“Bắt trọn một làn sóng xanh? Đó là cảm giác tuyệt vời nhất, đặc biệt là với những người đang vội,” nam diễn viên Samuel Traum vừa nói vừa mở khóa chiếc xe đạp của mình cạnh một giao lộ ở Copenhagen (Đan Mạch), nơi đang nườm nượp những người đi làm bằng phương tiện hai bánh. “Ngược lại, gặp phải một làn sóng đỏ thì không gì tệ hơn."
Với những ai không sống thành phố Copenhagen thân thiện với xe đạp, "làn sóng xanh" được Traum đề cập ở trên là một hệ thống điều phối giao thông đặc biệt được chính quyền thành phố khởi xướng từ 16 năm trước nhằm khuyến khích thói quen di chuyển bằng xe đạp. Cơ chế vận hành của hệ thống này dựa trên đồng bộ hóa các tín hiệu đèn giao thông trên nhiều tuyến đường trọng yếu, "bật đèn xanh" thông suốt cho những người đi xe đạp vào giờ cao điểm với tốc độ khoảng 20km/h.
Nhân rộng "làn sóng xanh"
Hệ thống "làn sóng xanh" được mở rộng thêm 15 tuyến đường nữa sau khi chính quyền thành phố phê duyệt các điều khoản mới về xe đạp trong ngân sách vào cuối năm ngoái.
“Ý tưởng này rất hay vì thông thường đèn tín hiệu được cài đặt theo tốc độ của ô tô,” Lars, một cư dân 33 tuổi đang đạp xe dọc phố Nørrebrogade - nơi dự án thí điểm đầu tiên bắt đầu, cho biết. “Tôi ước gì hệ thống này mở rộng hơn nữa.”
Giống như nhiều thành phố khác ở Châu Âu, Copenhagen trở thành một thành phố của ô tô sau Thế chiến II. Tuy nhiên, vào những năm 1970, thành phố này bắt đầu "tuyên chiến" lại với nạn kẹt xe bằng các cuộc tuần hành bằng xe đạp quy mô lớn, thúc đẩy chính quyền xây dựng một mạng lưới đường dành riêng cho xe đạp. Một nghiên cứu vào tháng 6/2025 cho thấy nếu tất cả 11.587 thành phố trên toàn cầu đều có mạng lưới đường xe đạp như vậy, tổng lượng khí thải carbon dioxide từ các phương tiện cá nhân sẽ giảm 6%.
Tuy nhiên, giới chức trách thừa nhận rằng ngay cả Copenhagen cũng đang chật vật trong nỗ lực cắt giảm lượng ô tô của những người di chuyển từ ngoại ô vào thành phố. Việc xây dựng các "siêu đường cao tốc cho xe đạp" đã tạo nhiều thuận lợi cho những người di chuyển bằng xe đạp ở ngoại ô, nhưng những cột đèn đỏ lại gây nhiều bất tiện khi vào đến các đường phố nội đô. Đó chính là chỗ các nhà hoạch định giao thông kỳ vọng "làn sóng xanh" sẽ phát huy tác dụng.
“Được tự do đạp xe với tốc độ tốt là điều vô cùng quan trọng,” bà Line Barfod, Thị trưởng phụ trách Công nghệ và Môi trường Copenhagen - thường xuyên băng nhanh qua phố Nørrebrogade để đến tòa thị chính bằng xe đạp hàng ngày, chia sẻ. Bà lập luận rằng có nhiều làn sóng xanh hơn sẽ khuyến khích nhiều người chuyển từ ô tô sang xe đạp.
Việc mở rộng sự điều chỉnh nhỏ này ở các cột đèn giao thông ít gặp phải sự phản đối về mặt chính trị, và những cư dân từng trải nghiệm "làn sóng xanh" đều dành cho biện pháp những lời khen. “Cuộc chiến giữa ô tô và xe đạp chủ yếu nằm ở không gian đỗ xe hơn là việc thay đổi tốc độ,” bà Barfod cho biết.
Nhưng vào những giờ cao điểm, người dân địa phương cho biết văn hóa xe đạp của Copenhagen đang trở thành nạn nhân từ chính sự thành công của nó. "Các làn đường quá đông đúc nên khó có thể tận hưởng một làn sóng xanh không đứt đoạn", theo bà Pia, một người gây quỹ 65 tuổi. Bà thường xuyên di chuyển vào thành phố bằng tàu hỏa và đạp xe về nhà. “Đôi khi đường đông đến mức người đi xe đạp không thể kịp đến cột đèn tiếp theo đúng lúc," bà chia sẻ.
Copenhagen đang cạnh tranh gay gắt với Amsterdam cho danh hiệu thủ phủ xe đạp của Châu Âu, nhưng các thành phố lớn khác như Paris và London cũng đang bắt đầu bắt kịp. Trong một bảng xếp hạng gần đây về mức độ thân thiện với trẻ em khi đi xe đạp, chính quyền thành phố này đạt điểm số khá thấp về tỷ lệ các tuyến đường giới hạn tốc độ 30km/h, dù thủ đô của Đan Mạch đã bắt đầu cải thiện tình hình.
Gói ngân sách dành cho xe đạp trị giá 602 triệu kroner Đan Mạch mới được phê duyệt - nhằm cải thiện các "làn sóng xanh" và tăng lưu lượng người đi xe đạp vào giờ cao điểm - cũng sẽ hướng tới việc xây dựng cây cầu dành cho xe đạp dài nhất cả nước và cải thiện hệ thống chiếu sáng trên các làn đường xe đạp. Thành phố đã lắp đặt 19 “phương tiện đo lường xe đạp” để để theo dõi tốc độ và lưu lượng di chuyển, từ đó tinh chỉnh thời gian đèn tín hiệu phù hợp hơn với thực tế.
Bài học cho thế giới
Gernot Sieg, một nhà khoa học giao thông tại Đại học Münster ở Đức, cho biết các hệ thống như vậy có thể cải thiện lưu lượng giao thông xe đạp, nhưng chúng chưa được phổ biến rộng rãi, một phần vì người đi xe đạp thường di chuyển với các tốc độ khác nhau. Tại một số thành phố của Hà Lan như Enschede, đèn giao thông có các hệ thống tinh vi hơn, có thể phát hiện người đi xe đạp đang đến gần và ưu tiên chuyển sang đèn xanh cho họ.
Ông Sieg nhận định giải pháp tốt nhất vẫn là các đường cao tốc dành riêng cho xe đạp không hề giao cắt với ô tô. “Sẽ tốt hơn nếu có các các làn đường để người đi xe đạp không phải băng qua các con đường có ô tô chạy,” ông nêu rõ.
Giảm thiểu di chuyển bằng ô tô và vận động cơ thể nhiều hơn trên những chiếc xe đạp là cách hiệu quả để bảo vệ thêm nhiều tính mạng cũng như môi trường. Khoảng 20.000 người thiệt mạng vì tai nạn đường bộ hàng năm ở Liên minh Châu Âu (EU), và những thành quả đạt được từ các tiêu chuẩn an toàn tốt hơn đang bị đe dọa bởi sự bùng nổ của những chiếc ô tô cỡ lớn - vốn gây ra lực tác động mạnh hơn nhiều khi va chạm với cơ thể con người.
Tại các thành phố, nguy cơ ô nhiễm môi trường từ ô tô gia tăng từ các hạt độc hại do phương tiện giao thông thải ra khi đốt xăng và khi lốp xe ma sát với mặt đường nhựa.
Đối với bà Leena Ylä-Mononen, người chuyển từ Helsinki đến Copenhagen hai năm trước để lãnh đạo Cơ quan Môi trường Châu Âu, thành phố này là một bài học cho các nơi khác có thể noi theo - ngay cả khi điều đó ban đầu có vẻ đáng sợ. Bà đã mất tới 5 tháng trước khi dám leo lên xe đạp và hòa mình vào những làn đường chật ních di chuyển nhanh.
“Để hòa mình vào dòng chảy đó, tôi đã mất một khoảng thời gian - nhưng đó thực sự là cách di chuyển thoải mái nhất. Tất nhiên, một phần cũng vì đây là một thành phố bằng phẳng và không có nhiều đồi dốc. Nhưng chúng tôi có gió, nên bạn vẫn phải đạp xe khá cật lực đấy.”
(Theo Guardian, PNAS)
