"Doanh nghiệp cần chủ động thực hiện EPR để hạn chế rủi ro pháp lý, đồng thời nâng cao hình ảnh và vị thế trên thị trường", bà Ngụy Thị Giang, Chủ tịch HĐQT Green In Vietnam, phân tích tại tọa đàm “Biến nghĩa vụ pháp lý EPR thành lợi thế cạnh tranh ESG” do Green In Vietnam tổ chức giữa tháng 3 vừa qua.
Tận dụng EPR như đòn bẩy chuyển đổi ESG cho doanh nghiệp
Tùy vào điều kiện, doanh nghiệp có thể lựa chọn tự tái chế, hợp tác với đơn vị xử lý hoặc đóng góp tài chính theo quy định. Không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ, EPR còn được xem là bước đệm giúp doanh nghiệp tiến tới ESG, thông qua việc giảm tác động môi trường, gia tăng trách nhiệm xã hội và cải thiện tính minh bạch trong quản trị.
“EPR không chỉ là nghĩa vụ môi trường của doanh nhghiệp mà là thúc đẩy sự chuyển dịch sang mô hình sản xuất bền vững ESG”, bà Nguỵ Thị Giang chia sẻ.
Tại toạ đàm, các chuyên gia đề xuất xây dựng hệ sinh thái tuần hoàn XANH NET để giúp doanh nghiệp tuân thủ EPR hiệu quả. Mô hình này giúp khép kín chuỗi giá trị tái chế thông qua liên kết với nhiều thành phần khác nhau.
Trong đó, Xanh Viên gồm những lực lượng thu gom rác tái chế; Xanh Điểm là các điểm tập kết rác tái chế tại các khu dân cư, trường học, doanh nghiệp; Sau đó, rác thải được chuyển đến Xanh Chuyên để doanh nghiệp thu gom và cung cấp vật liệu tái chế. Cuối cùng sẽ được đưa đến Xanh Xưởng, nơi mà các vật liệu tái chế sẽ được nhà máy xử lí, góp phần hoàn thiện chu trình kinh tế tuần hoàn.
Như vậy, việc triển khai EPR không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn mở ra cơ hội chuyển đổi mô hình kinh doanh theo hướng bền vững.
Áp lực rác thải và sự ra đời của chính sách EPR
Trong vài thập kỷ vừa qua, Việt Nam chứng kiến tốc độ đô thị hoá và phát triển nhanh chóng. Xu hướng này đã góp phần vào thay đổi mô hình sản xuất và tiêu dùng dẫn đến gia tăng nguồn chất thải.
Năm 2018, lượng rác thải đạt 27 triệu tấn và theo dự đoán đến năm 2030 sẽ tăng lên 54 triệu tấn (theo World Bank). Từ tình trạng đó Luật bảo vệ Môi trường đã đưa ra chính sách Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) để đánh dấu các bước tiến trong tư duy quản lí môi trường. Mục tiêu của chính sách này nhằm giảm phát, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, đồng thời tạo ra nguồn lực tài chính cho hoạt động tái chế.
Doanh nghiệp có nghĩa vụ tái chế bằng cách tự tái chế hoặc thuê, uỷ quyền cho các bên khác thực hiện nghĩa vụ tái chế. Đăng ký kế hoạch tái chế đối với các sản phẩm, bao bì đã đưa ra thị trường của năm trước, báo cáo kết quả tái chế của năm trước. Mỗi loại sản phẩm sẽ có tỷ lệ tái chế bắt buộc khác nhau so với tổng số lượng sản phẩm, bao bì được đưa ra ngoài thị trường trong năm: Bao bì từ 10 - 12%; ắc quy 8 - 12%; dầu nhớt 15%; Săm lốp 5%; Sản phẩm điện tử 3 - 15%; Phương tiện giao thông 0,5% - 0,7%. Về quy cách tái chế thì các giải pháp tái chế phải phù hợp với từng loại sản phẩm, bao bì.
Trước ngày 31/3 hàng năm, các doanh nghiệp phải đăng ký kế hoạch tái chế đối với sản phẩm được đưa ra thị trường của năm trước, báo cáo kết quả tái chế và kê khai số tiền đóng góp. Sau đó, trước ngày 20/4 hàng năm, các doanh nghiệp có trách nhiệm nộp đầy đủ khoản đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam theo số tiền đã kê khai. Nếu vi phạm các quy định sẽ có chế tài xử phạt như sau:
