Thị trường vàng bước vào quý II/2026 với một nghịch lý đáng chú ý: Giá duy trì ở vùng cao lịch sử bất chấp những đợt bán ra quy mô lớn từ một số ngân hàng trung ương. Diễn biến này không chỉ phản ánh sức mạnh của kim loại quý, mà còn cho thấy những căng thẳng ngày càng rõ hơn trong hệ thống tiền tệ toàn cầu.
Vàng, Thổ Nhĩ Kỳ và vết rạn trong trật tự tiền tệ
Ở vùng 4.700-4.900 USD/ounce trong nửa cuối tháng 4/2026, sau khi từng chạm đỉnh 5.589 USD/ounce hồi tháng 1, vàng không còn đơn thuần được nhìnn hận như là một tài sản phòng thủ. Trong bối cảnh hiện tại, kim loại quý này càng được xem như thước đo của niềm tin, hoặc sự suy giảm niềm tin, đối với tiền pháp định.
Diễn biến tại Thổ Nhĩ Kỳ trong tháng 3/2026 là một ví dụ đáng chú ý cho vai trò của vàng trong khủng hoảng tiền tệ.
Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ đã cắt giảm gần 58,4 tấn vàng chỉ trong hai tuần giữa tháng 3/2026, đồng thời bán trực tiếp 52 tấn và đưa thêm 79 tấn vào các hợp đồng hoán đổi (swaps) để huy động USD. Động thái này diễn ra trong bối cảnh đồng Lira (TRY) mất giá mạnh, khi tỷ giá USD/TRY vượt 43,50, tương đương mức giảm hơn 12% trong thời gian ngắn.
Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô bán ra, mà còn ở mục đích sử dụng. Vàng đã được chuyển hóa trực tiếp thành thanh khoản ngoại tệ để can thiệp thị trường, cho thấy các công cụ tiền tệ truyền thống có thể đã chịu áp lực lớn trong giai đoạn biến động tỷ giá mạnh.
Việc USD/TRY sau đó hạ nhiệt về vùng 39 cho thấy biện pháp này đem lại hiệu quả ngắn hạn nhất định. Tuy nhiên, diễn biến này cũng đặt ra một câu hỏi lớn: Nếu vàng trở thành “tuyến phòng thủ cuối cùng” thì phần còn lại của hệ thống tiền tệ đang chịu áp lực ở mức nào?
Bước ngoặt dự trữ: Vàng vượt trái phiếu Mỹ
Một trong những thay đổi đáng chú ý của năm 2026 là sự dịch chuyển trong cấu trúc dự trữ toàn cầu.
Lần đầu tiên kể từ năm 1996, giá trị vàng do các ngân hàng trung ương nắm giữ đã ngang bằng, thậm chí vượt giá trị trái phiếu Chính phủ Mỹ trong danh mục dự trữ. Đây không chỉ là một cột mốc kỹ thuật, mà còn là tín hiệu cho thấy xu hướng tái định vị chiến lược trong quản trị dự trữ quốc gia.
Trong khi các nền kinh tế phát triển vẫn duy trì lượng vàng lớn mang tính lịch sử, lực cầu mới lại đến nhiều hơn từ các nền kinh tế mới nổi. Năm 2025 ghi nhận mức mua ròng kỷ lục 863 tấn. Trong hai tháng đầu năm 2026, các ngân hàng trung ương mua ròng thêm 32 tấn. Theo World Gold Council, lượng mua ròng trong cả năm 2026 có thể đạt khoảng 750-850 tấn.
Các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Ba Lan hay Singapore tiếp tục dẫn dắt xu hướng này, phần lớn trong bối cảnh đồng nội tệ suy yếu so với USD. Trong trường hợp này, vàng không chỉ là tài sản dự trữ mà còn là công cụ ổn định vĩ mô.
Sự dịch chuyển này phản ánh một thực tế: Niềm tin vào các tài sản định danh bằng USD không còn mang tính tuyệt đối như trước.
Vòng xoáy áp lực tại các nền kinh tế mới nổi
Giá vàng cao có thể tạo ra một vòng phản hồi bất lợi đối với nhiều nền kinh tế đang phát triển.
Ở cấp độ vĩ mô, việc tích lũy vàng đồng nghĩa với sử dụng ngoại tệ mạnh, chủ yếu là USD. Khi giá vàng tăng, chi phí tích lũy dự trữ cũng tăng theo, qua đó làm xói mòn nguồn lực ngoại hối. Hệ quả là đồng nội tệ chịu thêm áp lực giảm giá, kéo theo rủi ro lạm phát nhập khẩu gia tăng.
Ở cấp độ vi mô, xu hướng nắm giữ vàng trong dân cư có thể làm suy yếu dòng vốn chảy vào khu vực sản xuất. Khi kỳ vọng lạm phát tăng, hành vi phòng thủ tài sản trở nên phổ biến hơn, làm giảm hiệu quả phân bổ vốn trong nền kinh tế.
Hai yếu tố này kết hợp tạo thành một vòng xoáy: Nội tệ yếu, lạm phát tăng, nhu cầu vàng đi lên, rồi tiếp tục gây áp lực lên nội tệ.
Thị trường hai lớp: Dòng vốn tài chính và nhu cầu dự trữ
Một đặc điểm nổi bật của thị trường vàng hiện tại là sự tách biệt giữa hai dòng vốn.
Tính từ đầu tháng đến ngày 27/03/2026, các quỹ ETF vàng tại Bắc Mỹ ghi nhận dòng vốn rút ròng khoảng 12 tỷ USD, phản ánh hoạt động chốt lời sau giai đoạn tăng giá mạnh. Tuy nhiên, lực bán này nhanh chóng được hấp thụ bởi nhu cầu mua vào từ các ngân hàng trung ương, đặc biệt tại châu Á và Ba Lan. Theo dữ liệu của WGC, riêng các ngân hàng trung ương châu Á mua vào gần 85 tấn, Ba Lan mua ròng gần 11 tấn.
Kết quả là cấu trúc thị trường hình thành hai lớp khá rõ. Lớp thứ nhất là dòng vốn tài chính ngắn hạn, nhạy cảm với lợi suất, biến động giá và tâm lý thị trường. Nhóm này bao gồm các quỹ đầu tư ủy thác ETFs, ngân hàng đầu tư, tổ chức kinh doanh vàng và nhà giao dịch ngắn hạn.
Lớp thứ hai là dòng cầu dự trữ dài hạn, ít nhạy cảm với biến động trong ngắn hạn. Nhóm này chủ yếu ngân hàng trung ương, các quỹ đầu tư quốc gia và các tổ chức tài chính quốc tế như IMF, BIS.
Sự tương tác giữa hai lớp dòng tiền này tạo ra những pha biến động mạnh: Các nhịp giảm sâu do dòng vốn tài chính rút ra có thể nhanh chóng được cân bằng khi dòng cầu dự trữ tham gia trở lại.
Vàng không chỉ là tài sản, mà là tín hiệu hệ thống
Diễn biến của vàng trong năm 2026 cho thấy vai trò của kim loại quý đã vượt ra ngoài phạm vi của một tài sản phòng thủ truyền thống.
Việc các ngân hàng trung ương gia tăng tích trữ, cùng với những trường hợp phải sử dụng vàng để ổn định tiền tệ, phản ánh mức độ căng thẳng ngày càng rõ hơn trong hệ thống tài chính toàn cầu. Ở cấp độ sâu hơn, vàng đang đóng vai trò như một “chỉ báo niềm tin", nơi biến động giá không chỉ phản ánh cung cầu, mà còn phản ánh kỳ vọng của thị trường về độ bền vững của tiền pháp định.
Trong bối cảnh đó, câu hỏi không còn chỉ là liệu vàng có tiếp tục tăng hay không. Vấn đề lớn hơn là hệ thống tiền tệ toàn cầu đang dịch chuyển theo hướng nào, và vàng đang phản ánh điều gì về sự dịch chuyển đó.
Trả lời Kitco trong tháng 4, Michael Harris - nhà phân tích kỹ thuật tại EBC Financial Group cho rằng sự dịch chuyển từ dự trữ bằng USD sang vàng không còn là một dự báo, mà đã trở thành một xu hướng.
Một số tổ chức tài chính lớn tiếp tục đưa ra các kịch bản giá vàng ở vùng cao. Deutsche Bank đặt mục tiêu 6.000 USD/ounce, JPMorgan đưa ra mức 6.300 USD/ounce, Goldman Sachs dự báo 5.400 USD/ounce, trong khi Societe Generale cho rằng mốc 6.000 USD/ounce là một kịch bản tương đối thận trọng.
Diễn biến giá vàng/USD từ năm 2025 đến hiện tại. Nguồn: Trading View
