Loan tham gia sự kiện ngành Semicon China vào cuối tháng 3 cho biết. "Các nhà sản xuất chip Trung Quốc sẽ tiếp tục mua các giải pháp nước ngoài trong khi có thể, nhưng không có nghi ngờ gì về ý chí muốn tăng cường sử dụng các nhà cung cấp trong nước."
"Trung Quốc đang theo đuổi tiếp cận hai chiều: phát triển các công cụ trong nước đồng thời tiếp tục mua thiết bị nước ngoài bất cứ khi nào có thể. Vì các công cụ nhập khẩu thường đạt hiệu suất tốt hơn, họ vẫn đang mua sắm tích cực - và thậm chí tái sử dụng các bộ phận tiêu hao từ một thiết bị này để sửa chữa các thiết bị sản xuất chip khác", một giám đốc điều hành ngành chip khác hiểu biết về vấn đề này nói với Nikkei Asia.
Một giám đốc điều hành thứ ba của một nhà cung cấp công cụ làm chip Trung Quốc nói với Nikkei Asia rằng các kế hoạch mở rộng mạnh mẽ của các nhà sản xuất chip logic và bộ nhớ Trung Quốc đã mang lại cho các nhà cung cấp địa phương nhiều cơ hội hơn để thâm nhập và đảm bảo chỗ đứng trong chuỗi cung ứng nội địa.
Nikkei Asia là bên đầu tiên đưa tin các nhà sản xuất chip hàng đầu Trung Quốc dẫn đầu là SMIC, Hua Hong và các nhà sản xuất chip liên kết với Huawei đang nhắm tới mục tiêu mở rộng năng lực sản xuất chip tiên tiến, bao gồm cả mức hiệu suất công nghệ 7 nanomet hoặc thậm chí 5 nanomet, để sát cánh với sự phát triển của các hãng chip AI trong nước. Trong khi đó, các nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu Trung Quốc CXMT và YMTC đang khởi động các đợt mở rộng lớn nhất để ứng phó với cuộc khủng hoảng bộ nhớ toàn cầu chưa từng có trong bối cảnh bùng nổ AI, Nikkei tiết lộ vào đầu tháng 2.
Các đồng minh của Mỹ như Hà Lan và Nhật Bản đã tung các quy tắc để điều chỉnh phù hợp với các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, nhưng các nhà hoạch định chính sách ở Washington cảm thấy những hạn chế đó vẫn còn quá lỏng lẻo. Mỹ đã áp đặt nhiều vòng quy định về xuất khẩu sang Trung Quốc và thêm nhiều nhà cung cấp thiết bị chip và nhà sản xuất chip hàng đầu Trung Quốc vào Entity List.
Đạo luật MATCH, nếu được thông qua, có thể hạn chế hơn nữa khả năng cung cấp công nghệ quan trọng cho Trung Quốc của các nhà cung cấp toàn cầu. Dự luật nhắm vào một số thế hệ máy móc làm chip cũ hơn - mặc dù vẫn rất quan trọng - cũng như các thành phần, cả hai đều có thể là điểm nghẽn cho các nỗ lực xây dựng ngành công nghiệp chip nội địa của Trung Quốc. Được đệ trình vào đầu tháng 4, dự luật vẫn cần phải trải qua quá trình lập pháp và vẫn chưa rõ Hà Lan, Nhật Bản và các nước khác sẽ phản ứng như thế nào. Chẳng hạn, chỉ có ASML ở Hà Lan cùng Canon và Nikon ở Nhật Bản có thể sản xuất máy in thạch bản khả thi về mặt thương mại - một lĩnh vực Trung Quốc tiếp tục đối mặt với những thách thức đáng kể, theo phân tích của Nikkei Asia.
(Theo Nikkei Asia)
