Mới đây, bà Nguyễn Thị Mai Thanh đã xin từ nhiệm vị trí Chủ tịch Hội đồng quản trị CTCP Cơ điện lạnh (HOSE: REE) sau nhiều thập kỷ dẫn dắt. Một động thái nhằm “dọn đường” cho con trai Nguyễn Ngọc Thái Bình tiếp nhận ghế Tổng giám đốc đúng quy định pháp luật.
Đây không chỉ là hoạt động quản trị công ty thông thường mà còn cho thấy một xu hướng lớn tại nhiều doanh nghiệp niêm yết: Nhiều lãnh đạo lớn tuổi bắt đầu lui về “hậu trường” để nhường ghế cho thế hệ trẻ.
Tiếp quản di sản đồ sộ tại REE
Bà Nguyễn Thị Mai Thanh sinh năm 1952, thuộc thế hệ doanh nhân trưởng thành từ Đông Âu. Bà quay về Việt Nam từ 1982 để làm việc trong một xí nghiệp kinh doanh thiết bị lạnh - đặt nền móng cho một tập đoàn đa ngành REE hiện nay.
Doanh nhân 74 tuổi này sẽ thôi vai trò Chủ tịch HĐQT từ ngày 10/7, song vẫn tiếp tục tham vấn với vai trò đứng đầu trong Ủy ban Chiến lược, tư vấn các hoạt động kinh doanh và giám sát các chiến lược phát triển dài hạn.
Trong khi đó, con trai Nguyễn Ngọc Thái Bình (sinh năm 1982) được bổ nhiệm làm Tổng Giám đốc kiêm người đại diện pháp luật cùng thời gian trên. Theo quy định, những người trong gia đình không cùng lúc làm Tổng giám đốc và Chủ tịch HĐQT.
Ông Bình sẽ tiếp quản một “di sản” đáng kể được gầy dựng hơn 40 năm qua. REE hiện là một trong những tập đoàn tư nhân hàng đầu với 4 lĩnh vực chính: năng lượng, cơ điện lạnh, bất động sản, nước và môi trường.
Ap lực tiếp quản và sự kỳ vọng của nhà đầu tư đang đặt lên vai doanh nhân trẻ, nhất là những định hướng phát triển và động lực bứt phá trong thời gian tới.
Theo báo cáo thường niên mới nhất, REE đặt mục tiêu vốn hóa 3 tỷ USD trong giai đoạn đến 2030. Con số này là gấp 2,5 lần vốn hóa hiện tại khoảng 32.700 tỷ đồng (1,2 tỷ USD), tính đến 15/5.
REE đang đặt trọng tâm lớn nhất vào mảng năng lượng, với tầm nhìn nâng tổng công suất từ 1 GW hiện nay lên 3 GW, đồng nghĩa với việc phát triển thêm 500 MW mỗi năm giai đoạn 2027-2030.
Mảng cơ điện cũng được kỳ vọng trở thành động lực khi doanh nghiệp trúng thầu nhiều dự án lớn tại Sân bay quốc tế Phú Quốc, Trung tâm hội nghị APEC, Data Center Viettel… cùng với mở rộng đấu thầu vào các dự án đầu tư công, LNG, nhà máy xử lý chất thải…
Gánh nặng mở rộng hệ sinh thái
Một cuộc chuyển giao điển hình khác được thực hiện trong lĩnh vực nông nghiệp, đó là câu chuyện tiếp quản Chủ tịch HĐQT CTCP Thành Thành Công – Biên Hòa (AgriS, HOSE: SBT) của bà Đặng Huỳnh Ức My.
Sau khi kết thúc nhiệm kỳ 2019-2024, bà Huỳnh Bích Ngọc đã từ nhiệm và con gái Đặng Huỳnh Ức My thay thế. Công ty cho biết sự kiện có sự chuẩn bị dài hạn, nơi thế hệ kế thừa đã sớm tham gia vào các quyết định chiến lược, vận hành và mở rộng hệ sinh thái doanh nghiệp.
Bà My mới thông báo đăng ký nhận chuyển nhượng thêm 42,7 triệu cổ phiếu SBT, tương đương 4,61% từ bà Ngọc và CTCP Đầu tư Thành Thành Công, nâng tỷ lệ sở hữu từ 7,16% lên 11,87%. Thời gian giao dịch dự kiến 20/5-10/6.
Doanh nghiệp nhấn mạnh động thái trên khẳng định “quyết tâm và cam kết đồng hành dài hạn của thế hệ lãnh đạo kế cận đối với sự phát triển dài hạn của AgriS”.
Nhận chuyển giao từ thế hệ sáng lập, bà My định hướng AgriS thành hệ sinh thái nông nghiệp tuần hoàn; tức tiếp nối mảng nông nghiệp truyền thống đến tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu (dịch vụ nông nghiệp, F&B, quốc tế).
Công ty này hiện đứng đầu ngành đường Việt Nam với khoảng 46% thị phần nội địa, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu gấp 3 lần lên 76 quốc gia. Công ty cũng mới tham gia ngành gạo trong nửa năm gần đây, đạt sản lượng 94.000 tấn tính đến tháng 2, vươn lên vào nhóm dẫn đầu xuất khẩu gạo.
Tiếp quản trong khủng hoảng
Trong lĩnh vực bất động sản, cuộc chuyển giao gây chú ý nhất diễn ra tại Tập đoàn Đầu tư Địa ốc No Va (Novaland, HOSE: NVL). Ông Bùi Cao Nhật Quân được bổ nhiệm làm Chủ tịch HĐQT thay cha Bùi Thành Nhơn từ 23/4.
Ban lãnh đạo nói việc ông Quân giữ vai trò cao nhất không chỉ là sự tiếp nối thế hệ, mà còn phản ánh bước chuyển trong tư duy quản trị của Novaland. Doanh nghiệp chuyển từ mô hình dẫn dắt bởi nhà sáng lập sang cấu trúc quản trị hiện đại, linh hoạt hơn để thích ứng trong bối cảnh mới, nhưng vẫn giữ được hệ giá trị cốt lõi đã làm nên thương hiệu.
Cựu chủ tịch Bùi Thành Nhơn cho biết kế hoạch chuyển giao thế hệ lãnh đạo đã được xây dựng bài bản. Novaland cần sự kết hợp giữa kinh nghiệm của thế hệ đi trước và sức trẻ, tư duy đổi mới của thế hệ kế cận.
Ông Bùi Cao Nhật Quân sinh năm 1982, là con trai của nhà sáng lập Bùi Thành Nhơn. Ông đã có hơn 20 năm hoạt động, trực tiếp tham gia điều hành tập đoàn trong nhiều giai đoạn.
Ông Quân tiếp quản trong bối cảnh Novaland đang phải tái cấu trúc mạnh mẽ để vượt qua khủng hoảng bất động sản, xử lý các khó khăn về tài chính và pháp lý, định hướng lại mô hình kinh doanh.
Novaland vẫn còn áp lực nợ vay tài chính rất lớn, hơn 67.000 tỷ đồng tại cuối năm ngoái, một số khoản đã quá hạn thanh toán. Trong đó, nợ vay ngắn hạn chiếm gần 47%, tương ứng 31.718 tỷ đồng, còn lại là vay dài hạn với 35.673 tỷ đồng.
Gánh nặng của vị lãnh đạo mới là tập trung vào đàm phán với các bên cho vay để tái cấu trúc lại các khoản nợ đến hạn, xác định danh mục tài sản cần thanh lý, tháo gỡ pháp lý tại các dự án trọng điểm, thương lượng tín dụng mới với ngân hàng và tìm kiếm các hỗ trợ tài chính khác.
Nhận việc “bất đắc dĩ”
Một trường hợp thú vị xảy ra tại Quốc Cường Gia Lai (HOSE: QCG). Nhà sáng lập Nguyễn Thị Như Loan từ nhiệm tất cả các chức vụ, sau khi bị khởi tố liên quan vụ án xảy ra tại dự án Bến Vân Đồn, TP HCM.
Ngay sau đó, con trai bà là ông Nguyễn Quốc Cường được bổ nhiệm làm Tổng Giám đốc kiêm Người đại diện theo pháp luật.
Thực tế, ông Cường trước đó đã có nhiều năm làm việc tại Quốc Cường Gia Lai, nhưng từ năm 2018 đã từ bỏ mọi chức vụ để tham gia thành lập công ty riêng. Do đó, sự trở lại này có phần “bất đắt dĩ”, nhất là khi Quốc Cường Gia Lai bước vào giai đoạn nhạy cảm pháp lý và niềm tin thị trường.
Ngoài vấn đề pháp lý liên quan đến các dự án bị điều tra, Quốc Cường Gia Lai còn chịu áp lực từ vòng xoáy nợ nần. Dòng tiền của doanh nghiệp vẫn phần lớn dành cho các nghĩa vụ pháp lý.
Doanh thu ngày càng thu hẹp chỉ còn vài chục tỷ đồng trong quý I/2026, do mảng bất động sản gần như đóng băng. Công ty cũng chưa công bố kế hoạch năm 2026 cũng như thời điểm tổ chức đại hội cổ đông thường niên.
Có cuộc chuyển giao bất thành
Cuộc chuyển giao quyền lực tại Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình (HOSE: HBC) lại không diễn ra suôn sẻ, nhất là sự cạnh tranh quyền lực giữa các nhóm cổ đông ảnh hưởng đến việc phân quyền.
Cuối năm 2022, ông Lê Viết Hải xin từ nhiệm chức vụ Chủ tịch HĐQT nhằm đảm bảo tính pháp lý trong việc đề cử ông Lê Viết Hiếu (con trai ông Hải) đảm nhiệm chức vụ Tổng Giám đốc, trong kỳ họp cổ đông sắp tới.
Nội dung này khi đó được 8/8 thành viên HĐQT đồng thuận. Các thành viên cũng đồng thời thống nhất bầu ông Nguyễn Công Phú giữ chức Chủ tịch HĐQT.
Tuy nhiên, kế hoạch chuyển giao bất thành khi ông Hải rút đơn từ nhiệm và hủy bỏ các quyết định nhân sự trước đó. Quyết định “quay xe” này bị 4/8 thành viên phản đối nhưng vẫn được thực thi do ông Hải có thêm quyền của Chủ tịch HĐQT.
Công ty sau đó xác nhận công tác quản trị nội bộ đã phát sinh một số vấn đề, song cuộc “nội chiến” đã kết thúc khi toàn bộ thành viên phản đối xin từ nhiệm. Ông Lê Văn Nam được bổ nhiệm làm Tổng giám đốc từ 1/6/2023 thay vì ông Lê Viết Hiếu như kế hoạch ban đầu.
Đến tháng 10/2025, ông Nam từ nhiệm vị trí CEO và công ty để trống vị trí này cho đến nay. Ông Lê Viết Hiếu là Phó Tổng giám đốc thường trực, phụ trách điều hành hoạt động và được toàn quyền xử lý cho đến khi có quyết định mới.
Trường hợp của Xây dựng Hòa Bình cho thấy việc chuyển giao thế hệ thực tế không dễ dàng, nhất là với các công ty quy mô lớn và đạt chuẩn niêm yết. Câu chuyện về năng lực, minh bạch, cạnh tranh quyền lực và niềm tin của cổ đông luôn có những tác động nhất định.
