SpaceX hôm 11/6 định giá cho đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất từ trước đến nay tại Mỹ ở mức 135 USD/cổ phiếu. Mức giá này biến nhà sản xuất tên lửa và tàu vũ trụ của tỷ phú Elon Musk trở thành một trong những công ty có giá trị nhất thế giới.
Đợt IPO huy động số vốn kỷ lục 75 tỷ USD thông qua bán ra 555,56 triệu cổ phiếu, định giá nhà cung cấp dịch vụ vũ trụ, vệ tinh và trí tuệ nhân tạo (AI) này ở mức 1.770 tỷ USD - một con số kỷ lục đối với một đợt IPO. Tuần trước, nhiều tờ báo cũng đã đưa tin về việc công ty đang thiết lập mức giá mục tiêu là 135 USD.
Việc chốt giá hôm 11/6 là cột mốc khép lại nỗ lực kéo dài nhiều tháng qua, hiện thực hóa dự án đầy tham vọng nhất từ trước đến nay của người đàn ông giàu nhất hành tinh. Đáng chú ý, ông Elon Musk đã đảo lộn hàng loạt quy tắc tài chính truyền thống, bất chấp việc một số nhà phân tích vẫn hoài nghi liệu mức định giá ngất ngưởng này có hợp lý hay không.
Khi bắt đầu được giao dịch trên sàn Nasdaq vào ngày 12/6, SpaceX sẽ xếp thứ 7 trong số các công ty niêm yết tại Mỹ, mặc dù công ty này đã thua lỗ vào năm ngoái và doanh thu vẫn kém xa so với các doanh nghiệp vốn hóa siêu lớn (mega-cap) khác.
Mức định giá này đặt SpaceX ở vị thế cao hơn nhiều công ty thuộc đa dạng lĩnh vực như JPMorgan Chase, Berkshire Hathaway và Eli Lilly, cũng như các gã khổng lồ công nghệ như Meta Platforms và chính hãng xe điện Tesla của ông Musk.
Adam Sarhan, Giám đốc điều hành (CEO) của 50 Park Investments tại New York, nhận định: "Thử thách thực sự sẽ là cách thị trường hấp thụ đợt IPO này trong vài tuần tới, chứ không chỉ trong một ngày. Mức định giá này tương đối vừa vặn - không quá nóng, cũng không quá lạnh. Rõ ràng là các nhà đầu tư cá nhân đang mua vào và ở giai đoạn này, họ là một yếu tố cấu thành rất lớn. Chúng ta cần theo dõi động lực duy trì sau ngày giao dịch đầu tiên."
Thương vụ này đã phá vỡ kỷ lục đợt IPO lớn nhất lịch sử trước đó của gã khổng lồ dầu khí nhà nước Saudi Aramco (đơn vị đã huy động được 25,6 tỷ USD trên sàn giao dịch Riyadh vào tháng 12/2019, định giá công ty ở mức 1.710 tỷ USD). Nếu điều chỉnh theo lạm phát, Aramco khi đó đã huy động được 33,2 tỷ USD với giá trị vốn hóa đạt 2.210 tỷ USD.
Mức định giá 1.770 tỷ USD của SpaceX, dựa trên 13,08 tỷ cổ phiếu đang lưu hành, có thể tăng thêm nếu các tổ chức bảo lãnh phát hành thực hiện quyền mua quá hạn (greenshoe option) để bán thêm cổ phiếu - một quyết định thường được đưa ra trong vòng 30 ngày sau khi chào bán.
Lối đi riêng của Elon Musk
SpaceX đã thông báo giá IPO ngay sau 15h ngày 11/6, theo giờ địa phương (tức 2h sáng 12/6 theo giờ Việt Nam), khi cuộc họp định giá với các ngân hàng kết thúc và thị trường chứng khoán Mỹ vẫn đang mở cửa, thông qua một tài liệu nộp lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC).
Nửa tiếng sau, SpaceX mới phát đi thông cáo báo chí. Thông thường, các cuộc họp định giá và công bố giá IPO chỉ diễn ra sau khi phiên giao dịch chính thức đóng cửa lúc 16h, do các tổ chức phát hành chứng khoán lo ngại các sự kiện vĩ mô hoặc tin tức làm biến động giá sẽ ảnh hưởng đến việc bán cổ phiếu trong giờ giao dịch.
Cách truyền thông này là ví dụ mới nhất cho thấy ông Musk đang thực hiện màn chào sân Phố Wall rầm rộ nhất theo những quy tắc của riêng mình. SpaceX đã dành riêng 30% lượng cổ phiếu cho các nhà đầu tư cá nhân - một tỷ lệ lớn đến mức bất thường - và tự quyết định giá chào bán hôm 11/6 trước cả khi thực hiện chuỗi sự kiện giới thiệu (roadshow) mà các chủ ngân hàng và nhà đầu tư từ lâu vẫn dùng để đàm phán các điều khoản IPO.
"Việc định giá của SpaceX thực sự là hiện tượng chưa từng có tiền lệ. Tôi chưa bao giờ thấy mức giá được công bố trực tiếp thay vì quy trình thiết lập giá dựa trên sổ lệnh nhu cầu thông thường", Rick Meckler, đối tác tại Cherry Lane Investments ở New Jersey, cho biết. "Họ tập trung quá nhiều vào khối cá nhân, những người có lẽ hơi thờ ơ với cấu trúc định giá."
Ông Musk cũng thúc đẩy việc đưa cổ phiếu vào các chỉ số chứng khoán sớm (với kết quả trái chiều) nhằm tạo ra một tệp người mua rộng lớn hơn cho cổ phiếu SpaceX, đồng thời cấu trúc bộ máy quản trị doanh nghiệp để duy trì quyền kiểm soát tối cao của nhà sáng lập. Sau đợt IPO, ông sẽ nắm giữ tới 82% quyền biểu quyết tại SpaceX.
Thị trường IPO tại Mỹ được dự báo sẽ phục hồi mạnh mẽ trong năm nay sau giai đoạn biến động trước đó. Goldman Sachs dự báo tổng số vốn huy động được có thể tăng gấp bốn lần, đạt mức kỷ lục 160 tỷ USD vào năm 2026, được thúc đẩy bởi một danh sách chờ (pipeline) chất lượng không chỉ bao gồm SpaceX mà còn có các công ty AI tạo đình đám như OpenAI và Anthropic.
Doanh thu của SpaceX phụ thuộc lớn vào Starlink
Tuần trước, SpaceX cho biết công ty đã ký kết một thỏa thuận dịch vụ đám mây dài hạn với Google của Alphabet, giúp đảm bảo năng lực tính toán trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Được thành lập vào năm 2002, SpaceX xác định sứ mệnh là "xây dựng các hệ sinh thái và công nghệ cần thiết để đưa sự sống lên đa hành tinh, thấu hiểu bản chất thực sự của vũ trụ và mở rộng ánh sáng của nhận thức đến các vì sao." SpaceX tuyên bố cơ hội thị trường của họ lên tới 28.500 tỷ USD - một con số được công ty này đánh giá là lớn nhất trong lịch sử nhân loại.
Công ty cho biết mảng vận hành không gian chiếm hơn 4/5 tổng khối lượng hàng hóa được phóng lên quỹ đạo trong ba năm qua, trong khi đơn vị Internet Starlink đang kết nối "hàng triệu khách hàng cá nhân, doanh nghiệp và chính phủ trên khắp 164 quốc gia, vùng lãnh thổ và các thị trường khác." Starlink hiện đóng góp phần lớn doanh thu cho SpaceX.
Phần lớn thị trường mục tiêu giả định của công ty đến từ xAI - công ty trí tuệ nhân tạo vốn đang bị xem là tụt hậu so với OpenAI và Anthropic. Dù vậy, SpaceX khẳng định sự kết hợp giữa cơ sở hạ tầng tính toán AI, mô hình riêng và quyền truy cập vào dữ liệu thời gian thực trên nền tảng X "tạo ra lợi thế chiến lược rõ rệt."
"Các dự báo tài chính vẫn chưa chắc chắn do công ty phụ thuộc quá nhiều vào các hợp đồng lớn từ chính phủ," Kim Forrest, Giám đốc đầu tư tại Bokeh Capital Partners nhận định. "Những người mua cổ phiếu này đang mua vào tương lai và kỳ vọng nhân loại thoát khỏi Trái Đất - chứ không hẳn là đang đầu tư vào một doanh nghiệp."
Những rào cản đối với công ty ở mức định giá khổng lồ này bao gồm nỗ lực từ các đối thủ cạnh tranh như Blue Origin của Jeff Bezos trong việc đẩy nhanh thương mại hóa không gian và giành các hợp đồng chính phủ, nhằm khai phá các thị trường mới ngoài Trái Đất.
Các nhà đầu tư sẽ có cơ hội chứng kiến phản ứng của thị trường bắt đầu từ ngày 12/6. Nhiều nhà phân tích kỳ vọng cổ phiếu này sẽ mở phiên giao dịch vào buổi chiều, do quy mô lớn và tính chất phức tạp của thương vụ.
"Phần lớn các đợt IPO sẽ tăng mạnh trong khoảng 10-15%, và thương vụ này lại có quá nhiều sự kỳ vọng truyền thông. Vì vậy, tôi nghĩ bất kỳ mức tỷ suất sinh lời nào thấp hơn 10% sẽ là một sự thất vọng," Matt Kennedy, chiến lược gia cấp cao tại Renaissance Capital, nhận xét. "Ngược lại, nếu cổ phiếu tăng vọt hơn 50%, điều đó chứng tỏ cổ phiếu đang được giao dịch thuần túy bằng sự thổi phồng cường điệu."
Goldman Sachs, Morgan Stanley, BofA Securities, Citigroup và J.P. Morgan là các bên đồng quản lý sổ lệnh cho đợt IPO này.
(Theo Reuters, New York Times)
