Biến động giá dầu thô hiện nay trên thế giới chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố như nguồn cung của các nước sản xuất lớn, nhu cầu tiêu thụ, dữ liệu thị trường và các công cụ phái sinh. Sự kết hợp của những yếu tố này khiến giá dầu luôn lên xuống theo các thông tin mới.
Nguồn cung vẫn là yếu tố quyết định xu hướng chính
Nguồn cung vẫn là yếu tố chính quyết định xu hướng dài hạn của giá dầu, trong đó vai trò của OPEC, tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ, là đặc biệt quan trọng. Khi tổ chức này và các nước sản xuất lớn tăng hoặc giảm sản lượng, giá dầu thường phản ứng gần như ngay lập tức.
Theo "Báo cáo Wealth Management" mới nhất của Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), OPEC hiện kiểm soát hơn 80% trữ lượng dầu toàn cầu, phân bố chủ yếu tại Trung Đông, châu Phi và Nam Mỹ. Do đó, mỗi quyết định điều chỉnh sản lượng, dù chỉ vài trăm nghìn thùng/ngày, cũng có thể tác động đáng kể đến giá dầu trên thị trường thế giới.
Nhu cầu phản ánh sức khỏe của nền kinh tế
SHS cho rằng "hai động lực chính thúc đẩy nhu cầu dầu thô là tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và sự gia tăng sản lượng công nghiệp". Khi nền kinh tế phát triển và thu nhập người dân cải thiện, nhu cầu đi lại, tiêu dùng và vận chuyển hàng hóa cũng gia tăng, qua đó kéo theo mức tiêu thụ xăng dầu tăng lên. Khi nền kinh tế phát triển và thu nhập người dân tăng lên, nhu cầu đi lại, tiêu dùng và vận chuyển hàng hóa cũng tăng theo và dẫn đến mức tiêu thụ xăng dầu tăng.
Bên cạnh đó, hoạt động sản xuất công nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng. Các nhà máy sử dụng dầu để vận hành máy móc hoặc làm nguyên liệu đầu vào trong các ngành như nhựa và hóa chất. Khi sản xuất mở rộng, nhu cầu dầu thô thường tăng lên tương ứng.
Theo báo cáo, các nước OECD – nhóm quốc gia phát triển với hạ tầng và thu nhập cao – có mức tiêu thụ năng lượng ổn định nhưng tăng chậm. Trong khi đó, các nước ngoài OECD mới là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng nhu cầu toàn cầu. Điều này cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các nền kinh tế phát triển và đang phát triển.
Nhu cầu năng lượng toàn cầu đang phân hóa giữa OECD và ngoài OECD. Nguồn: SHS
Dữ liệu thị trường có thể tác động tức thì đến biến động giá
SHS nhận định "Thị trường dầu mỏ cực kỳ nhạy cảm với thông tin: các bản báo cáo đóng vai trò như "kim chỉ nam", điều hướng tâm lý và có khả năng xoay chuyển giá dầu thô gần như ngay lập tức".
Trên thực tế, các báo cáo và dữ liệu thị trường đặc biệt là số liệu về tồn kho, sản lượng và mức tiêu thụ ngày càng trở thành yếu tố quan trọng chi phối diễn biến giá dầu khi được công bố định kỳ và phản ánh trực tiếp trạng thái cung - cầu.
Đáng chú ý, thị trường không chỉ phản ứng với số liệu thực tế mà còn so sánh với các dự báo trước đó. Vì vậy, bất kỳ sự chênh lệch nào giữa kỳ vọng và thực tế đều có thể khiến giá dầu biến động mạnh chỉ trong vài giờ giao dịch.
Trong đó, các báo cáo từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và OPEC được xem là nguồn tham chiếu quan trọng, cung cấp cơ sở để nhà đầu tư đánh giá trạng thái cung - cầu và định hướng quyết định giao dịch.
Giá dầu dưới tác động của phái sinh
Công cụ phái sinh là các hợp đồng tài chính dựa trên giá dầu, giúp các doanh nghiệp như nhà sản xuất hay hãng hàng không phòng ngừa rủi ro trước biến động giá. Tuy nhiên, việc nhiều nhà đầu tư mua bán các hợp đồng này để kiếm lời cũng có thể làm giá dầu tăng hoặc giảm mạnh trong ngắn hạn.
Dựa trên dữ liệu từ báo cáo của SHS, biểu đồ cho thấy giá dầu phản ứng mạnh trước các cú sốc, nhưng mức biến động đã giảm dần theo thời gian. Cụ thể, trong các cú sốc nguồn cung gần đây như vào năm 2022 và 2026, giá dầu cũng chỉ tăng dưới 60%, thấp hơn nhiều so với mức tăng trên 100% từng ghi nhận trong quá khứ. Nhờ đó, công cụ phái sinh góp phần "kiềm chế" những biến động quá lớn của giá dầu.
Quy mô sụt giảm dòng chảy dầu hiện nay từ Vịnh Ba Tư đánh dấu cú sốc cung dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử. Nguồn: SHS
(Theo SHS)
