Bảng cân đối kế toán 6,7 nghìn tỷ USD và chông gai chờ đợi tân chủ tịch Fed

Với tư cách Chủ tịch Fed, vai trò ông sẽ sớm đảm nhận, Kevin Warsh sẽ phải lèo lái qua một giai đoạn kinh tế nhạy cảm, một tổng thống luôn đòi hỏi lãi suất thấp hơn và một ủy ban lãnh đạo ngày càng chia rẽ-khi các thành viên giờ đây sẽ bao gồm cả Jerome H. Powell, vị Chủ tịch Fed vừa mãn nhiệm.

Cuộc chuyển giao bất thường

Lần đầu tiên kể từ năm 1948, một cựu Chủ tịch Fed sẽ tiếp tục ở lại Ngân hàng Trung ương sau khi kết thúc nhiệm kỳ của mình. Quyết định ở lại với tư cách là Thống đốc Hội đồng quản trị của ông Powell phản ánh những lo ngại của ông về tính độc lập của Fed trong bối cảnh chính quyền của Tổng thống Donald Trump liên tục yêu cầu giảm lãi suất.

Bộ Tư pháp đã điều tra ông Powell và Fed về việc cải tạo trụ sở chính, một động thái phần lớn được xem là cái cớ để gây áp lực. Tháng trước, bộ này đã đình chỉ cuộc điều tra nhưng cho biết có thể mở lại bất cứ lúc nào.

Tổng thống Trump cũng đang tìm cách bãi nhiệm bà Lisa D. Cook, một thống đốc do ông Biden bổ nhiệm. Liệu nhà lãnh đạo đương nhiệm có quyền làm như vậy hay không hiện đang được Tòa án Tối cao xem xét.

Sự hiện diện tiếp tục của ông Powell đồng nghĩa với việc ông Trump có thể không có cơ hội đề cử một thống đốc khác vào hội đồng gồm 7 thành viên này cho đến tháng 1/2028, khi nhiệm kỳ Thống đốc của ông Powell kết thúc.

Áp lực lãi suất

Một câu hỏi then chốt đối với ông Warsh khi bắt đầu nhiệm kỳ chủ tịch Fed là liệu ông có thuận theo ý muốn của ông Trump với tư cách là người được Tổng thống đề cử hay không. Ông đã nhiều lần trả lời "không" cho câu hỏi này.

Ông Trump không giấu giếm mong muốn lãi suất giảm xuống mức 1% hoặc thậm chí thấp hơn để kích thích tăng trưởng kinh tế. Tại cuộc họp vào tháng 4, Fed đã giữ lãi suất trong phạm vi 3,5%-3,75%.

Fed sử dụng lãi suất chuẩn để điều tiết nền kinh tế với hai mục tiêu chính: giữ mức lạm phát thấp và thị trường lao động ổn định, lành mạnh.

Trong thời kỳ lạm phát phi mã vào những năm 1980, Chủ tịch lúc bấy giờ là Paul Volcker đã thúc đẩy Fed tăng mạnh lãi suất lên mức hai con số để làm chậm đà tăng giá. Những nỗ lực đó đã thành công, nhưng phải trả giá bằng hai cuộc suy thoái.

Ông Powell, người cũng đối mặt với những thách thức về lạm phát trên cương vị Chủ tịch, thường xuyên tham chiếu đến kỷ nguyên Volcker. Trong giai đoạn phục hồi sau đại dịch Covid-19, lạm phát đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Sau những lập luận sai lầm ban đầu cho rằng việc giá cả tăng cao có thể chỉ là "tạm thời" và tăng lãi suất là không cần thiết, ông Powell và các đồng nghiệp đã buộc phải đổi hướng. Họ đã tăng lãi suất từ mức gần bằng 0 vào năm 2022 lên cao tới 5,5% vào tháng 7/2023.

Kể từ khi cuộc xung đột Iran bùng nổ, giá năng lượng leo thang đã đẩy giá cả tăng cao một lần nữa, và một số quan chức Fed cho rằng việc hạ lãi suất sẽ dẫn đến lạm phát tăng vọt. Đồng thời, thị trường lao động vẫn tương đối vững chắc, càng làm suy yếu lý do cắt giảm lãi suất để hạ chi phí vay vốn và kích thích tăng trưởng.

Nếu kỷ nguyên Volcker là kim chỉ nam cho ông Powell, thì ông Warsh có thể đang tìm kiếm những điểm tương đồng với một thời điểm khác trong lịch sử Fed-cuộc cách mạng máy tính cá nhân những năm 1990.

Alan Greenspan, Chủ tịch Fed khi đó, đã bác bỏ lời kêu gọi tăng lãi suất trong thời điểm nhiều người lo ngại nền kinh tế đang phát triển quá nóng. Ông lập luận rằng Mỹ đang trải qua sự bùng nổ về năng suất, nghĩa là tăng trưởng mạnh mẽ khó có thể đi kèm với lạm phát, một nhận định về sau đã được chứng minh là đúng.

Ông Warsh cho biết ông tin rằng đất nước đang đứng trước ngưỡng cửa của một sự bùng nổ năng suất tương tự hiện nay, được dẫn dắt bởi trí tuệ nhân tạo (AI). Nếu đúng như vậy, nó có thể mở đường cho Fed cắt giảm lãi suất mà không làm thổi bùng lạm phát.

Bảng cân đối kế toán 6,7 nghìn tỷ USD

Lãi suất là khía cạnh dễ thấy nhất trong nỗ lực điều tiết nền kinh tế của Fed. Nhưng Ngân hàng Trung ương cũng đóng một vai trò quan trọng khác, đó là một nhà đầu tư.

Fed thường xuyên mua trái phiếu chính phủ, chứng khoán bảo đảm bằng thế chấp và các tài sản khác. Các tài sản này được cân đối bởi cái gọi là nợ phải trả của Fed. Những khoản này chủ yếu bao gồm tiền giấy lưu thông và các khoản tiền gửi của các ngân hàng, còn gọi là "dự trữ".

Trong những thời điểm kinh tế căng thẳng, Fed thường đẩy mạnh đầu tư. Vào đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, Fed đã mua một lượng lớn trái phiếu kho bạc và chứng khoán bảo đảm bằng thế chấp để giúp hạ lãi suất dài hạn-một phần của chính sách được gọi là "nới lỏng định lượng" nhằm giữ cho chi phí vay mượn trong toàn bộ nền kinh tế ở mức hợp lý.

Ông Warsh, khi đó là Thống đốc Fed, ban đầu ủng hộ nỗ lực này. Nhưng sau đó ông thay đổi quan điểm, lập luận rằng Fed đang làm biến dạng các thị trường tài chính. Ông đã từ chức để phản đối vào năm 2011.

Bảng cân đối kế toán của Ngân hàng Trung ương kể từ đó đã phình lớn do một làn sóng nới lỏng định lượng khác trong thời kỳ đại dịch.

Việc cắt giảm hơn 6 nghìn tỷ USD tài sản trên bảng cân đối kế toán của Fed hiện là ưu tiên hàng đầu của ông Warsh. Tuy nhiên, nội bộ vẫn còn những bất đồng về việc có nên thực hiện hay thực hiện như thế nào.

Một kỷ nguyên mới của sự chia rẽ nội bộ

Trong phiên điều trần phê chuẩn về cách điều hành Fed, Warsh cho biết ông ủng hộ "những cuộc họp hỗn loạn hơn" và "những cuộc tranh luận nảy lửa như trong gia đình".

Ông có thể sớm đạt được mong muốn đó. Nhiều thập kỷ có rất ít hoặc không có bất đồng chính thức nào giữa các quan chức hàng đầu của Fed đã kết thúc trong kỷ nguyên Powell.

Một quyết định về lãi suất đòi hỏi sự đồng thuận từ đa số trong số 12 thành viên có quyền biểu quyết thuộc Ủy ban Thiết lập Lãi suất của Fed, bao gồm tất cả 7 Thống đốc hội đồng và một nhóm luân phiên gồm 5 Chủ tịch của các ngân hàng dự trữ khu vực. Các Chủ tịch ngân hàng khu vực theo lịch sử thường có ý kiến trái chiều nhiều hơn so với các Thống đốc, những người vốn hiếm khi phản đối. Nhiệm kỳ của ông Powell đã chứng kiến những sự phản đối từ cả hai phía, và theo các hướng ngược nhau.

Tại cuộc họp cuối cùng của ông Powell trên cương vị chủ tịch vào tháng 4, đã có bốn ý kiến phản đối, mức cao nhất kể từ năm 1992, khi Fed quyết định giữ nguyên lãi suất. Ba chủ tịch khu vực đã ủng hộ quyết định giữ nguyên lãi suất nhưng muốn Fed phát đi tín hiệu rằng bước đi tiếp theo không nhất thiết phải là cắt giảm. (Stephen Miran, Thống đốc sắp mãn nhiệm, đã bỏ phiếu ủng hộ cắt giảm lãi suất).

Sự bất đồng công khai như vậy giữa các quan chức Fed, đặc biệt là các Thống đốc, có thể làm dấy lên lo ngại rằng Ngân hàng Trung ương thiếu sự nhất quán trong các quyết định chính sách tiền tệ.

Quyết định ở lại Hội đồng Thống đốc của ông Powell là một ẩn số khác. Ông cho biết không có ý định làm suy yếu thẩm quyền của tân Chủ tịch, nhưng chỉ riêng sự hiện diện của ông chắc chắn sẽ có sức nặng rất lớn tại Fed, và lá phiếu của ông thậm chí có thể là yếu tố then chốt nếu sự chia rẽ trong nội bộ vẫn tiếp diễn.

(Theo New York Times, Reuters)