Trong kỷ nguyên số, cuộc chiến chống lại các hành vi gian lận tài chính không chỉ dừng lại ở các hàng rào công nghệ bảo mật mà đã chuyển dịch sang cuộc chiến về nhận thức. Theo ông Douglas Matheson, Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và Tuân thủ của HSBC Việt Nam, việc bảo vệ khách hàng đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa giải pháp kỹ thuật và kỹ năng nhận diện rủi ro của từng cá nhân.
Theo báo cáo nghiên cứu, khảo sát an ninh mạng năm 2025 khu vực người dùng cá nhân của Hiệp hội An ninh mạng Việt Nam, năm 2025 là năm đầu tiên ghi nhận số nạn nhân của các vụ lừa đảo trực tuyến giảm xuống. Xu hướng này tiếp tục được duy trì trong năm 2026, với tỷ lệ các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong tổng số vụ phạm tội về trật tự xã hội giảm xuống còn 11% so với 14% của năm ngoái.
Tuy nhiên, sự chuyển dịch từ gian lận không ủy quyền thanh toán – hình thức tội phạm xâm nhập tài khoản trái phép – sang gian lận ủy quyền thanh toán – trường hợp khách hàng tự thực hiện lệnh chuyển tiền do bị thao túng tâm lý – đang đặt ra những thách thức mới. Các đối tượng xấu hiện nay đang tận dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ deepfake để tạo ra các kịch bản lừa đảo tinh vi, từ lừa đảo đầu tư, lừa đảo tình cảm, lừa đảo tống tiền đến các hình thức mạo danh cơ quan, tổ chức uy tín.
Lừa đảo, gian lận ở một khía cạnh nào đó có thể coi là khủng hoảng mang tính cá nhân thường gây ra khó khăn về tài chính, căng thẳng nghiêm trọng và tổn hại lâu dài cho nạn nhân cũng như gia đình họ.
4 lời khuyên bảo vệ tài chính cá nhân
Trao đổi cùng bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Giám đốc Tuân thủ Phòng chống Tội phạm Tài chính của HSBC Việt Nam, các chuyên gia đã đúc kết 4 lời khuyên cốt lõi để người dùng tự bảo vệ mình trong môi trường rủi ro hiện nay:
- Hãy chậm lại: Kẻ gian luôn lợi dụng áp lực thời gian và tâm lý sợ bỏ lỡ. Tương tự chương trình “Take Five to Stop Fraud” (tạm dịch “5 phút chống lừa đảo”) của Vương quốc Anh, mỗi cá nhân cần dừng lại và suy nghĩ một khắc trước khi thực hiện chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin cá nhân.
- Sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm: Cần rà soát kỹ cài đặt quyền riêng tư, tránh dùng chung mật khẩu giữa các nền tảng và thận trọng tối đa với các tin nhắn từ người lạ, bởi đây là nguồn khai thác thông tin chính cho các cuộc “lừa đảo có chủ đích”.
- Không đơn độc: Việc tìm kiếm sự hỗ trợ là vô cùng quan trọng. Chiến dịch “Không Một Mình” của chính phủ Việt Nam năm 2025 là bài học ý nghĩa, nhắc nhở chúng ta nên tìm đến sự giúp đỡ của gia đình, bạn bè hoặc cơ quan chức năng khi nghi ngờ bị đe dọa hoặc áp lực.
- Lan tỏa cảnh báo: Người dùng cần chủ động chia sẻ những kiến thức phòng chống gian lận đến người thân lớn tuổi hoặc nhỏ tuổi trong gia đình, vì đây là những đối tượng dễ bị kẻ gian lợi dụng sự thiếu thông tin hoặc hạn chế về công nghệ.
