Các tài xế giao hàng từ nhiều nền tảng khác nhau, bao gồm Taobao Flash Buy và Meituan, đang chờ đơn hàng mới tại Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 12/11/2025. Ảnh: Getty Images
Theo nhiều nguồn tin từ truyền thông nhà nước, cuộc điều tra nhiều kịch tính bắt đầu vào mùa hè năm 2025 khi một người đàn ông họ Liu ở Bắc Kinh, nhận được chiếc bánh sinh nhật trang trí bằng bông hoa không ăn được.
Ông Liu đặt chiếc bánh thông qua một nền tảng giao hàng trực tuyến. Không hài lòng với sản phẩm, ông phản ánh lên chính quyền địa phương. Những gì cơ quan quản lý phát hiện ra là một chuỗi tiệm bánh giả mạo với gần 400 địa điểm, hoạt động bằng giấy phép kinh doanh thực phẩm giả và không hề có cửa hàng thực sự nào.
Mức phạt kỷ lục 528 triệu USD
Vụ việc đã kích hoạt một cuộc thanh tra toàn diện trên phạm vi cả nước và phơi bày một chuỗi cung ứng thực phẩm "bóng tối". Trong đó, một người bán sẽ nhận tiền từ khách hàng, sau đó đăng đơn hàng lên một nền tảng trung gian để các nhà sản xuất khác đấu thầu. Bên nào đưa ra mức giá thấp nhất sẽ được chọn để thực hiện đơn hàng, không có ràng buộc nào về chất lượng lẫn an toàn vệ sinh thực phẩm.
Tổng cộng hơn 67.000 "nhà cung cấp ma" như vậy bị phanh phui, với hơn 3,6 triệu chiếc bánh đã được bán ra, theo Tân Hoa Xã.
Tuần trước, cơ quan quản lý thị trường Trung Quốc (Tổng cục Quản lý Thị trường Nhà nước) kết luận 7 nền tảng giao hàng lớn - bao gồm PDD (công ty mẹ của Temu), Alibaba, Douyin của ByteDance, Meituan và JD.com - đã không bảo vệ khách hàng thấu đáo và không xác minh đúng giấy phép của các nhà cung cấp thực phẩm. Cơ quan này đã áp mức phạt kỷ lục với tổng số tiền 3,6 tỷ Nhân dân tệ (528 triệu USD) - mức phạt lớn nhất kể từ khi Luật An toàn Thực phẩm của nước này được sửa đổi vào năm 2015.
Cuộc điều tra kéo dài 10 tháng làm nổi bật lên nỗ lực của Bắc Kinh nhằm trấn áp cuộc cạnh tranh giá cả khốc liệt. Xu hướng này đã thúc đẩy các công ty vào một vòng lặp tự hủy, ưu tiên giảm giá trên nền tảng nhưng đánh đổi bằng an toàn thực phẩm
Tại Trung Quốc, xu hướng này được gọi là "nội quyển" (involution). Những cuộc chiến giá cả gay gắt đã lan rộng ra nhiều ngành công nghiệp trong những năm gần đây, từ xe điện đến tấm pin năng lượng mặt trời. Xu hướng này làm trầm trọng thêm vấn đề giảm phát của Trung Quốc và gây áp lực lên nền kinh tế khi giá cả sụt giảm và tiêu dùng suy yếu.
Bắc Kinh khởi động một chiến dịch chống "nội quyển" trong năm 2025, cam kết kiềm chế các hành vi thiếu lành mạnh này trong toàn bộ nền kinh tế. Tháng trước, tờ Economic Daily đăng một bài bình luận kêu gọi chấm dứt các cuộc chiến giá cả trong ngành giao đồ ăn. Bài viết nhận định: "Các doanh nghiệp thực phẩm và đồ uống đã bị buộc phải hy sinh chất lượng và cắt giảm lợi nhuận, đẩy toàn bộ ngành vào một vòng xoáy thua lỗ luẩn quẩn chỉ để có giao dịch."
Flora Chang, một chuyên gia phân tích tại công ty dịch vụ tài chính S&P Global Ratings, nói với CNN rằng sự can thiệp chủ động của chính phủ đã có tác động ban đầu trong kiềm chế cạnh tranh không lành mạnh. Tuy nhiên, các nền tảng có thể tìm ra những cách khác để cạnh tranh, bao gồm dùng các hình thức trợ cấp khác.
"Tuy nhiên, các khoản tiền phạt đang mở đường cho các nền tảng cạnh tranh nhiều hơn về chất lượng... Nhìn chung, điều này cho thấy giai đoạn tồi tệ nhất của cuộc cạnh tranh không lành mạnh có thể đã ở lại phía sau, mặc dù con đường phục hồi lợi nhuận vẫn còn xa vời," bà Chang nhận định.
Trong trường hợp cụ thể được Tân Hoa Xã đăng tải, một người tiêu dùng trả 252 nhân dân tệ (35 USD) đặt mua một chiếc bánh có đường kính 15 cm. Tuy nhiên, đơn hàng này được âm thầm bán lại qua một nền tảng trung gian, nơi các nhà cung cấp đấu thầu ở mức 100, 90 và 80 nhân dân tệ, và người trả thấp nhất sẽ thắng. Kết quả là "thương nhân ma" bỏ túi gần một nửa số tiền khách hàng trả, trong khi nền tảng giao hàng thu phí dịch vụ 20% - còn lại cho người làm bánh thực sự chỉ 30% cùng biên lợi nhuận cực mỏng.
Han Bing, một quan chức của Tổng cục Quản lý Thị trường Nhà nước, nói với Tân Hoa Xã: "Đây không phải là một vi phạm nhỏ, mà là một hình thức hoạt động bất hợp pháp mới - một hình thức đã được công nghiệp hóa và mở rộng quy mô."
Chống đối điều tra
Theo tờ China Quality Daily, trong quá trình điều tra, các cơ quan quản lý đã vấp phải sự bất hợp tác từ nhân viên của các nền tảng giao hàng.
Chẳng hạn, ở cuộc điều tra một trong những dịch vụ giao đồ ăn lớn nhất nước này, người đứng đầu bộ phận an ninh đã dẫn một nhóm người xông vào địa điểm điều tra, xô đẩy các nhân viên thực thi pháp luật một cách bạo lực. Vài ngày sau đó, một giám đốc điều hành đã đột ngột ngã gục trong khi bị thẩm vấn và được xe cấp cứu đưa đi. Kết luận sau đó của bác sĩ cho thấy người này không gặp vấn đề sức khỏe nghiêm trọng nào.
Các điều tra viên mô tả những tình tiết này là một phần trong các hình thức cản trở thực thi pháp luật. Ngay cả khi các công ty khác không trực tiếp đối đầu, họ vẫn trì hoãn, chống đối việc bàn giao dữ liệu hoặc cung cấp thông tin không đầy đủ cho chính quyền.
Một bảng quảng cáo của PDD Holdings Inc. tại Thượng Hải, Trung Quốc. Ảnh: Bloomberg
Trong số 7 công ty vi phạm, cơ quan quản lý thị trường đã áp mức phạt nặng nhất đối với PDD, lên tới 1,5 tỷ nhân dân tệ (221 triệu USD), viện dẫn lý do "gã khổng lồ" thương mại điện tử này liên tục từ chối cung cấp thông tin liên quan, nộp tài liệu giả mạo và đôi khi có hành vi chống đối bạo lực đối với hoạt động thực thi pháp luật.
Phía PDD cho biết sẽ tuân thủ các hình phạt, đồng thời cam kết lấy đây làm bài học để cải thiện hoạt động của mình. Alibaba, Douyin, Meituan và JD đưa ra các tuyên bố tương tự, nói rằng họ chân thành chấp nhận các hình phạt và sẽ tăng cường tuân thủ cũng như quản trị để loại bỏ các hành vi sai trái.
(Theo CNN)
