Giá dầu thế giới đang tăng nhanh trong thời gian gần đây, trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh. Diễn biến này làm dấy lên lo ngại chi phí năng lượng leo thang có thể tạo thêm áp lực lạm phát đối với nhiều nền kinh tế. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng đối với Việt Nam có thể không quá lớn nếu tình hình không leo thang thêm.
Ông Michael Kokalari, Giám đốc phân tích kinh tế vĩ mô và nghiên cứu thị trường của VinaCapital, cho rằng các xung đột tại Trung Đông hiện nay khó có khả năng gây ra tác động nghiêm trọng tới nền kinh tế Việt Nam. Một trong những nguyên nhân là mức độ phụ thuộc thương mại giữa Việt Nam và khu vực này vẫn còn khá thấp.
Ông Kokalari cho biết xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Đông hiện chỉ chiếm dưới 3% tổng kim ngạch xuất khẩu. Theo ông, nếu xung đột không leo thang thành một cuộc chiến quy mô lớn kéo dài, những biến động trên thị trường tài chính nhiều khả năng chỉ mang tính tạm thời.
Trong bối cảnh đó, kênh tác động đáng chú ý nhất đối với kinh tế Việt Nam được cho là biến động của giá năng lượng. Từ đầu năm đến nay, giá dầu thế giới đã tăng khoảng 30%, theo các dữ liệu thị trường năng lượng quốc tế, chủ yếu do căng thẳng tại Trung Đông và tâm lý thận trọng của nhà đầu tư trên thị trường hàng hóa.
Theo phân tích của VinaCapital, giá năng lượng tăng có thể tạo thêm áp lực lạm phát trong ngắn hạn. Tuy nhiên, mức độ lan tỏa của cú sốc này được cho là không quá lớn.
Một yếu tố quan trọng là cơ cấu tính CPI của Việt Nam. Trong chỉ số giá tiêu dùng của Việt Nam, xăng dầu chỉ chiếm tỷ trọng tương đối nhỏ, trong khi nhóm thực phẩm – phần lớn được sản xuất trong nước – chiếm tỷ trọng lớn hơn nhiều.
Tỷ trọng các nhóm hàng hóa và dịch vụ trong rổ CPI của Việt Nam. Nguồn: Tổng cục thống kê.
Cơ cấu này giúp giảm bớt tác động trực tiếp từ biến động giá năng lượng toàn cầu. Điều đó có nghĩa là dù chi phí vận tải và một số hoạt động sản xuất có thể tăng theo giá dầu, áp lực lạm phát tổng thể vẫn có khả năng được kiểm soát.
Ngoài lạm phát, chi phí năng lượng cao hơn cũng có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế ở một mức độ nhất định. Việt Nam hiện vẫn là nước nhập khẩu ròng năng lượng, vì vậy giá dầu tăng có thể khiến chi phí sản xuất của doanh nghiệp và chi tiêu của người dân tăng lên.
Ngoài ra, Việt Nam vẫn xuất khẩu một phần dầu thô ra thị trường quốc tế. Vì vậy, trong một số trường hợp, giá dầu tăng cũng có thể mang lại nguồn thu lớn hơn từ xuất khẩu năng lượng, phần nào bù đắp chi phí nhập khẩu nhiên liệu.
Tuy vậy, theo ông Michael Kokalari, nền kinh tế Việt Nam vẫn còn dư địa chính sách để ứng phó với những biến động như vậy.
Một yếu tố khác có thể chịu tác động gián tiếp là mặt bằng lãi suất trong nền kinh tế. Trong kịch bản giá dầu duy trì ở mức cao, áp lực lạm phát và sự mạnh lên của đồng USD có thể khiến lãi suất tiền gửi tăng nhẹ trong thời gian tới.
Bên cạnh đó, đồng USD mạnh hơn cùng với xu hướng tăng của giá vàng cũng có thể tạo ra áp lực nhất định lên tỷ giá trong ngắn hạn.
VinaCapital cũng đưa ra một số kịch bản rủi ro nếu căng thẳng tại Trung Đông leo thang mạnh hơn. Trong trường hợp giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng, lạm phát trong nước có thể tăng nhanh hơn và mặt bằng lãi suất cũng có thể phải điều chỉnh. Khi đó, tăng trưởng kinh tế có thể chịu tác động nhất định khi chi phí năng lượng và chi phí vốn cùng tăng.
Giá năng lượng tăng cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi tiêu của các hộ gia đình. Khi chi phí xăng dầu và gas tăng cao, một phần thu nhập của người dân sẽ phải dành cho các khoản chi thiết yếu này, khiến khả năng chi tiêu cho các lĩnh vực khác bị thu hẹp.
Trên thị trường tài chính, biến động của giá dầu và lãi suất cũng có thể dẫn tới sự phân hóa giữa các nhóm ngành. Một số lĩnh vực có thể hưởng lợi từ giá năng lượng cao, chẳng hạn như doanh nghiệp dầu khí, bán lẻ xăng dầu hoặc các công ty cung cấp dịch vụ liên quan đến ngành năng lượng.
Ngược lại, những ngành nhạy cảm với chi phí nhiên liệu và lãi suất như hàng không, du lịch hoặc bất động sản có thể chịu áp lực lớn hơn nếu chi phí đầu vào và chi phí vốn tăng.
Theo các chuyên gia của VinaCapital, biến động của thị trường trong giai đoạn này không chỉ mang lại rủi ro mà còn có thể tạo ra cơ hội cho nhà đầu tư dài hạn. Trong bối cảnh tâm lý thị trường trở nên thận trọng hơn, các nhịp điều chỉnh có thể giúp nhà đầu tư tích lũy cổ phiếu với mức định giá hấp dẫn hơn.
Nhìn chung, dù căng thẳng tại Trung Đông đang làm gia tăng biến động trên thị trường năng lượng toàn cầu, nhiều chuyên gia cho rằng tác động đối với kinh tế Việt Nam vẫn ở mức tương đối hạn chế trong kịch bản cơ sở, trừ khi giá dầu tăng mạnh và kéo dài.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng tác động của căng thẳng Trung Đông đối với kinh tế Việt Nam sẽ phụ thuộc nhiều vào diễn biến giá dầu trong thời gian tới. Nếu xung đột không leo thang kéo dài, những biến động hiện nay nhiều khả năng chỉ tạo ra ảnh hưởng ở mức hạn chế đối với nền kinh tế.
