Theo báo cáo mới từ LHQ công bố vào Ngày Đại dương Thế giới (8/6), các đại dương trên thế giới đang phải đối mặt với áp lực "nghiêm trọng và đang gia tăng" từ các hoạt động của con người. Tốc độ mực nước biển dâng cao gấp đôi so với một thập kỷ trước, cùng với đó là những yếu tố gây căng thẳng "đang gia tăng" bao gồm ô nhiễm và hoạt động đánh bắt công nghiệp quy mô lớn.
Báo cáo mới nhấn mạnh rằng các tác động này mang tính tích lũy, dẫn đến mất mát đa dạng sinh học trên diện rộng và đặt hệ thống đại dương vào tình trạng "căng thẳng nghiêm trọng".
Báo động mực nước biển tiếp tục dâng cao
Báo cáo Đánh giá Đại dương Thế giới lần thứ ba của LHQ là kết quả làm việc của gần 600 nhà khoa học từ 86 quốc gia, xem xét sức khỏe đại dương năm 2021-2025. So với báo cáo trước đó bao quát dữ liệu đến năm 2018, các nhà khoa học nay hiểu rõ hơn về tác động cộng hưởng của các áp lực từ hoạt động của con người đối với đại dương và mức độ thiệt hại đã xảy ra trong vài năm qua.
Các phát hiện chính từ báo cáo đã chỉ ra tình trạng báo động trên nhiều phương diện. Cụ thể, mực nước biển tiếp tục dâng cao với tốc độ ngày càng tăng, từ 2 mm/năm trước năm 2015 lên 4,3 mm/năm vào năm 2023. Về nhiệt độ, báo cáo cho biết 16% mức tăng nhiệt độ đại dương toàn cầu kể từ năm 1955 đã xảy ra sau năm 2018. Khu vực chịu sự nóng lên tương đối lớn nhất được quan sát thấy ở Đại Tây Dương và các phần phía nam của Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương.
Mặc dù vậy, những khoảng trống lớn trong tầm hiểu biết vẫn tồn tại khi chỉ có 27% đáy đại dương được lập bản đồ vào năm 2025, khiến các hệ sinh thái biển sâu vẫn chưa được hiểu rõ. “Chúng ta không thể tiếp tục coi đại dương là vô tận. Sự hợp tác toàn cầu khẩn cấp là cần thiết để bảo vệ các hệ sinh thái biển. Chúng ta phải xây dựng một mối quan hệ mới với đại dương dựa trên cơ sở khoa học, được định hình bởi luật pháp quốc tế và được xây dựng trên trách nhiệm chung giữa các quốc gia, các ngành và các thế hệ,” Tổng thư ký LHQ, ông António Guterres, nói.
Báo cáo ghi nhận những tiến bộ đáng kể trong việc bảo vệ đại dương, bao gồm hiệp ước biển cả mang tính bước ngoặt đã có hiệu lực trong năm nay nhằm đặt ra các quy tắc quốc tế bảo vệ hai phần ba đại dương toàn cầu nằm ngoài thẩm quyền của bất kỳ quốc gia nào. Bên cạnh đó, 56 hiệp ước bảo vệ đại dương khác đã cải thiện khả năng toàn cầu trong bảo vệ đa dạng sinh học, giảm trợ cấp gây hại và quản lý tài nguyên. Tuy nhiên, kết luận cuối cùng cho thấy hoạt động quản trị vẫn còn "phân mảnh" giữa các ngành và khu vực, đồng thời nhấn mạnh sự cấp thiết của việc tăng cường phối hợp.
Đại dương bao phủ hơn 70% hành tinh, đóng vai trò trung tâm điều tiết khí hậu, duy trì đa dạng sinh học và cung cấp thực phẩm, khoáng sản cũng như năng lượng cho con người. Theo báo cáo, đại dương đã hấp thụ 90% lượng nhiệt dư thừa và 30% lượng CO2 thải vào khí quyển từ tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch.
Hơn 52 triệu tấn rác nhựa đổ vào đại dương
Tình trạng ô nhiễm rác thải nhựa cũng là một vấn đề nhức nhối. Báo cáo ước tính 52,1 triệu tấn nhựa mỗi năm đổ vào đại dương, tăng đáng kể so với mức 4,8-12,7 triệu tấn trong báo cáo lần thứ hai vào 2021. Trong đó, rác nhựa một lần chiếm 40%, ngư cụ 15% tổng lượng rác thải vào đại dương. Nhựa xâm nhập vào mọi tầng đại dương, gồm các rãnh biển sâu. Riêng tầng nước mặt ước tính có khoảng 24.400 tỷ hạt vi nhựa (microplastic).
Tình trạng ô nhiễm này ảnh hưởng tới hơn 4.000 loài sinh vật biển. Cá voi xanh, loài động vật có vú lớn nhất thế giới, có thể ăn tới 10 triệu mảnh vi nhựa mỗi ngày, tương đương khoảng 43 kg.
Các yếu tố chính ảnh hưởng đến môi trường biển bao gồm sự gia tăng dân số toàn cầu và thay đổi nhân khẩu học, tiến bộ công nghệ, thay đổi cấu trúc quản trị, cùng với sự bất ổn kinh tế xã hội và địa chính trị. Chẳng hạn, dân số toàn cầu đã tăng từ 7,7 tỷ người vào năm 2017 lên 8,2 tỷ người vào cuối năm 2024. Hơn một phần ba dân số thế giới sống trong phạm vi 100 km gần bờ biển và 11% sống trên đất liền thấp hơn 10 m so với mực nước biển.
Tổ chức Greenpeace cho rằng những phát hiện từ báo cáo nên được xem là “hồi chuông cảnh báo khẩn cấp” để các chính phủ bảo vệ “biên giới chưa được chạm tới cuối cùng của hành tinh” khỏi hoạt động khai thác dưới đáy biển sâu và đánh bắt công nghiệp.
Ông Lukas Meus, nhà vận động đại dương toàn cầu của Greenpeace, khẳng định: “Chúng tôi đang kêu gọi các chính phủ kiến tạo các khu bảo tồn đại dương, sẽ giúp đóng cửa các khu vực rộng lớn của đại dương đối với các hoạt động khai thác của con người. Các chính phủ đã cam kết bảo vệ 30% đại dương thế giới vào năm 2030 - con số tối thiểu mà các nhà khoa học cho biết chúng ta cần để đại dương có khả năng phục hồi”.
(Theo Guardian, UN News)
