Sự gián đoạn nguồn cung dầu và khí đốt qua eo biển Hormuz do chiến sự giữa Mỹ-Israel và Iran đã đẩy giá năng lượng toàn cầu lên cao đáng kể. Tuy nhiên, xung đột không chỉ ảnh hưởng đến nhiên liệu. Nhiều loại hóa chất, gas và các sản phẩm quan trọng khác cũng phải đi qua eo biển Hormuz để vào chuỗi cung ứng quốc tế.
Giá của nhiều loại hàng hóa, từ thực phẩm, smartphone (điện thoại thông minh) đến dược phẩm, có thể bị ảnh hưởng khi số lượng tàu đi qua Eo biển Hormuz giảm mạnh từ hơn 100 tàu mỗi ngày trước xung đột xuống chỉ còn giỏ nhọt.
Dưới đây là những mặt hàng có thể bị ảnh hưởng.
Phân bón (Thực phẩm)
Sản phẩm hóa dầu vốn được chiết xuất từ dầu mỏ và khí đốt. Các nước ở Vùng Vịnh là những nhà sản xuất lớn sản phẩm này để xuất khẩu. Và một trong những sản phẩm quan trọng nhất là phân bón, rất cần thiết cho sản xuất nông nghiệp toàn cầu. Theo Liên Hợp Quốc (LHQ), khoảng một phần ba lượng phân bón thế giới, chẳng hạn như urê, kali, amoniac và phốt phát, thường đi qua eo biển Hormuz.
Dữ liệu từ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cho thấy, kể từ khi xung đột bắt đầu, lượng hàng hóa liên quan đến phân bón xuất khẩu qua tuyến đường thủy huyết mạch này sụt giảm nghiêm trọng.
Các nhà phân tích cảnh báo tình trạng thiếu hụt các loại phân bón có thể đặc biệt gây ảnh hưởng tới sản xuất nông nghiệp hiện nay vì tháng 3 và tháng 4 là mùa trồng trọt của Bắc Bán cầu. Việc nông dân thiếu hụt phân bón vào thời điểm này sẽ ảnh hưởng đến năng suất vào cuối năm.
Theo các nhà nghiên cứu tại Viện Kiel "eo biển bị đóng cửa dù trong thời gian tương đối ngắn vẫn có thể làm gián đoạn toàn bộ mùa trồng trọt, gây hậu quả về an ninh lương thực kéo dài lâu sau khi eo biển được mở lại". Nghiên cứu của Viện cho thấy việc đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz có thể đẩy giá lúa mì toàn cầu lên 4,2% và giá rau quả lên 5,2%. Theo ước tính, các nền kinh tế bị ảnh hưởng nặng nề nhất về mức tăng chung của giá thực phẩm sẽ là Zambia (31%), Sri Lanka (15%), Đài Loan (12%) và Pakistan (11%).
Nga thường cung cấp khoảng một phần năm lượng phân bón xuất khẩu toàn cầu và các nhà phân tích cho rằng nước này có khả năng tăng sản lượng để lấp đầy khoảng trống. Đặc phái viên cấp cao của Tổng thống Nga Vladimir Putin, ông Kirill Dmitriev, cho biết Nga - một nhà sản xuất lớn các mặt hàng như phân bón - đang "ở vị thế thuận lợi".
Heli (Vi mạch)
Một phần ba các chuyến hàng khí heli toàn cầu thường đến từ Qatar và đi qua eo biển Hormuz. Heli là phụ phẩm của quá trình sản xuất khí đốt tự nhiên và được sử dụng trong sản xuất tấm bán dẫn, sau đó được chế tạo thành vi mạch dùng trong máy tính, xe và các thiết bị gia dụng. Heli cũng được sử dụng để làm mát nam châm trong máy quét Cộng hưởng từ (MRI) dùng trong bệnh viện.
Nhà máy Ras Laffan của Qatar, nơi sản xuất khí này, đã ngừng hoạt động sau các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran. Chính phủ Qatar cảnh báo rằng sẽ mất 3-5 năm để sửa chữa thiệt hại, làm dấy lên lo ngại về nguồn cung.
Vào năm 2023, Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ đã cảnh báo về tình trạng "tăng giá đột biến" nếu nguồn cung heli toàn cầu bị gián đoạn. Các nhà phân tích cảnh báo về tác động dây chuyền của việc phong tỏa Eo biển Hormuz có thể là sự tăng giá một loạt các công nghệ tiên tiến, từ điện thoại thông minh đến các trung tâm dữ liệu.
Prashant Yadav, một nghiên cứu sinh cấp cao về sức khỏe toàn cầu tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, nhận định giá MRI có thể bị đẩy lên do tình trạng thiếu heli kéo dài.
"Máy MRI cần khoảng 1.500 đến 2.000 lít heli để làm mát nam châm. Mọi người hay nghĩ rằng heli chủ yếu được sử dụng trong các trung tâm dữ liệu, bán dẫn và làm mát cho ngành công nghiệp AI và dữ liệu. Nhưng chúng ta không thể quên rằng heli khá quan trọng đối với MRI và những hoạt động y tế khác," ông nói.
Các dẫn xuất từ hóa dầu (Dược phẩm)
Các dẫn xuất từ hóa dầu, như metanol và etylen, là nguyên liệu quan trọng trong sản xuất dược phẩm toàn cầu, bao gồm thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh và vắc-xin. Các nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh - Saudi Arabia, Qatar, Oman, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Kuwait và Bahrain - ước tính chiếm khoảng 6% năng lực sản xuất hóa dầu toàn cầu.
Những quốc gia này chủ yếu sử dụng eo biển Hormuz để xuất khẩu các hóa chất này ra thế giới, trong đó khoảng một nửa đến châu Á. Ấn Độ sản xuất một phần năm lượng xuất khẩu dược phẩm gốc (không có thương hiệu) của thế giới, phần nhiều trong số đó được đưa đến Mỹ và châu Âu. Nhiều loại thuốc này cũng thường được vận chuyển bằng đường hàng không đến thị trường toàn cầu qua các sân bay trung tâm Vùng Vịnh, đặc biệt là Dubai, vốn đã bị gián đoạn nghiêm trọng do xung đột.
Một số nhà phân tích cảnh báo về khả năng giá dược phẩm cho các hộ gia đình cao hơn do sự gián đoạn ở Eo biển Hormuz.
Lưu huỳnh (Kim loại/Pin)
Lưu huỳnh là một phụ phẩm khác của quá trình chế biến dầu thô và khí đốt tự nhiên, được sản xuất với số lượng lớn để xuất khẩu ở vùng Vịnh. Khoảng một nửa lượng lưu huỳnh thông thương qua đường biển toàn cầu thường đi qua eo biển Hormuz.
Công dụng chính của lưu huỳnh là làm phân bón nông nghiệp, nhưng hóa chất này cũng rất quan trọng đối với sản xuất kim loại. Lưu huỳnh được dùng để làm axit sunfuric, được sử dụng để chế biến đồng, coban và niken và cũng để chiết xuất liti.
Tất cả kim loại này đều cần thiết trong sản xuất pin, được sử dụng trong mọi thứ, từ các thiết bị gia dụng đến xe điện đến khí tài quân sự như máy bay không người lái.
Các nhà phân tích cảnh báo nếu nguồn cung lưu huỳnh vẫn bị gián đoạn, sau cùng có thể làm tăng giá các sản phẩm có chứa pin.
(Theo BBC)
