Sau Thế chiến II, Ý từng phát triển nhiều nhà máy điện hạt nhân. Tuy nhiên, sau thảm họa hạt nhân Chernobyl tại Liên Xô năm 1986, lo ngại về an toàn hạt nhân gia tăng trên khắp châu Âu. Năm 1987, Ý đã tổ chức một cuộc bỏ phiếu toàn quốc về việc có nên tiếp tục phát triển điện hạt nhân hay không. Kết quả khiến chính phủ quyết định đóng cửa các nhà máy điện hạt nhân còn lại trong nước. Đến đầu những năm 1990, Ý chính thức chấm dứt việc sản xuất điện từ nguồn năng lượng này.
Nhà máy điện hạt nhân. Ảnh: Earth.Org
Từ đó đến nay, Ý trở thành một trong số ít quốc gia công nghiệp lớn tại châu Âu không có điện hạt nhân trong cơ cấu năng lượng. Nguồn điện của nước này chủ yếu đến từ khí đốt tự nhiên, năng lượng tái tạo và điện nhập khẩu từ các nước láng giềng. Trong đó, khí đốt đóng vai trò quan trọng trong hệ thống sản xuất điện của Italy, khiến quốc gia này chịu ảnh hưởng đáng kể khi giá năng lượng toàn cầu biến động.
Những năm gần đây, giá năng lượng tại châu Âu tăng mạnh, đặc biệt sau các biến động địa chính trị và sự gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu. Điều này khiến chi phí điện tại Ý tăng lên, gây áp lực đối với các doanh nghiệp và người tiêu dùng. Ý hiện có một trong những mức giá điện cao nhất châu Âu. Tháng 1/2025, giá điện tại nước này cao hơn khoảng 25% so với Đức, 40% so với Pháp và 48% so với Tây Ban Nha. Trước thực tế đó, chính phủ nước này bắt đầu xem xét lại chiến lược năng lượng dài hạn nhằm đảm bảo nguồn cung ổn định và giảm phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu.
Bộ trưởng An ninh Năng lượng kiêm Bộ trưởng Môi trường Ý, Gilberto Pichetto Fratin, cho biết nước này có thể đạt được các mục tiêu khử carbon thông qua sự kết hợp giữa năng lượng hạt nhân và các nguồn năng lượng tái tạo thế hệ mới.
Ông nói trong một tuyên bố “Chúng ta sẽ có thể đạt được các mục tiêu khử carbon bằng năng lượng hạt nhân và năng lượng tái tạo thế hệ mới nhất, đồng thời đảm bảo an ninh năng lượng toàn diện cho đất nước.”
Một trong những phương án đang được xem xét là đưa điện hạt nhân trở lại hệ thống năng lượng của Ý. Tuy nhiên, thay vì xây dựng các nhà máy quy mô lớn như trước đây, nước này đang quan tâm đến các công nghệ hạt nhân thế hệ mới. Trong đó có lò phản ứng hạt nhân cỡ nhỏ (SMR) –loại lò có kích thước nhỏ hơn các lò phản ứng truyền thống và có thể xây dựng linh hoạt hơn. Công nghệ SMR được cho là có chi phí xây dựng thấp hơn và thời gian triển khai nhanh hơn so với các nhà máy hạt nhân lớn. Ngoài ra, điện hạt nhân cũng tạo ra lượng khí thải carbon thấp trong quá trình sản xuất điện, nên được nhiều quốc gia châu Âu xem là một lựa chọn trong mục tiêu giảm phát thải.
Trong bối cảnh Liên minh châu Âu đẩy mạnh quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch, nhiều quốc gia trong khu vực đang xem xét lại vai trò của điện hạt nhân trong chiến lược năng lượng. Một số nước như Pháp, Ba Lan hay Cộng hòa Séc tiếp tục đầu tư vào các dự án điện hạt nhân mới nhằm đảm bảo nguồn điện ổn định trong dài hạn, đặc biệt khi năng lượng tái tạo như gió và mặt trời vẫn phụ thuộc vào điều kiện thời tiết.
Tuy nhiên, việc đưa điện hạt nhân trở lại ở Ý vẫn là vấn đề gây nhiều tranh luận. Một số ý kiến ủng hộ cho rằng điện hạt nhân có thể giúp quốc gia này giảm phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu và ổn định giá điện trong dài hạn. Ngược lại, những người phản đối lo ngại về chi phí đầu tư lớn, thời gian xây dựng kéo dài cũng như những rủi ro liên quan đến an toàn hạt nhân và xử lý chất thải phóng xạ.
Ý kiến của người dân cũng có ảnh hưởng lớn đến các quyết định về chính sách năng lượng tại Ý. Trong quá khứ, nhiều người dân nước này tỏ ra lo ngại về điện hạt nhân, đặc biệt sau các sự cố hạt nhân lớn trên thế giới.
Một khảo sát năm 2024 do tổ chức môi trường Legambiente thực hiện cho thấy sự hoài nghi của công chúng đối với nguồn năng lượng này vẫn khá lớn. Trong số 1.000 người được hỏi, 75% cho rằng điện hạt nhân không phải là giải pháp cho các vấn đề năng lượng của Ý, trong khi 25% phản đối vì lo ngại về an toàn.
Tuy nhiên, khoảng 37% người tham gia khảo sát cho biết họ có thể ủng hộ điện hạt nhân nếu công nghệ này trở nên an toàn hơn.
Trong thời gian tới, chính phủ Ý dự kiến tiếp tục nghiên cứu và đánh giá các phương án năng lượng khác nhau trước khi đưa ra quyết định cuối cùng. Nếu được triển khai, việc đưa điện hạt nhân trở lại có thể đánh dấu bước thay đổi đáng kể trong chính sách năng lượng của quốc gia này sau gần bốn thập kỷ gián đoạn.
(Theo Bloomberg, Nuclear Engineering International)
