Ngày 4/6, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) công bố dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư 19/2025/TT-BTC nhằm đồng bộ với Luật số 56/2024/QH15 và Luật Quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp số 68/2025/QH15.
Số hóa thủ tục, chuẩn hóa tiêu chí giám sát
Một trong những điểm mới đáng chú ý là cho phép doanh nghiệp thực hiện thủ tục công ty đại chúng qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến bằng tài khoản định danh điện tử và căn cước điện tử. Theo dự thảo, các thông tin trên căn cước điện tử có giá trị pháp lý tương đương giấy tờ truyền thống.
UBCKNN cũng sẽ chủ động khai thác dữ liệu đăng ký doanh nghiệp từ Cơ sở dữ liệu quốc gia thay vì yêu cầu doanh nghiệp nộp hồ sơ giấy, qua đó giảm đáng kể thời gian và chi phí thực hiện thủ tục.
Để thống nhất công tác quản lý, dự thảo quy định rõ thời điểm xác định doanh nghiệp không còn đáp ứng điều kiện công ty đại chúng. Đối với trường hợp vi phạm điều kiện về cơ cấu cổ đông, mốc thời gian được tính theo ngày đăng ký cuối cùng trong danh sách cổ đông do Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) lập. Với trường hợp không đáp ứng điều kiện về vốn, thời điểm được xác định theo ngày ký báo cáo tài chính kiểm toán năm gần nhất hoặc văn bản xác nhận vốn chủ sở hữu.
Vốn chủ sở hữu cũng được chuẩn hóa theo chỉ tiêu Mã số 400 trên Báo cáo tình hình tài chính theo Thông tư 99/2025/TT-BTC.
Dự thảo thiết lập cơ chế giám sát theo lộ trình “15 - 1 - 30”. Theo đó, doanh nghiệp phải thông báo cho UBCKNN trong vòng 15 ngày kể từ thời điểm không còn đáp ứng điều kiện công ty đại chúng. Nếu sau 1 năm vẫn chưa khắc phục, doanh nghiệp phải hoàn tất hồ sơ hủy tư cách trong vòng 30 ngày tiếp theo.
Đáng chú ý, UBCKNN được trao quyền chủ động hủy tư cách công ty đại chúng đối với các doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ công bố thông tin kéo dài. Cụ thể, doanh nghiệp không công bố báo cáo tài chính kiểm toán năm hoặc nghị quyết đại hội đồng cổ đông thường niên trong hai năm liên tiếp có thể bị hủy tư cách công ty đại chúng.
Đối với trường hợp doanh nghiệp không tự thực hiện thủ tục, UBCKNN sẽ căn cứ dữ liệu cổ đông do VSDC cung cấp định kỳ hoặc báo cáo tài chính kiểm toán gần nhất để xử lý theo quy định.
Nâng trách nhiệm doanh nghiệp, tăng minh bạch dữ liệu
Dự thảo cũng yêu cầu doanh nghiệp minh bạch hơn về lịch sử vốn điều lệ thông qua mẫu báo cáo mới tại Phụ lục 01. Những doanh nghiệp có thời gian hoạt động từ 10 năm trở lên phải thuyết minh chi tiết các đợt tăng, giảm vốn, phương thức góp vốn và hồ sơ pháp lý liên quan trong tối thiểu 10 năm.
Ban Giám đốc hoặc Tổng giám đốc chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác và trung thực của toàn bộ số liệu báo cáo.
Bên cạnh đó, mẫu danh sách cổ đông mới do VSDC cung cấp sẽ tách bạch rõ nhóm cổ đông lớn và cổ đông nhỏ, tạo cơ sở để UBCKNN giám sát điều kiện về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float).
Dự kiến có hiệu lực trong năm 2026, Thông tư mới sẽ tác động trực tiếp tới nhóm doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng. Theo số liệu UBCKNN công bố hồi tháng 5/2026, hiện còn 67 doanh nghiệp có nguồn gốc Nhà nước chưa đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông và phải hoàn thành lộ trình nâng tỷ lệ free-float tối thiểu lên 10% trước ngày 1/1/2027.
Tại hội thảo “Chiến lược đầu tư 2026” do Chứng khoán Maybank Việt Nam (MSVN) tổ chức đầu năm nay, ông Quản Trọng Thành, Giám đốc Khối Phân tích MSVN, cho rằng nhà đầu tư cần quan tâm nhiều hơn đến chất lượng quản trị và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp thay vì chỉ nhìn vào yếu tố sở hữu Nhà nước. Theo ông, việc theo dõi các doanh nghiệp có nguy cơ bị hủy tư cách đại chúng hoặc hủy đăng ký giao dịch sẽ giúp nhà đầu tư chủ động hơn trong quản trị rủi ro danh mục.
Bài liên quan: Giải bài toán 10% cho chuẩn đại chúng: Áp lực cơ cấu vốn của 11 doanh nghiệp nhà nước
