Các chính phủ trên khắp thế giới đang hối thúc cắt giảm sử dụng năng lượng. Đây là một trong những nỗ lực sâu rộng nhất nhằm thay đổi thói quen tiêu thụ nhiên liệu kể từ những năm 1970, trong bối cảnh chiến sự tại Iran đang đẩy giá dầu và khí đốt tăng vọt.
Những thay đổi này đang được triển khai với nhiều hình thức: từ các hoạt động tự nguyện, hạn chế "mềm" cho đến chính sách khuyến khích cắt giảm nhu cầu. Tuy nhiên, xu hướng này đang ngày càng nhân rộng và gắt gao hơn khi cuộc khủng hoảng chưa thấy hồi kết.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cuộc xung đột đã đóng cửa eo biển Hormuz - nơi vốn phục vụ khoảng 20% lượng tiêu thụ dầu toàn cầu - gây ra cú sốc nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ.
Giá dầu và khí tự nhiên tăng vọt đã gây sức ép lớn ngay cả với những nước không nhập khẩu năng lượng từ Trung Đông. Khi giá của các sản phẩm phái sinh như nhiên liệu hàng không và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) cũng bị ảnh hưởng, các tác động kinh tế tiêu cực đã bắt đầu lan rộng - ngay cả đối với các nước xuất khẩu năng lượng như Mỹ.
Các nước Châu Á siết chặt tiết kiệm nhiên liệu
Cho đến nay, các chính sách tiết kiệm năng lượng được triển khai cấp bách nhất ở châu Á, khu vực phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ Trung Đông. Sri Lanka áp chế độ làm việc 4 ngày/tuần với các cơ quan nhà nước và trường học, đồng thời bắt đầu phân phối nhiên liệu theo định mức. Pakistan cũng quyết định đóng cửa các trường học trong hai tuần.
Bangladesh cấm sử dụng máy lạnh dưới 25°C và yêu cầu các trường đại học đóng cửa. Maldives và Nepal đang giới hạn sử dụng khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) - loại nhiên liệu phổ biến để nấu nướng - và kêu gọi các hộ gia đình chuyển sang dùng bếp điện.
Sau khi Ấn Độ thắt chặt nguồn cung LPG trong tháng này, các công ty dịch vụ ăn uống đã buộc phải cắt giảm thực đơn với đám cưới và tiệc tùng, hoặc tìm kiếm các nhiên liệu khác như than và củi. Sau khi doanh số bán hàng tăng vọt, nhiều thương hiệu bếp từ hiện cháy hàng trên các trang thương mại điện tử.
Tại Thái Lan, các MC truyền hình gần đây cởi bỏ áo vest khi lên sóng nhằm khuyến khích người dân bớt dùng máy lạnh. Giới chức sách yêu cầu công chức, đi cầu thang bộ thay vì thang máy và mặc quần áo nhẹ nhàng. Công ty năng lượng nhà nước PTT cho biết sẽ tắt toàn bộ đèn trong giờ nghỉ trưa và sau 19h.
So sánh với cuộc khủng hoảng thập niên 1970
Trong bức tranh toàn cảnh, làn sóng chính sách tiết kiệm năng lượng hiện nay chưa tới mức độ của cuộc khủng hoảng năng lượng những năm 1970 do bất ổn ở Trung Đông.
Điều này phần nào phản ánh những thay đổi trong nền kinh tế, chẳng hạn như máy móc và ô tô tiết kiệm năng lượng hơn, lượng dự trữ dầu lớn hơn và các nguồn năng lượng thay thế đa dạng hơn.
Tuy nhiên, một số chính sách đang vấp phải những rào cản chính trị. Tại Philippines, liên đoàn vận tải Piston - với hàng chục nghìn tài xế và chủ xe jeepney chạy bằng dầu diesel - đang biểu tình kêu gọi đình chỉ thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt và yêu cầu tăng giá vé.
Cẩn trọng với biện pháp can thiệp giá
Sau khi chiến sự Iran bắt đầu, phản ứng đầu tiên của một số quốc gia là áp trần hoặc hạ giá năng lượng để giảm thiểu tác động lên người tiêu dùng. Đức cho biết sẽ cấm các trạm xăng tăng giá quá một lần mỗi ngày, trong khi Pháp đe dọa phạt những bên bị phát hiện thổi giá.
Hungary đã áp trần giá nhiên liệu, trong khi nhà máy lọc dầu chính của Ba Lan cắt giảm biên lợi nhuận để giảm bớt gánh nặng lên người tiêu dùng. Bồ Đào Nha hôm 19/3 phê duyệt dự luật cho phép tạm thời áp trần giá điện cho các hộ gia đình và hầu hết doanh nghiệp.
Dù vậy, các chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng các biện pháp nhằm hỗ trợ nhu cầu có thể làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng.
"Các biện pháp bên cung đơn thuần không thể bù đắp hoàn toàn quy mô của sự gián đoạn này," IEA phân tích hôm 20/3. "Giải quyết vấn đề nhu cầu là công cụ quan trọng và tức thời để giảm áp lực cho người tiêu dùng."
Cơ quan này đã đưa ra khuyến nghị cho các chính phủ, doanh nghiệp và hộ gia đình: nhân viên nên làm việc tại nhà, hạn chế đi máy bay và sử dụng phương tiện giao thông công cộng. Các chính phủ nên giảm bớt tốc độ tối đa trên đường cao tốc khoảng 10 km/h (6,2 dặm/giờ) và khuyến khích đi chung xe. Theo IEA, giao thông vận tải chiếm tới 45% lượng tiêu thụ dầu toàn cầu.
Hiện cũng nổi lên một số hành vi tìm cách trục lợi. Kể từ khi chiến sự bắt đầu, giới chức trách từ Đức đến Indonesia ghi nhận về sự bùng nổ của các quảng cáo thiết bị tiết kiệm nhiên liệu nhưng thực tế đều không có tác dụng.
(Theo Wall Street Journal)
