Lịch sử của các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) thuộc nhóm megacap (vốn hóa siêu lớn) cho thấy các cổ phiếu này thường sụt giảm trong năm giao dịch đầu tiên. Tuy nhiên, các thương vụ lên sàn sắp tới của SpaceX, Anthropic và OpenAI ở quy mô lớn hiếm thấy và có tầm ảnh hưởng mang tính hệ thống đối với thị trường đến mức những so sánh tương tự trước đây có thể không còn đúng nữa.
Điều này đặt ra một câu hỏi mang tính quyết định về thời điểm cho các nhà đầu tư: Đâu là lúc thích hợp để mua cổ phiếu của làn sóng IPO công nghệ bom tấn sắp tới?
IPO dồn dập
“Những đợt IPO khổng lồ này sẽ nhanh chóng chiếm lĩnh cả thị phần trong các chỉ số chuẩn lẫn tâm trí của các nhà đầu tư cá nhân,” Max Gokhman, Phó Chủ tịch cấp cao tại Franklin Templeton Investment Solutions, nhận định.
Nhìn lại 30 thương vụ IPO công nghệ lớn trong 15 năm qua, Truist Wealth nhận thấy các cổ phiếu này ghi nhận mức giảm trung bình là 55% trong năm đầu tiên giao dịch. Theo tính toán của Truist Wealth, tỷ suất sinh lời kỳ vọng cũng có xu hướng tiêu cực tại thời điểm mốc 6 tháng.
Có nhiều nguyên nhân khả dĩ cho sự suy yếu này, bao gồm tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (float) ra công chúng thấp, và áp lực bán gia tăng khi hết thời hạn hạn chế chuyển nhượng (lockup) - vốn là quy định ngăn các nhà đầu tư sớm bán cổ phiếu ngay lập tức. Tuy nhiên, điểm khác biệt là các đợt IPO sắp tới không phải là những thương vụ megacap thông thường.
SpaceX, tên chính thức là Space Exploration Technologies Corp., đang tìm cách huy động 75 tỷ USD trong thương vụ được kỳ vọng là đợt IPO lớn nhất mọi thời đại, định giá công ty ở mức 1.770 tỷ USD.
Anthropic đã nộp hồ sơ bảo mật xin IPO vào đầu tháng 6, và OpenAI cũng đã đệ trình hồ sơ bảo mật tương tự hôm 8/6 vừa qua, gia nhập cùng các đối thủ trong làn sóng IPO công nghệ hiện có tổng trị giá khoảng 3.600 tỷ USD. Anthropic đã trải qua các vòng gọi vốn tư nhân định giá công ty ở mức 965 tỷ USD, trong khi OpenAI được định giá 852 tỷ USD dựa trên các hoạt động huy động vốn.
Cả ba đợt IPO quy mô khổng lồ này đều được kỳ vọng sẽ mang lại giá trị vốn hóa thị trường trên 1.000 tỷ USD, hoặc ít nhất là tiến rất sát cột mốc đó. Hiện tại, chỉ có 11 công ty trong chỉ số S&P 500 có vốn hóa thị trường trên 1.000 tỷ USD.
Matt Stucky, trưởng bộ phận quản lý danh mục đầu tư cổ phiếu tại Northwestern Mutual Wealth Management Co., cho hay: “Tôi chưa bao giờ nhận được nhiều câu hỏi từ các khách hàng cá nhân và cố vấn về một đợt IPO nào nhiều như SpaceX. Điều đó rất thú vị, nhưng đồng thời cũng đáng lo ngại một chút dưới góc độ quản trị rủi ro.”
Cuộc đua IPO này diễn ra vào thời điểm các nhà đầu tư ngày càng bị cuốn vào trí tuệ nhân tạo (AI), coi đây vừa là chất xúc tác vừa là rủi ro đối với thị trường chứng khoán. Các khoản chi tiêu vốn khổng lồ được cam kết bởi các công ty như Alphabet, Meta Platforms, Amazon và Microsoft đã thúc đẩy doanh thu và giá cổ phiếu ở nhiều ngành tưởng chừng như không liên quan, từ bán dẫn, cung cấp năng lượng cho đến các công ty xây dựng.
Khởi đầu sóng gió
SpaceX, Anthropic và OpenAI vốn đã là những cái tên dẫn đầu trong lĩnh vực này và được kỳ vọng sẽ tiếp tục củng cố vị thế đó trong những năm tới. Nhưng điều đó không có nghĩa là mua cổ phiếu ngay sau khi IPO là cách tốt nhất để các nhà đầu tư gia nhập cuộc chơi.
“Không nhất thiết phải mua cổ phiếu IPO của Google hay Facebook thì mới kiếm được tiền từ các cổ phiếu này trong dài hạn. Việc không mua vào ngày đầu tiên không có nghĩa là đó không thể trở thành một khoản đầu tư tốt nếu chúng ta mua sau đó 6 tháng hoặc một năm,” ông Stucky chỉ rõ.
Làn sóng các đợt IPO lớn diễn ra dồn dập trong thời gian ngắn gợi nhớ đến kỷ nguyên dot-com vào cuối những năm 1990. Vào thời điểm đó, các công ty đình đám như VA Linux Systems, Ask Jeeves và Webvan Group đã vội vã thâu tóm thị trường đại chúng khi các nhà đầu tư tranh giành mua bất cứ thứ gì liên quan đến Internet. Sau đó, khi nhiều thỏa thuận hạn chế chuyển nhượng hết hạn và những người nội bộ bắt đầu bán ra, làn sóng cổ phiếu mới đã làm thay đổi phương trình cung - cầu của thị trường, theo công ty tư vấn TS Lombard.
Mối lo ngại ở đây là thị trường có thể chứng kiến sự lặp lại của thời kỳ bùng nổ và suy thoái đó.
“Một khi thời hạn hạn chế chuyển nhượng kết thúc và cánh cửa mở toang để các nhân viên cũng như các nhà đầu tư mạo hiểm hiện thực hóa khối tài sản khổng lồ, áp lực bán ròng có thể làm đảo lộn một cấu trúc vốn đã mong manh. Tuy nhiên, trước khi điều đó xảy ra, chúng ta có thể sẽ chứng kiến hiện tượng tăng giá phi mã (melt-up) vốn thường diễn ra trước các đợt điều chỉnh lớn,” ông Gokhman đánh giá.
Lịch sử giao dịch của các công ty lớn cho thấy những khởi đầu đầy sóng gió. Meta Platforms (từng được biết đến với tên gọi Facebook khi ra mắt vào năm 2012) trải qua một ngày giao dịch đầu tiên khó khăn và một năm đầu đầy thử thách.
Giá IPO được ấn định ở mức 38 USD/cổ phiếu và mở cửa ở mức khoảng 42 USD, nhưng nhanh chóng đánh mất mức tăng này để đóng cửa về cơ bản là đi ngang - một điều bất thường vì các thương vụ này thường được định giá để cổ phiếu sẽ tăng. Sau đó, trong 12 tháng tiếp theo, cổ phiếu này đã giảm hơn 30% trước khi bứt phá. Ngày nay, cổ phiếu này đã tăng hơn 1.400% so với giá IPO.
Tesla Inc. (hãng sản xuất xe điện của tỷ phú Elon Musk) là ví dụ điển hình về một cổ phiếu trải qua giai đoạn giao dịch cực kỳ biến động sau IPO.
Cổ phiếu Tesla biến động không rõ xu hướng trong vài tháng sau khi ra mắt vào tháng 6/2010, sau đó tăng mạnh vào tháng 11 và tháng 12 trước khi trượt dốc trở lại. Dù đã tăng 18% sau 12 tháng, cổ phiếu này vẫn kém hiệu quả hơn so với chỉ số S&P 500 và giao dịch thấp hơn nhiều so với mức đỉnh kỷ lục vào thời điểm đó. Tất nhiên, giá cổ phiếu của Tesla sau đó vẫn tiếp tục biến động mạnh, nhưng điều đó không ngăn được việc nó mang lại mức lợi nhuận khổng lồ - cổ phiếu này đã tăng hơn 25.000% kể từ khi IPO.
CoreWeave cũng là một câu chuyện đáng quan tâm. Giá cổ phiếu đã tăng hơn 150% kể từ đợt IPO vào tháng 3/2025, nhưng hành trình đạt được kết quả đó không hề suôn sẻ.
Đầu tiên, đợt chào bán của nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây này đã phải thu hẹp quy mô trước khi niêm yết, buộc nhà cung cấp kiêm bên tài trợ là Nvidia phải nhảy vào để bảo trợ cho đợt bán. Giám đốc điều hành (CEO) CoreWeave, Michael Intrator, cho biết thương vụ này sẽ không thể hoàn tất nếu không có sự hỗ trợ đó. Sau đó, cổ phiếu mở cửa dưới mức giá IPO 40 USD trong ngày ra mắt - và đóng cửa ở ngay mức thấp đó vào buổi chiều. Kế đến, quỹ đạo bắt đầu đi lên và cổ phiếu đã tăng vọt hơn 400% lên mức cao kỷ lục vào tháng 6/2025. Tuy nhiên, cổ phiếu mất đi một nửa mức tăng đó vào mùa hè năm ngoái, và kể từ đó, các phiên giao dịch chủ yếu xoay quanh các mức đỉnh và đáy. Hiện tại, cổ phiếu này vẫn thấp hơn 44% so với mức đỉnh.
