Xăng E10 được thúc đẩy bằng Nghị quyết tháo gỡ cấp bách
Bộ Công Thương đang tổ chức lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo Nghị quyết của Chính phủ nhằm tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc để đẩy mạnh triển khai lộ trình sử dụng xăng sinh học E10 trên phạm vi toàn quốc.
Dự thảo do Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công xây dựng theo chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Công Thương, trong bối cảnh thị trường chỉ còn ít ngày trước thời điểm toàn bộ xăng không chì bắt buộc phải được phối trộn thành xăng E10 theo quy định tại Thông tư 50/2025/TT-BCT.
Theo lộ trình hiện hành, kể từ ngày 1/6/2026, xăng E10 sẽ được triển khai đồng loạt trên toàn quốc. Mục tiêu của chính sách là giảm tiêu thụ xăng khoáng khoảng 10%, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và thực hiện các cam kết cắt giảm phát thải khí nhà kính.
Tuy nhiên, quá trình chuẩn bị cho thấy thị trường vẫn đối mặt với nhiều rào cản về nguồn nguyên liệu ethanol, công suất phối trộn và cơ chế giá. Hoạt động kinh doanh E10 hiện mới chủ yếu được triển khai bởi hai doanh nghiệp đầu mối lớn là Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) và Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL), trong khi phần lớn doanh nghiệp khác chưa hoàn tất điều kiện hạ tầng kỹ thuật.
Áp lực nguồn cung ethanol và công suất phối trộn
Theo dự thảo, với mức tiêu thụ xăng bình quân khoảng 1 triệu m3 mỗi tháng, nhu cầu ethanol nhiên liệu E100 để phối trộn E10 ước đạt 92.000-100.000 m3/tháng.
Trong khi đó, sản lượng E100 sản xuất trong nước đến tháng 4/2026 dự kiến chỉ đạt khoảng 25.000 m3/tháng, tương đương 25-30% nhu cầu. Mặc dù Việt Nam có 6 nhà máy sản xuất E100 với tổng công suất thiết kế 500.000-600.000 m3/năm, công suất vận hành thực tế hiện chỉ đạt khoảng 30-40%.
Điều này đồng nghĩa Việt Nam sẽ phải nhập khẩu trung bình khoảng 75.000 m3 E100 mỗi tháng trong ít nhất một năm tới để bù đắp phần thiếu hụt.
Song song với bài toán nguyên liệu, năng lực phối trộn cũng chưa hoàn thiện. Tính đến cuối tháng 3/2026, mới có 12 trong tổng số 26 thương nhân đầu mối đầu tư hệ thống trạm phối trộn xăng sinh học.
Tổng công suất phối trộn dự kiến được cấp phép vào cuối tháng 4/2026 đạt khoảng 890.000 m3/tháng, vẫn thấp hơn mức tối thiểu khoảng 1 triệu m3/tháng cần thiết để đáp ứng nhu cầu toàn thị trường.
“Cởi trói” chi phí đầu tư và thiết lập cơ chế giá tạm thời
Một trong những nội dung quan trọng nhất của dự thảo là đề xuất tháo gỡ các rào cản về chi phí đầu tư và phương pháp tính giá.
Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp muốn được cấp phép trạm phối trộn phải đầu tư phòng thử nghiệm riêng với chi phí khoảng 20-30 tỷ đồng. Bộ Công Thương cho rằng đây là gánh nặng lớn, đặc biệt khi trên thị trường đã có nhiều đơn vị đủ năng lực cung cấp dịch vụ thử nghiệm.
Dự thảo Nghị quyết đề xuất cho phép thương nhân đầu mối được thuê dịch vụ thử nghiệm thay vì bắt buộc tự đầu tư. Giải pháp này được kỳ vọng giúp 9 doanh nghiệp đang chờ cấp phép sớm hoàn tất thủ tục, qua đó bổ sung thêm khoảng 300.000 m3/tháng công suất phối trộn, nâng tổng năng lực toàn thị trường vượt ngưỡng 1 triệu m3/tháng.
Về cơ chế giá, do E10 chưa được tiêu thụ phổ biến nên chưa có đủ dữ liệu để xác định chi phí kinh doanh và lợi nhuận định mức. Trong giai đoạn đầu, Bộ Công Thương đề xuất sử dụng giá xăng RON95 thế giới kết hợp với các chi phí định mức hiện áp dụng cho E5RON92 để tính giá cơ sở.
Theo phương án này, E10RON95-III sẽ được chọn làm mặt hàng chuẩn để Nhà nước công bố giá cơ sở từ ngày 1/6/2026. Sau khoảng ba tháng triển khai, cơ quan quản lý sẽ rà soát dữ liệu thực tế để xác định mặt hàng tiêu dùng phổ biến nhất và điều hành giá theo cơ chế ổn định hơn.
Kỳ vọng giảm nhập khẩu xăng khoáng và thúc đẩy kinh tế xanh
Theo đánh giá trong dự thảo, việc triển khai E10 có thể giúp Việt Nam giảm nhập khẩu xăng khoáng khoảng 800 triệu USD mỗi năm. Dù trong ngắn hạn phát sinh chi phí nhập khẩu ethanol khoảng 500 triệu USD, hiệu quả dài hạn được kỳ vọng sẽ cải thiện cán cân thương mại và tăng cường tự chủ năng lượng.
Chính sách này cũng được dự báo đóng góp thêm 0,3-0,7% vào GDP, tạo ra 50.000-100.000 việc làm mới trong các lĩnh vực sản xuất, phối trộn, logistics và dịch vụ liên quan.
Đối với nông nghiệp, nhu cầu nguyên liệu sắn phục vụ sản xuất ethanol có thể tăng 20-30%, qua đó mở rộng đầu ra cho vùng nguyên liệu trong nước và nâng thu nhập cho người nông dân.
Về môi trường, việc thay thế xăng khoáng bằng E10 có thể giúp giảm 1-2 triệu tấn CO2 mỗi năm. Đồng thời, xăng sinh học còn góp phần cải thiện chất lượng không khí đô thị khi giúp giảm phát thải CO khoảng 20-30% và hydrocarbon (HC) khoảng 10-20%.
Trong giai đoạn tới, Bộ Tài chính tiếp tục nghiên cứu điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường để tạo chênh lệch giá đủ hấp dẫn giữa E10 và xăng khoáng. Cùng với đó, công tác truyền thông sẽ đóng vai trò quan trọng nhằm củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với loại nhiên liệu mới, vốn được đánh giá tương thích với phần lớn phương tiện đang lưu hành tại Việt Nam.
Bài liên quan: Bộ Công Thương siết lộ trình xăng E10, tăng kiểm tra toàn quốc từ ngày 1/6
