Vào năm 2011, khi Trevor Hise chuẩn bị tốt nghiệp đại học, cha mẹ mong anh sớm ổn định công việc ở một nơi như General Electric. Nhưng Hise đã trúng tuyển thực tập tại một startup (công ty khởi nghiệp) anh yêu thích. Bất chấp lời khuyên của cha mẹ, anh đã ở lại làm việc toàn thời gian tại công ty non trẻ đó suốt 12 năm tiếp theo.
Startup đó chính là SpaceX của Elon Musk.
Tới nay, Hise đang sở hữu hơn 100.000 cổ phiếu SpaceX tích lũy được trong thời gian làm việc tại đây. Công ty sản xuất tên lửa khổng lồ này dự kiến IPO vào ngày 12/6 với mức giá 135 USD/cổ phiếu, khối cổ phiếu SpaceX của Hise có khả năng trị giá ít nhất 13,5 triệu USD - một con số khiến chính anh cũng không thể tin nổi.
"Quy mô của kỳ IPO thực sự quá sức tưởng tượng," người đàn ông 37 tuổi, từng là kỹ sư bệ phóng của SpaceX và hiện thuộc diện "nghỉ hưu một nửa", chia sẻ.
IPO với những kỷ lục vô tiền khoáng hậu
Hành trình "chào sân" của SpaceX được định hình bởi một loạt những kỷ lục vô tiền khoáng hậu. Đây là đợt IPO lớn nhất từ trước đến nay của công ty vũ trụ không có đối thủ trên hành tinh, được dẫn dắt bởi người giàu nhất thế giới. Và sự kiện này hứa hẹn tạo ra khối tài sản truyền đời cho nhiều gia đình nếu cổ phiếu của hãng tăng vọt trong ngày đầu giao dịch với mức định giá khổng lồ 1.770 tỷ USD - gấp 5 lần vốn hóa thị trường của General Electric.
Đợt IPO của SpaceX dự kiến khiến rất nhiều người giàu càng thêm giàu. Đứng đầu danh sách là Elon Musk, 54 tuổi, người có khả năng trở thành tỷ phú nghìn tỷ đầu tiên trên thế giới. Bạn bè của ông, cùng với các quỹ đầu tư mạo hiểm ở Thung lũng Silicon, các công ty đầu tư tư nhân và những bên khác từng rót vốn vào công ty, cũng đang chuẩn bị thu về hàng tỷ USD.
Tuy nhiên, có một nhóm người sẽ lần đầu tiên chạm tới khối tài sản thay đổi cả cuộc đời: các nhân viên hiện tại và cựu nhân viên của SpaceX. Công ty có 22.000 nhân viên, và hàng trăm người khác đã rời đi trong những năm qua. Một số là người lao động chân tay tính giờ, những người đã miệt mài làm việc tại các bãi phóng; số khác lại ngồi nhiều ngày liên tục trong những văn phòng từng không có cửa sổ tại khu phức hợp công nghiệp của SpaceX ở Nam Texas. Với nhiều người, công sức của họ sắp được đền đáp xứng đáng thông qua lượng cổ phiếu vốn là một phần trong chế độ đãi ngộ dành cho nhân viên SpaceX.
Theo phân tích của Hill.com, một nền tảng đầu tư có trụ sở tại San Francisco, hơn 4.400 nhân viên hiện tại và cựu nhân viên SpaceX có khả năng trở thành triệu phú sau đợt IPO này. Trong số đó, khoảng 400 người dự kiến sở hữu từ 100 triệu USD trở lên.
Với hầu hết các đợt IPO, "chúng ta thường chỉ thấy những người sáng lập trở thành tỷ phú," Andrew Benson, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành của Hill.com, đơn vị hỗ trợ giao dịch cổ phiếu SpaceX trên thị trường thứ cấp (khi chưa lên sàn), cho hay. "Rất hiếm khi có tới 400 người đạt được ngưỡng 100 triệu USD," ông nói thêm. "Điều đó cho thấy khối tài sản khổng lồ đang được tạo ra ở đây."
Màn đặt cược giúp thay đổi cuộc đời
Trong số các cựu nhân viên của SpaceX, một người may mắn khác là Gavin Petit, 42 tuổi, gia nhập công ty vào năm 2012 với vai trò kỹ sư giám sát các vụ phóng. Vào thời điểm đó, SpaceX đã thưởng cho anh vài nghìn cổ phiếu bên cạnh mức lương 80.000 USD. Petit cho biết mỗi cổ phiếu khi đó trị giá 13,80 USD.
Qua các năm, Petit chọn nhận tiền thưởng của công ty bằng cổ phiếu thay vì tiền mặt. Điều đó từng được coi là rủi ro vì tên lửa của SpaceX lúc bấy giờ chưa có gì bảo chứng và đôi khi vẫn gặp sự cố thất bại. Petit nói rằng lúc đó không có gì đảm bảo công việc của anh sẽ duy trì lâu dài. Lựa chọn này cũng đồng nghĩa với việc anh phải ở lại công ty từ 5 năm trở lên cho đến khi toàn bộ số cổ phiếu được "đáo hạn" và chính thức thuộc sở hữu của anh theo thời gian.
Thỉnh thoảng, Petit có bán bớt cổ phiếu SpaceX trong các "sự kiện thanh khoản" diễn ra hai năm một lần, nơi nhân viên có thể bán cổ phiếu nội bộ cho các bên mua khác. Những đợt bán đó đã giúp anh trả hết tiền mua nhà ở Denver. Tuy nhiên, anh vẫn giữ lại phần lớn cổ phiếu và hiện có hơn 50.000 cổ phiếu, đủ để biến anh thành một triệu phú sở hữu nhiều triệu USD.
Petit đã rời SpaceX vào năm 2023 và làm việc tại Katalyst Space Technologies, một công ty tàu vũ trụ robot. "Cựu binh" SpaceX này chia sẻ anh chưa chắc chắn mình sẽ làm gì với số tài sản này hoặc liệu có bán cổ phiếu đi hay không. Theo các tài liệu tài chính của SpaceX, giống như hầu hết các công ty lên sàn, hãng cũng hạn chế thời gian nhân viên có thể bán cổ phiếu sau IPO.
Đợt chào bán này "giống như đợt IPO của Coca-Cola hay Google trong thời đại của tôi," anh nói, một cột mốc đổi đời giống như trúng số vậy. "Tôi đã quá may mắn khi có mối gắn kết liên quan tới một sự kiện như vậy," anh trải lòng.
Không phải tất cả nhân viên SpaceX đều giữ lại cổ phiếu. Một số người từng nghĩ công ty sẽ không bao giờ lên sàn, đặc biệt là khi Elon Musk thường xuyên bày tỏ sự không mấy thiện cảm với các công ty đại chúng và việc họ phải liên tục công khai thông tin sau mỗi vài tháng cho các cổ đông. Nhiều nhân viên truyền tai nhau rằng một số nhân viên SpaceX đời đầu đã đổi cổ phiếu lấy thẻ quà tặng nhà hàng, chẳng hạn như nhà hàng Chili's. Theo một số chia sẻ, những người đó giờ đây đang chìm trong sự hối tiếc.
Helvin Bacareza, 40 tuổi, người bắt đầu làm việc tại cơ sở Nam Texas của SpaceX vào năm 2020 vị trí quản lý cung ứng toàn cầu, cho biết anh từng đắn đó có nên kiên trì ở lại công ty lâu hơn hay không. Anh đã rời đi sau hai năm làm việc.
Tuy nhiên, Bacareza tiết lộ anh vẫn tích lũy được một lượng cổ phiếu "đáng kể". Khi được hỏi liệucó bán bất kỳ cổ phiếu nào trong những năm qua hay không, anh bật cười: "Tôi đâu có ngốc!" và cho biết thêm rằng anh có kế hoạch giữ lại số cổ phiếu này sau khi công ty lên sàn.
Hise, người từng bị cha mẹ phản đối khi chọn SpaceX, cho biết anh hiểu được những lo ngại của họ vào năm 2011. Khi Hise lớn lên ở Cocoa, bang Florida, mẹ anh làm nghề bán đồ nội thất còn cha anh làm thợ sửa ống nước tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Cape Canaveral.
"Vào thời điểm đó, nhiều người đều cho rằng SpaceX là một startup chưa có gì và sẽ không tồn tại được lâu," Hise nhớ lại.
Nhưng sự đánh cược của Hise vào công ty ngày càng trở nên đúng đắn, khi giá trị cổ phiếu của anh gia tăng song hành với định giá của SpaceX. Thỉnh thoảng Hise cũng bán một ít cổ phiếu SpaceX, chẳng hạn như để chi trả cho đám cưới và tiền đặt cọc mua nhà, dù anh vẫn giữ lại phần lớn.
Sau khi rời SpaceX vào năm 2023, Hise đã đầu tư vào một vài dự án bất động sản. Trước thềm IPO, anh và vợ (một nghệ sĩ) đã thuê một chuyên gia hoạch định tài chính và đang thành lập một quỹ từ thiện để sẻ chia một phần khối tài sản mới có được, anh cho biết.
Còn về cha mẹ anh, những người từng nghĩ SpaceX không phải là một lựa chọn sự nghiệp đúng đắn thì sao? "Họ đang rất tự hào," Hise chia sẻ.
(Theo New York Times, Reuters)
